Asset 14

Manta Ray

Filmtrialoog: Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered.

Mat: Wat was jullie eerste indruk?

Eva: Ik vond het mooi en een beetje eng.

Oscar: Ik liep de bioscoop uit met een gevoel van: wat fijn dat dit soort films worden gemaakt, en dat er filmhuizen zijn die ze vertonen.

Eva: Ja, dat herken ik wel. Ik vond het verfrissend om eens iets te zien wat niet standaard is.

Mat: Het is geen film voor een groot publiek. Of is dat niet wat je bedoelt?

Oscar: Jawel. Maar ook dat het duidelijk het werk is van een filmmaker met een hele eigen signatuur.

Mat: Eva, jij noemt ‘t verfrissend. Maakt dat 't ook een goeie filmervaring?

Eva: Ik vond het een indrukwekkende film. Een interessante combinatie van mooie, esthetische, poëtische beelden met harde realiteit en maatschappelijk engagement.

Mat: Poëtisch, ja, zeker!

Eva: En dat begin, daar smolt ik echt wel een beetje voor. Die man die daar met die lichtjes door de jungle wandelt, supermooi!

Mat: Vond je dat mooi?

Eva: Ja! Hoe hij verdwijnt in het bos juist doordat hij die lichtjes om zijn lichaam heeft – dat beeld vond ik echt heel mooi.

Oscar: Precies, dat die lichtjes werken als een soort camouflage, dat vond ik ook een vondst.

Mat: Ik vond 't eerder akelig; hij liep d'r wel met een geweer in z’n armen, hè?

Eva: Dat zag ik in het begin geloof ik even over het hoofd, haha.

Oscar: Ik zat er helemaal in vanaf dat eerste shot.

Mat: Dan heb ik de film anders ervaren; ik kwam er pas wat later in, toen de band tussen de twee mannen inniger begon te worden. Het leek héél even richting een romance te gaan.

Eva: Die associatie met een romance had ik eigenlijk niet. Ik vond het interessant dat de grens tussen de twee mannen vervaagde.

Mat: Een romance, of misschien een vader-zoonrelatie – het hing er een beetje tussenin.

Oscar: Wanneer vermoedde je voor het eerst dat het om een romance zou kunnen gaan, Mat?

Mat: Misschien toen ze gingen dansen? En daarna, toen ze elkaar heel innig zaten aan te kijken in het reuzenrad.

Oscar: Ik had het nog net iets eerder, toen de visser Thongchai hielp met plassen.

Mat: Ik vind samen plassen niet echt romantisch, maar hé, ieder zijn ding.

Oscar: Toch dacht ik toen: dit kan weleens iets worden. Het is niet romantisch maar wel intiem. Of is er een beter woord voor?

Eva: Ik heb het allemaal meer verbonden met een soort symbiose. Is dat misschien het woord?

Mat: Ja, dat zat er absoluut in. Hij leerde Thongchai leven zoals hijzelf. Een beetje zoals een ouder zijn kind leert leven, zo zag ik het in elk geval. Leren rijden, leren vissen, leren plassen. Hij gaf hem zelfs een naam, wat best iets raars is om te doen met een volwassen man.

Eva: Dat kwam natuurlijk ook door de hulpeloosheid van Thongchai omdat hij stom is. Want fysiek leek Thongchai me juist ouder.

Mat: Was-ie stom? Hij kon wel dat hummen doen.

Eva: Oh ja! Denk je dan dat-ie uit principe niet sprak, Mat?

Mat: Ik denk meer omdat hij geen woorden had, geen verleden.

Oscar: Zou het kunnen dat-ie wel echt stom was, en dat hummen alleen kon 'horen' door de trillingen onder water?

Het mystieke liep haast naadloos over in het realistische.

Mat: Hij kon in elk geval niet praten, zoveel kunnen we overeenkomen.

Oscar: Er gebeurden een aantal rare dingen in de film, die eigenlijk alleen te verklaren zijn als je ze symbolisch bekijkt.

Eva: Welke symboliek heb je bijvoorbeeld gevonden?

Oscar: De film wordt aan het begin opgedragen aan de Rohingya. Er zit een scène in waarin de visser tegen Thongchai zegt dat de reuzenmanta’s uit de titel tijdens het regenseizoen schuilen bij de rotsen, om bij kalm weer terug te keren. Toen dacht ik: misschien symboliseren die reuzenmanta’s Thongchai, en belichaamt hij als het ware de Rohingya als volk. Heel veel Rohingya vluchten namelijk in gammele bootjes de zee op en spoelen dan aan in de mangrove van Thailand of Maleisië, waar ze vaak worden uitgebuit.

Eva: Ik vind dat heel mooi en ook aannemelijk.

Mat: Ik denk wel dat de eenvoud van de film uitnodigt om vooral dieper in te gaan op de personages en hun verhouding met de Rohingya.

Oscar: Door die tekst aan het begin verwachtte ik trouwens een hele politieke film, maar dat werd het niet.

Eva: Ik vond het wel een politieke film. Voor mijn gevoel was het juist mega-geëngageerd.

Mat: Extra politiek door de eenvoud ervan?

Oscar: Ik bedoelde meer dat de plot op het meest oppervlakkige niveau niet politiek is. Maar daaronder duidelijk wel. Dat, samen met de dromerige kwaliteit van de beelden, is denk ik de grootste verdienste van de makers.

Mat: Dromerig: dat is een toepasselijk woord voor deze film! De plot is heel klein en gericht op het persoonlijke; er is nauwelijks buitenwereld of ontwikkeling buiten de personages om.

Eva: Terwijl de beelden van de visindustrie juist wel weer keihard realisme waren. Die afwisseling was interessant. Het maakte de scènes in de mangrove, met al die lichtjes, extra mystiek.

Oscar: Dat is waar, het contrast maakte het interessant en intrigerend.

Mat: Daardoor liep het mystieke haast naadloos over in het realistische, vind ik trouwens. Dat ze die stenen gingen zoeken – en ze nog vonden ook door naar de grond te luisteren.

Eva: Denken jullie dat de visser medeverantwoordelijk was voor de lijken in de mangrove?

Mat: Oei, de schuldvraag. Nee, dat denk ik niet. Maar hij kijkt er ook niet voor weg, dus hij zal zich wel verantwoordelijk voelen.

Oscar: Medeverantwoordelijk lijkt me een te sterk oordeel, maar ik vermoedde wel dat hij meer wist van wat er gaande was in die jungle. Meer ook dan dat je als kijker ooit precies te weten komt, trouwens.

Eva: Ik vond de visser eerst een echte weldoener, maar naarmate de film vorderde begon ik daar steeds meer over te twijfelen.

Mat: Hij heeft wel een geheim: wat moest-ie doen van die baas van 'm?

Oscar: Begon je te vermoeden dat de visser iets kwaads in de zin had, Eva? Of vond je hem gewoon eng of zielig worden?

Eva: Nou, hij deed dus die louche zaken met die baas van hem. En de manier waarop hij over zijn vrouw spreekt… Ineens dacht ik: ik weet het niet zo goed met hem. Hij heeft Thongchai wel uit de mangrove gevist, maar waarom eigenlijk?

Oscar: Maar hij zei aan de telefoon tegen zijn baas dat hij 'dat' niet meer wilde doen – wat dat dan ook was – toch?

Eva: Klopt. Maar daardoor dacht ik ook: zou hij Thongchai alleen geholpen hebben om zijn eigen geweten te sussen?

Misschien ging het wel een beetje over de banaliteit van het kwaad.

Mat: Je denkt dat Thongchai een dekmantel voor de visser was om iets te gaan doen?

Eva: Dat kan ook nog. Hij trainde hem wel in allerlei dingen.

Mat: Of een soort lokaas - hij is immers visser - om zijn vrouw terug te krijgen?

Eva: Oeh! Zo had ik er nog niet over nagedacht, haha.

Mat: Ik denk het niet echt hoor, daar is verder geen bewijs voor namelijk.

Oscar: Ik denk eerlijk gezegd dat zelfs de schrijver/regisseur dit niet zo ver heeft uitgedacht. Omdat er zoveel vragen blijven bestaan, ben je geneigd om heel diep in de plot te graven naar antwoorden. Maar ik denk niet dat de plot zo gewiekst in elkaar zit.

Eva: Misschien dat de laatste theorie over het lokaas een beetje te vergezocht is, maar ik denk wel degelijk dat de schrijver veel ethische vragen wilde oproepen.

Mat: Dat denk ik ook.

Eva: En ook die schuldvraag, denk ik.

Oscar: Ik denk wel dat de visser gewetensvragen begon te krijgen vanwege zijn vriendschap - of wat het dan ook was - met Thongchai.

Mat: Gewetensvragen in welk opzicht?

Oscar: Omdat Thongchai vermoedelijk slachtoffer is van de illegale handel die ze bedrijven in de mangrove. Althans, dat vermoeden wordt gewekt.

Eva: Maar denk jij dat de visser die gewetensvragen kreeg juist doordat hij Thongchai hielp? Als een logisch gevolg ervan? Want dan blijf ik zitten met de vraag: waarom sleurt hij hem die mangrove uit?

Oscar: Er zijn natuurlijk gradaties van criminaliteit. Je kan je bezighouden met edelstenen en louche zaakjes en daarnaast prima bereid zijn om het leven van een ander mens te redden.

Eva: Ja, alleen had ik dus zo'n beetje het idee dat die louche zaakjes juist het begraven van die lijken waren, wat tegenstrijdig zou zijn.

Oscar: Ah oké, zo ver was ik nog niet.

Eva: Misschien ging het wel een beetje over de banaliteit van het kwaad.

Mat: Dus in zekere zin zijn 'gewone' mensen, ook als ze 't hart op de juiste plaats hebben, medeplichtig aan groter onrecht?

Oscar: Ik vind het moeilijk om te zeggen vanaf wanneer je iemand als medeplichtig kunt beschouwen. Maar ja, waarschijnlijk zijn heel veel mensen met het hart op de juiste plaats wel onderdeel van een verrot systeem, dat ze daardoor ook zelf in stand houden.

Eva: Dan hebben we het dus over Hannah Arendts idee dat het kwaad iets veel dommers is dan we zouden willen denken. Dat het eerder onwetendheid is en een gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid.

Oscar: In plaats van een kwaadaardig masterplan.

Mat: Ik denk dat die theorie hier zeker binnen een bepaalde interpretatie past, als je ervan uitgaat dat de visser niet helemaal van schulden vrij is.

Oscar: Wat vonden jullie er trouwens van dat de vrouw (of ex-vrouw) van de visser ineens opdook?

Mat: Weird. Ik had gelezen dat dat zou gebeuren, maar vond het toch gek.

Eva: Ja! Die actrice is dus een heel bekende singer-songwriter in Thailand. Ik vond het lied dat ze in die warmwaterbron zong ook ontzettend mooi.

Oscar: Ik ook! Maar was het niet vreemd dat zij zo laconiek reageert op de aanwezigheid van Thongchai? Het is bijna alsof ze hem daar verwacht.

Mat: Ze was in elk geval niet verbaasd.

Eva: Ik denk dat ze wel verwachtte dat er iemand in dat huis zou wonen.

Mat: Is dat ergens niet tekenend voor de positie van Thongchai in de film en in het verhaal: dat het mensen koud laat of hij er nou is of niet?

Het is een mooi klein verhaal, waarin zo'n groter politiek verhaal heel aanwezig is.

Oscar: Daarom dacht ik ook dat hij de Rohingya als het ware belichaamt. Ze zijn overal overbodig - of dat zijn ze niet echt, maar zo worden ze gezien. Een volk zonder thuis.

Eva: Dat zat vrij duidelijk in de film, dat hij de Rohingya representeert. Waar ik nog wel mee zit is dat babylijkje. Hebben jullie daar nog ideeën over?

Mat: De vermoorde onschuld, zou je zeggen in het Nederlands.

Eva: Ik weet niet of ik de vermoorde onschuld hier op vind gaan. Waarom vindt Thongchai dan het lijkje, terwijl de visser alleen die mooie stenen vindt?

Oscar: Misschien omdat de Rohingya alleen dood en verderf tegenkomen daar in de jungle, terwijl de Thai de rijkdom proeven.

Mat: Goede vraag; hij vindt dat lijkje inderdaad als-ie op zoek gaat naar de stenen... Ik kan me vinden in Oscars verklaring; die hangt in elk geval letterlijk aan het 'vinden' van dood/verloren toekomst.

Oscar: Vonden jullie de film ergens in tekortschieten?

Mat: Niet binnen zijn eigen logica. Hij was best succesvol in het mij laten meegaan in de suspension of disbelief. Ik bedoel: die magische lichtjes waren heel duidelijk van die kerstlampjes, maar de film deed geen moeite dat te verhullen; versterkte het zelfs expres door die man met z’n kerstlampjes en discobal door het bos te laten lopen. Het alledaagse werd magisch.

Oscar: Dat vond ik één van de sterke punten, dat de maker het alledaagse, zelfs kitscherige gebruikte om een zweem van mystiek te creëren.

Eva: Ik vond de film ook niet tekortschieten. Hij was esthetisch heel mooi en ik vond het fijn dat er wat te raden over bleef. Daardoor werd het allesbehalve plat. Een mooi klein verhaal, waarin zo'n groter politiek verhaal heel aanwezig is.

Oscar: Helemaal mee eens. Een veelbelovend debuut!

Mat: Het einde vond ik echt beeldschoon.

Eva: Het einde met die rog, of met die man met de lichtjes?

Mat: Het minutenlange gehum, de mensen die door het bos liepen, de man die achter ze aan kwam en Thongchai die in zee verdween – tranentrekker.

Eva: Oooh ja dat gehum! Dat vond ik zo eng, ik word er nog een beetje naar van als ik eraan denk.

Oscar: Ik heb veel respect voor filmmakers die zo de tijd nemen voor hun beelden. Maar inderdaad, vrolijk werd je er niet van.

Eva: Het effect ervan – op mij dan – was heel heftig, dat was superknap gedaan. Maar eerlijk is eerlijk: ik kan me voorstellen dat dit geen film is voor een 'gemiddeld' publiek. Het vraagt wat van je als kijker, daar moet je zin in hebben en voor open staan.

Oscar: Het was in ieder geval geen hoogdravende film, hij vraagt alleen om een andere manier van kijken.

Mat: Zouden we dat advies aan kijkers meegeven? Ga er vooral heen, maar zet je hoofd open voor de regels van de film?

Oscar: Amen.

Manta Ray is nu te zien met:

Mail

Redactie

Nanna de Jong is illustrator. Je in een kronkel lachen, een buiging voor de minderheden maken of gewoon een handstand voor de dagelijkse wisseling van perspectief. Ik geniet van bewegingen in alle soorten en maten en vier op deze manier de vormen die het leven aan kan nemen. In een kleurrijk en speels handschrift druk ik op de zere plekken van politieke of culturele thema’s. Ik wil bewust maken maar ook vermaken. Een klein vingertje in de lucht maar gevolgd door een koprol. Enjoy this playground I call work! www.nannabananna.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 57

Word jezelf (ook als je dat niet wilt)

Rietveld-student Vivian Mac Gillavry vraagt haar docenten naar de beste adviezen die zij ooit kregen. Allereerst: beeldend kunstenaar en publicist Q.S. Serafijn. Lees meer

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien het in een mondiaal verband'

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien die in een mondiaal verband'

Curator en onderzoeker Maria Rey-Lamslag is een graag geziene gast in de cultuursector. Jason Keizer gaat met haar in gesprek over haar Indische roots, over hoe het koloniale verleden doorklinkt in haar werk en over haar 'Indotiteit'. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Uitzonderingen

Uitzonderingen daargelaten

Deze week worden onze redacteurs blij van een maas in de wet, meermaals dezelfde film kijken en de kunst van Isabelle Wenzel. Lees meer

Ruimtes

Een vertrouwd lichaam om in samen te zijn

Een jaar geleden moest Charlotte de Beus opnieuw leren praten, lezen en schrijven. In deze drie gedichten onderzoekt ze met poëtische scherpte haar herstel en het lichaam als “een onbetrouwbare woning voor dakloze gedachtes.” Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Ontdekken wie je voorouders zijn geeft kracht en vertrouwen.' Zainal Umarella heeft diep verdriet gekend, maar zijn toekomstbeeld is er een van hoop dat hij aan zijn kinderen wil meegeven. Lees meer

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Een voorpublicatie uit de afstudeerbundel van Elianne van Elderen 'Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten'. Over opgroeien als buitenstaander in een dorp, een vluchtmisdrijf op een veulen, over drie vrienden en iemand die probeert om onvoorzichtig te worden. Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

Column: Over geld

Over geld

Eva vergelijkt de manier waarop ze toen en nu tegen geld aankijkt en hoe het verschil in inkomen binnen haar vriendengroep de verhoudingen heeft veranderd. Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Slaapkamerraam, wereld

Slaapkamerraam, wereld

Buiten is het nacht. Maar wat gebeurt er als je je ogen sluit? Dan kan het buiten net zo goed een zomerse dag in New York zijn. Of een sneeuwlandschap uit je jeugd. De mogelijkheden zijn eindeloos. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

'Het 'Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

'Het 'Indische zwijgen' werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

Myrthe Groot en Romée Mulder deden samen onderzoek naar hun familiegeschiedenissen. En ze begonnen een modelabel dat nauw met die persoonlijke zoektocht samenhangt: Guave. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Schreeuwen naar de televisie

Schreeuwen naar de televisie

Deze week worden onze redacteurs blij van het voetenwerk van Het nationale Ballet, de schoenen van Chantal Janzen en aandacht voor Palestijnse filmmaaksters. Lees meer

Hadden we dat altijd maar geweten

Hadden we dat altijd maar geweten

Emma Laura Schouten zit niet op de stoel van de schrijver, maar aan de andere kant van de tafel. Als manuscript-begeleider krijgt ze vaak de vraag of een tekst potentie heeft om Het Boek te worden. Maar heb je eigenlijk wel iets aan die vraag, en wat is het antwoord? Lees meer