Asset 14

Gemarginaliseerde Heiligdommen

Auto Draft 17

Hoe bouw je een heiligdom voor mensen die in de fysieke wereld zelden een monument krijgen? Ida Hondelink bespreekt in dit essay de voorstelling van kunstenaar Samuel Baido, waar diens indie videogame Plum Road Tea Dream iets heel bijzonders biedt; een plek van herinnering, herdenking en vruchtbare grond voor intieme gesprekken over queer en van kleur zijn. Wat begint als een pixelachtige wandeling door digitale landschappen, ontvouwt zich tot een herinneringsplaats. Baidoo presenteert de game niet alleen als veilige ruimte, maar bevraagt ook wat er gebeurt wanneer zo'n ruimte wordt opengesteld voor een publiek.

In de Rode Zaal van Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond staat het pixelachtige titelscherm van de game Plum Road Tea Dream te zwieren op een 8-bit muziekje. Als de twee gamers op ‘start’ klikken, begint de game, en de gelijknamige voorstelling. De maker, Samuel Baidoo, spreekt door een microfoon met vele tongen, als een profeet. We krijgen te horen dat dit een ritueel is, en wij de getuigen.

ze heeft hoorns en kristallen in haar haar
en een eindeloze liefheid in haar gezicht
er liggen perfect nagemaakte Minecraft blokken op de grond
de gamers zitten laag bij de grond achter plastic tafels
wij op grijsfluwelen kussens
er zitten kralen in haar vlechten, en om diens nek, en het licht
blijft aan, een beetje, zodat we niet hoeven te verdwijnen

De game zelf is een walking simulator, waarin de gamers vrij rond mogen lopen en verschillende sanctuaries bezoeken. Die nemen de vorm aan van heiligdommen, toevluchtsoorden, monumenten, of gedenkplaatsen. In deze veilige digitale ruimtes worden de verhalen van queer mensen van kleur uitgenodigd en geborgen. Tijdens het kijken zou je bijna vergeten dat er nog een fysieke ruimte, een theater en een publiek is. Bíjna.

De game als safe space

Ik heb talloze warme herinneringen aan games. Rond middernacht onder een dekentje terwijl ik eigenlijk hoor te slapen, elke vrijdagmiddag in het huis van mijn beste vriendin terwijl haar moeder luidkeels klaagt dat we nooit wat uitvoeren, en ga zo maar door.

mijn broer verslaat de eindbazen in Zelda: Twilight Princess
terwijl ik ademloos toekijk door de dunne spleten tussen mijn vingers.

Auto Draft 18

Voor Baidoo was die safe space Minecraft: een zogeheten sandbox game, waarin je vrij bent om te bouwen wat je maar wilt. Baidoo koos voor monumenten, tempels en altaren, waarin hyperpersoonlijke dagboekfragmenten werden bewaard. In eerste instantie waren die niet bedoeld om te delen met een publiek. Dit was hun veilige plek, om alles te uiten wat die in de fysieke wereld niet kwijt kon. Dat waren diepe worstelingen met discriminatie, identiteit en rouw, maar ook fantasieën over werelden waarin iets anders mogelijk zou zijn.

tientallen queer lichamen van kleur, van vrienden, slapend
terwijl de speler zaden plant
mogen ze dromen
bloemen groeien

Schrijver en kunstcurator Legacy Russel schreef over de digitale ruimtes van gemarginaliseerde mensen in haar boek Glitch Feminism. Volgens haar kan er vrijheid gevonden worden in het zijn van een glitch. Wanneer jouw positie in de samenleving wordt gezien als iets ongewensts of paradoxaals, dan kan je via het digitale een eigen ruimte creëren en jezelf bestaansrecht geven.

‘Interessant is dat veel mensen die merken dat ze bijvoorbeeld genderfluïde, non-binair of trans zijn, vaak in games voor het eerst ervoor kiezen een personage van een ander gender te spelen. Als kind speelde ikzelf bijvoorbeeld altijd de vrouwelijke personages. Je kunt in deze virtuele wereld zijn wie je wil. Niemand zal je beoordelen, want niemand weet wie daadwerkelijk achter het scherm zit.’ - Samuel Baidoo in een interview met Doris Zijlema voor Brakke Grond magazine

Auto Draft 19

De safe spaces die games bieden ontstaan dus uiteindelijk door een bepaald niveau van anonimiteit. Dat is logisch, maar in de game Plum Road Tea Dream is het soms ook schrijnend – met name omdat veel van de sanctuaries monumenten zijn voor slachtoffers van gay-bashing en moord door de politie.

‘Each day, I took the time to mourn people that I had never met.’

Je realiseert je dat die gedenkplaatsen ook wel digitaal móeten zijn, omdat ze in de fysieke wereld nagenoeg nooit gebouwd worden. Het anonieme is prachtig, maar ook pijnlijk. Tegelijkertijd is dat eigenlijk alleen het geval wanneer we naar Plum Road Tea Dream kijken als game – maar het is ook een voorstelling. Wat gebeurt er met de safe space als je er een publiek voor zet?

Het theater als panopticon

Als je je ogen dicht doet, zou je je op veel momenten tijdens de voorstelling Plum Road Tea Dream kunnen inbeelden dat je bij een groep goede vrienden op de bank zit. Er wordt een prachtig en kwetsbaar gesprek gevoerd waarvan jij een stille toehoorder bent. De sanctuaries zijn namelijk aanknopingspunten voor lange, intieme gesprekken tussen de twee gamers. In één van de heiligdommen deelt Baidoo zelf een bijzonder pijnlijk verhaal, dat ik hier niet zal herhalen. Na afloop zegt één van de gamers daarover:

‘This game was actually the first time I was able to hear this story. I’m very glad they found a way to tell me.’

Als publiek voel ik mij extreem dankbaar dat deze hyperpersoonlijke verhalen aan mij worden toevertrouwd. Tegelijkertijd hangt daar soms een soort spanning omheen. Achteraf spreek ik met Sondi, die benoemt dat het ergens ook lastig is om zulke kwetsbare verhalen over van kleur zijn te delen voor een (in dit geval) grotendeels wit publiek. Ze speelde de game die avond voor het eerst.

‘It just hit me so hard… And I was trying to think, which part of my grief do I want to share, and what do I keep for myself? I really want to play this game alone in my room sometime and just cry.’

Het gevoel dat Sondi omschrijft, kan mogelijk verklaard worden door wat kunstenaar en wetenschapper Michael B. Harris omschrijft als de white panopticon gaze. Volgens hem is kunst uit de Afrikaanse diaspora altijd onderhevig aan kritiek en beschouwing vanuit een dominant wit perspectief. Vaak is dat perspectief misplaatst, en mist het belangrijke context. In zijn boek Art as Sanctuary zoekt hij daarom ook naar manieren om die witte blik te doorbreken, om het kunstwerk vanuit zichzelf te laten spreken.

panopticon: type gevangenis
een grote ring van doorzichtige cellen
met in het midden een uitkijktoren
in theorie wordt je altijd bekeken
niet dat er altijd iemand kijkt
maar de mogelijkheid is er continu en dat is net zo erg,
eigenlijk erger

Auto Draft 20

Baidoo doet wat dat betreft iets heel interessants, door het publiek de rol te geven van witness, of getuige, van een ritueel. Hoewel het theater nog steeds de vorm van een panopticon heeft, worden we als publiek uitgenodigd om die ruimte vanuit een ander perspectief binnen te stappen en te benaderen. Het is denk ik een zachtere en meer observerende blik, maar ook één waarbij je expliciet onderdeel wordt gemaakt van iets.

Hoewel de anonimiteit van de game doorbroken wordt, blijft de digitale ruimte heilig, en wordt de fysieke ruimte gekaderd als ritueel van uitwisseling, vertellen en luisteren.

Dit raakt mij misschien nog het meest als de gamers een gedenkplaats in de laatste sanctuary bezoeken, getiteld Sit with them. De namen van vijf Belgische mensen die werden gedood door politie staan op lege stoelen rond een kampvuur geschreven: Semira Adamu, Mawda Shawri, Mehdi Bouda, Adil Charrot en Sourour Abouda. De gamers gaan erbij zitten, en stellen zich voor wat voor gesprek zij met elkaar zouden hebben gehad.

Na een stil moment volgt dan het einde van de game, en van de voorstelling: een zonsopkomst.

and at the end of the story we sit with them
and witness a sunrise

and our bodies are a sunrise, and our activism is a sunrise,
and our hope is a sunrise, our tears, joy and grief are a
sunrise

the people we have never met are a sunrise

and as we watch, the sun is freed from its chains, and we are
all free, for a moment, just to taste it

and then none of us are free
until all of us are free

Beeldcredits: Plum Road Tea Dream.

Plum Road Tea Dream is te spelen als game, en nog in verschillende steden te zien als voorstelling of tentoonstelling. Kijk voor meer informatie op: plum-road-tea-dream.com.

Deze tekst kwam tot stand in samenwerking met Domein voor de Kunstkritiek, als onderdeel van de Hybride Kunstredactie van Beyond the Black Box festival.

Mail

Ida Hondelink is schrijver en performer. Haar gedichten, essays en toneelteksten gaan over thema's als vrouwelijkheid, activisme en vriendschap, en zijn altijd een zoektocht naar bevrijding en heling. Fantasie en kwetsbaarheid vormen de leidraad voor haar stijl, zowel op papier als op het podium. Eerder droeg ze onder andere voor op De Nacht van de Literatuur, Dichters in de Prinsentuin en Mensen Zeggen Dingen, en publiceerde ze teksten bij Hard//hoofd, Tirade en Notulen van het Onzichtbare.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer