Onze redacteuren Tommy, Isabelle en Julius zagen mother! en dat uitroepteken bleek er niet voor niets te staan. De film duizelde, irriteerde en riep Grote Vragen op. Net het leven zelf.
Let op! Deze trialoog bevat spoilers. Hoewel enige voorkennis hier in je voordeel kan werken; als je zo onbevlekt mogelijk naar de bioscoop wil gaan, wees dan gewaarschuwd.
Tommy: Nou, jongens. Dat was me de film wel.
Isabelle: Dat kun je wel zeggen.
Julius: Ach.
Tommy: Kenden jullie al films van Darren Aronofsky?
Isabelle: Ik heb ze niet allemaal gezien, maar Requiem for a Dream en Black Swan wel. Die schiepen een bepaalde verwachting, waar deze film wat mij betreft niet aan heeft voldaan.
Julius: Ik ken Aronofsky. Voor mij kan-ie beide kanten op, maar ik vind hem beter hoe groter hij gaat.
Tommy: mother! (waarom dat uitroepteken erachter moet, God/Javier Bardem mag het weten) is een film over Jennifer Lawrence die het moeilijk kiezen vindt welke kleur ze de muren van haar huis wil schilderen. Toch?
Isabelle: Zeker.
Julius: Nou, dat is niet helemaal terecht. Ze is een schepper.
Isabelle: Ah natuurlijk! Die verwijzing had ik nog niet door.
Tommy: Da’s waar. Het is een soort greatest hits van het Bijbelse scheppingsverhaal.
Julius: Ja, dat is een van de duidelijkste ‘verborgen’ lagen. Die er behoorlijk dik bovenop gesmeerd wordt.
Daar dacht ik: 'ja, Darren, nou weten we het wel.'
Tommy: Ik denk dat de discussie draait om of de film meer is dan alleen dat idee.
Isabelle: Ik denk het wel, daarover valt de beste discussie te voeren. Had jij van tevoren over de film gelezen, Julius?
Julius: Zo min mogelijk. Dat werd me aangeraden. Ik wist dat het horror was van Aronofsky, met Jennifer Lawrence, Javier Bardem, Ed Harris en Michelle Pfeiffer.
Tommy: Juist. mother! begint met Jennifer Lawrence die als de engelachtige jonge vrouw samen met haar man, een getormenteerde schrijver (Bardem), een afgelegen villa opknapt. Gaandeweg wordt het huis een soort zoete inval, waar allerlei figuren opduiken. Deze lijken veel gelijkenissen te vertonen met Bijbelse figuren, en naarmate de scenario's extremer worden, worden ook die parallellen duidelijker. De film wordt gemarket als horror, maar dat vind ik de lading niet dekken.
Isabelle: Ik heb ook best kunnen lachen.
Julius: Er zit zeker komedie in, maar het is vooral een horrorfilm.
Tommy: Ik vond het ook een prototypische arthousefilm. Wat je voor je ziet bij de term 'arthouse'.
Julius: Ik vind dat een vreselijke term. Maar inderdaad. Ik zou zeggen: het is een versie van het Bijbelse scheppingsverhaal met de natuur als personage (Lawrence). Dat idee heeft potentie. Al die specifieke, cosmetische Bijbelverwijzingen (het litteken van Ed Harris bijvoorbeeld) waren voor mij niet zo nodig.
Tommy: Dat ben ik met je eens: het voelde alsof die er vooral in zaten als referentie voor ‘de kenner’, met de subtiliteit van een mokerslag.
Julius: Daar dacht ik: ‘ja, Darren, nou weten we het wel’.
Isabelle: De openbrekende vloer: dat ging me ook wel ver. Ik moet zeggen dat ik de referenties pas doorhad toen Lawrence met de baby in haar armen op de grond zat. Ik was tot die tijd te druk met het bevatten van de absurde wendingen in het verhaal. Ik heb van te voren niks gelezen. Misschien is het toch goed om dat wel te doen?
Julius: Dat kan je ook te veel sturen.
Isabelle: Ik had wel wat sturing gewild.
Tommy: Ik wist wat ik kon verwachten, wat het anders kijken maakte. Niet per se minder – als ik eerst bezig was geweest met achterhalen wat ik in vredesnaam aan het bekijken was, zou het uiteindelijke a-ha-moment nogal leeg zijn geweest. Terwijl ik nu keek met de kennis dat mother! een parabel betrof en het daarom gerichter kon beleven. Wel dacht ik, ‘dit had een hele goede korte (studenten-)film kunnen zijn’. Interessant te zien wat er gebeurt als je een idee met zo weinig rekkracht oprekt tot een twee uur durende zit vol A-list talent.
Julius: Dat geldt voor meer werk van Aronofsky. Requiem for a dream vind ik ook zo’n typische studentenfilm. Maar, volgens mij zit er meer in dan alleen de Bijbelse allegorie. Je kunt de film ook lezen als een verhaal over schepping in het algemeen. Over verschillende visies op kunst. Bardem als ijdele kunstenaar, die de invloed van zijn publiek verwelkomt en Lawrence als oprechte kunstenaar die wil maken om het maken. Hem gaat het om de resulterende populariteit, haar om het maakproces.
Isabelle: Dit vind ik een mooiere lezing dan de Bijbelse.
'Ik ben wel blij dat deze film bestaat, trouwens.'
Tommy: Je kunt niet om het Bijbelse heen, maar het is goed dat er meer in zit dan dat. Toch voelde het voor mij ‘onaf’, losse flodders van ideeën die samenkwamen in de uitwerking, maar op zichzelf niet erg uitgediept waren.
Isabelle: Dat onaffe zorgde ervoor dat ik sterk de associatie kreeg met de structuur van een droom.
Julius: Inderdaad, het voelde ontzettend als een droom. Hoe dingen op elkaar volgen: iemand gaat dood en een paar uur later is de begrafenis. Een ander interessant idee is kunst als creatie van mensen – dat kunst mensen zo sterk kan beïnvloeden dat je kunt spreken van het maken van mensen. Bardems fans zeggen dat hun leven veranderde door zijn woorden. Heeft hij hen dan gemaakt?
Tommy: Ik had liever een film gezien met deze cast en thematiek, zónder het Bijbelsausje en mét iemand met meer gevoel voor subtiliteit aan het roer.
Julius: Aronosfky kan niet subtiel. Ik heb het hem althans nog nooit zien doen.
Tommy: The Wrestler was daar het beste in. Met afstand zijn beste film. Ik ben wel blij dat deze film bestaat, trouwens.
Julius: Ik ook.
Isabelle: Ja? Ik ben nog in dubio.
Tommy: Ja! Het gebeurt niet vaak dat een film met dit idee zo’n cast kan samenstellen én in grote bioscopen draait, ondanks de ontoegankelijkheid. Het idee dat mensen hierheen gaan, een ‘gewone’ horrorfilm verwachten en dan dit op hun bord krijgen.
Isabelle: Het is goed dat er ruimte is om deze film te laten zien aan het grote publiek.
Julius: Ja, hoewel ik het behoorlijk slechte marketing vind.
Tommy: Snap het wel hoor, marketingbureau krijgt opdracht deze film te verkopen. Wat doe je dan?
Isabelle: Is dat eigenlijk gelukt?
Tommy: Nee, giga-flop.
Julius: Ik denk dat filmhuispubliek hier meer aan heeft dan horrorpubliek. Kijk bijvoorbeeld naar de trailer van Antichrist: zó verkoop je zo’n film. En Antichrist is veel meer een traditionele horrorfilm dan mother!. Trouwens, ik zeg horrorpubliek; ik bedoel tieners die The Conjuring willen.
Tommy: Daar wringt het, want de gemiddelde filmhuisganger heeft dit allemaal al eens gezien. En beter. Ik zie ook parallellen met Antichrist. Von Trier is ook altijd goed met A-list acteurs. Daarover: wat vonden jullie van de cast?
Julius: Nou, ik ben blij dat Jennifer Lawrence weer eens in een film zit die de moeite waard is.
Tommy: Ik vind haar dus drie keer niks.
Isabelle: Ik vond haar ook de lastigste.
Julius: Ik vind haar altijd vreselijk goed, maar ze zit bijna alleen maar in slechte films. Silver Linings Playbook, American Hustle, Passengers.
Tommy: Ik heb één goede film met haar gezien.
Julius: Winter's Bone.
Tommy: Ja! Ik vind het altijd moeilijk om acteurs los te zien van hoe ze zichzelf buiten films om presenteren en ik vind haar publieke imago ver-schrik-ke-lijk. Maar in deze film doet ze erg haar best. En ze is goed gecast, met dat engelachtige hoofd.
Er is iets met arthouse en vrouwen in elkaar slaan.
Julius: Ik vond haar hier juist tegenvallen. Omdat ze altijd zo goed is in slechte films, had ik verwacht dat ze hier geweldig zou zijn.
Tommy: Het Nicolas Cage-effect.
Isabelle: Ja zoiets.
Julius: Als ik haar vergelijk met soortgelijke rollen, Mia Farrow in Rosemary's Baby, Isabelle Adjani in Possession, dan voegt ze weinig toe aan het pantheon van grote vrouwenrollen in horror. Ze is zelfs niet zo’n goede scream queen als Marilyn Burns in The Texas Chain Saw Massacre.
Isabelle: Ze voegen wel mooie special effects toe om haar tekortkomingen goed te maken.
Tommy: Ook is er iets aan haar verschijning, iets zachts en kwetsbaars, wat goed paste bij de rol.
Julius: Oh, zeker. En je voelt met haar mee. Nou is dat logisch, zo is het personage geschreven.
Isabelle: Daar zijn de gebeurtenissen ook naar.
Julius: Het is moeilijk géén empathie te hebben met iemand die te verduren krijgt wat zij allemaal te verduren krijgt. Dat ging wel wat ver, hoor. Toen ze aan het einde bestormd werd, raakte ik geïrriteerd. Niet door het geweld, maar door de pretentie ervan. Aronofsky wil een punt maken dat-ie allang gemaakt heeft. Daar is het niet voor nodig om nog eens in beeld te brengen hoe ze in elkaar gemept wordt.
Tommy: Scènes als deze verloren aan kracht omdat het er zo dik bovenop lag dat het een allegorie was. Zeker naar het einde toe zag ik haar minder als karakter en meer als een naakt thematisch element. Het werd toen allemaal wat te over-the-top naar mijn smaak.
Julius: Er is iets met arthouse en vrouwen in elkaar slaan.
Tommy: En dat in een film, geschreven en geregisseerd door een man, waar de rol van vrouw is om een kind op de wereld te zetten en lief te hebben. Ik had m'n twijfels.
Julius: Ik denk dat haar rol groter is. Ze is het enige personage met wie ik me kon identificeren (ik denk dat dat voor meer mensen geldt), maar ik zag haar ook als schepper met een visie. Ze wil dat huis zo mooi mogelijk hebben. Op het moment dat ze door Kirsten Wiig(!) 'the inspiration' genoemd wordt, zag ik dat dan ook als ironische grap. Ze is absoluut niet de muze waar veel mensen haar voor zien.
Isabelle: Haha, ja, die kwam onverwacht.
Tommy: Toch bestaat het personage van Lawrence alleen bij de gratie van God. En het is zijn scheppingsproces waar zij slechts een rol in speelt.
Julius: Dat is de vraag, of zij ‘slechts een rol’ speelt in dat proces. Ze is de Natuur, toch behoorlijk essentieel.
Isabelle: Ik vind het lastig om zover te gaan in het betekenis zoeken in dit soort symboliek.
Haar falen is haar einde, Zijn falen wordt beloond met een zoveelste nieuwe kans.
Tommy: Mijn probleem zit ‘m erin dat alles wat zij doet ten behoeve van hem is, tot haar laatste wanhoopsdaad aan toe. Plus (spoilers!) dan wordt ze ook nog vervangen door een nieuw model.
Isabelle: Ja, die snapte ik niet.
Julius: Ze probeert wel meer voor elkaar te krijgen, maar er wordt niet naar geluisterd.
Tommy: Toch vond ik niet dat de film dit (genoeg) veroordeelde.
Julius: Dat er niet geluisterd wordt? Die mensen zijn toch allemaal vreselijk? En dat nieuwe model… was dat een nieuw model? Ik had het idee dat God terug ging naar het Begin.
Tommy: De film lijkt te zeggen dat haar rol is om lief te hebben en zichzelf uiteindelijk op te offeren, een daad die teniet wordt gedaan doordat het alleen ten faveure van God is, zodat hij opnieuw kan beginnen. En als klap op de vuurpijl wordt ze vervangen. Ik had graag gezien dat de rollen aan het einde omdraaiden.
Julius: Voor mij was dat geen andere vrouw. De essentie blijft hetzelfde. Dat hart blijft de Verboden Vrucht. Bovendien, ze offert zichzelf niet op aan het einde. Ze maakt alles kapot. God vond het nog prima gaan. Hem kan het niet schelen hoe de mensen zich gedragen, zolang ze maar van hem houden.
Tommy: Daar wringt het: als je het naakt bekijkt is God een Man en Moeder Aarde een Vrouw, en haar rol is er één van ondersteuning. Haar falen is haar einde, Zijn falen wordt beloond met een zoveelste nieuwe kans.
Julius: Hoezo faalt ze dan?
Isabelle: Ondanks haar eindeloze pogingen lukt het haar niet om hem echt van haar te laten houden. Te laten kiezen voor dat wat goed is (het familieleven, het vaderschap).
Tommy: Hij blijft voortbestaan, probeert opnieuw te Scheppen, en zij houdt op te bestaan. Vergeet niet dat aan het einde de ‘nieuwe’ Moeder geen herinnering lijkt te hebben aan de voorgaande cyclus. Terwijl God hetzelfde blijft.
Isabelle: Haha, ik denk dat ik deze film nog een keer moet zien. Neem ik jullie aantekeningen mee.
Julius: Ik ben het er mee eens dat het slot van de film te traditioneel was. Aronofsky had meer tegen de gebruikelijke visie op God en Moeder Aarde in kunnen gaan.
Tommy: Dat had ik graag gezien. Geen idee of ik deze film aan iemand zou aanraden, trouwens.
Isabelle: Dat vroeg ik me na afloop ook af.
Tommy: Er zijn zo twintig films die ik eerder zou aanraden, maar voor iemand die die twintig al gezien heeft, is-ie misschien de moeite waard.
Julius: Ik zou ‘m aan bepaalde mensen aanbevelen, aan anderen beslist niet. Niet om de Bijbelallegorie; op die manier is de film gewoon een raadsel met een oplossing. Waarom doen ze dat? Omdat het zo in Genesis staat. Maar als verhaal over kunst is het interessant. Het idee dat Lawrence’ personage de eerlijker kunstenaar is, die niet wil dat haar werk doodgeïnterpreteerd of zelfs bekeken wordt. Heeft het dan waarde? Om over kunst te kunnen praten, zal je naar mijn mening altijd de auteur moeten vermoorden. Bij wijze van spreke, dan.
Isabelle: Mooi. Met dat in gedachten zal ik misschien toch nog een poging wagen.
