Tom Egbers heeft meer invloed op ons land dan de koningin. Koning Voetbal is een onderschatte spiegel voor onze samenleving." /> Tom Egbers heeft meer invloed op ons land dan de koningin. Koning Voetbal is een onderschatte spiegel voor onze samenleving." />
Asset 14

Een passionele kopstoot

Voetbal is een enorm dominant deel van onze samenleving; de KNVB heeft een miljoen leden en wekelijks kijken drie miljoen mensen Studio Sport. Het is logisch dat er een constante wisselwerking tussen het prof- en amateurvoetbal, maar ook tussen de Koning Voetbal en de maatschappij in het algemeen bestaat. Wat kunnen we over onszelf leren van AZ-FC Twente?

Na een verloren voetbalwedstrijd met mijn vriendenteam in de zesde reserveklasse KNVB schopte ik uit frustratie tegen een (gesloten) deur. Het deed direct heel veel pijn en na onderzoek van een van de dokters uit ons elftal was de conclusie: grote teen gebroken, vier tot zes weken uitgeschakeld. Mijn ploeggenoten schudden hun hoofden en verwezen direct lachend naar Sergio Romero, de keeper van AZ die in 2009 na een door zijn fout verloren duel tegen de kleedkamermuur stompte, waarbij hij zijn hand brak. Niet voor het eerst werd ik de dupe van mijn eigen belachelijke fanatisme. Maar waarom gebruikte ik daarvoor zo’n theatraal gebaar?

Elke vorm van beschaving ging overboord

Ja, voetbal is oorlog. Eind februari speelde landskampioen FC Twente in de Eredivisie tegen AZ. Het werd een heftige wedstrijd, vooral na de rode kaart van Twente-verdediger Douglas wegens het slaan van een tegenstander. Toen scheidsrechter Bossen hem de kaart toonde, wilde Douglas de leidsman aanvliegen. De Braziliaan werd tegengehouden door zijn medespelers, maar kon Bossen nog een halve kopstoot geven. Nadat AZ in blessuretijd de winnende goal maakte, bestormde de Twente-bank de scheidsrechter. Na afloop was iedereen, ook bij AZ, ziedend op Bossen.

Er waren lyrische commentaren. Kees Jansma (perschef van het Nederlands Elftal en baas van zender Sport1) schreef in een column op Nusport: “Bij AZ - FC Twente ging elke vorm van beschaving overboord; ik zat erbij te juichen.” Ook Vrij Nederland sprak van een hoogtepunt voor ‘de passie in de sport’. Huh? Natuurlijk is het opzoeken en soms oversteken van een grens een belangrijk deel van sport, waarbij het gaat om mentale en fysieke extremen. Dit maakt het ook zo fantastisch om naar te kijken. Maar sinds wanneer staat een kopstoot gelijk aan het tonen van passie? Deze media lijken te vergeten wat voor enorme invloed voetbal op onze samenleving heeft.

Van elitesport naar Koning Voetbal

“Voetbal is de belangrijkste bijzaak van het leven,” zei Jansma ooit. Maar toen de voetbalsport aan het begin van de twintigste eeuw overwaaide uit Engeland, was het vooral een elitebezigheid. Dat was niet zo gek: alleen mensen van goede komaf konden zich de tijd voor hobby’s veroorloven. Gedurende de jaren ’20 nam de welvaart echter toe en verbeterden arbeidsomstandigheden. In 1920 werd de achturige werkdag ingevoerd (de vrije zaterdag zou nog tot 1960 op zich laten wachten) en dankzij de nieuw ontstane vakbonden werden aanzienlijke loonsverhogingen bereikt. Zo kreeg een groot deel van Nederland meer tijd en geld tot zijn beschikking en werd het voetbal langzaam een echte volkssport. Het ledental van de NVB steeg explosief van 2400 in 1900 naar 98.000 in 1930.
------

------
Inmiddels zijn er een miljoen geregistreerde voetballers in Nederland. Wekelijks kijken drie miljoen mensen naar Studio Sport, bijna drie keer zoveel als het aantal kijkers voor de Kersttoespraak van Koningin Beatrix. Tom Egbers heeft veel meer invloed op het land dan ons eigen staatshoofd. Dit heeft een aantal gevolgen. Zo kopiëren amateurvoetballers het gedrag van hun helden, zoals mijn knullige blessure bewijst. Dit levert kolderieke taferelen op. Ik zie elke zondag spelers uit het twaalfde elftal van hun club op een knollenveld met scheve lijnen wegwerpgebaren á la Cristiano Ronaldo maken en om een gele kaart vragen, terwijl de dikke kleine man die voor scheidsrechter moet doorgaan niet eens een fluitje heeft. Het bewijst de enorme invloed van Koning Voetbal.

Maar er is niet alleen sprake van een wisselwerking tussen het amateur- en profvoetbal. Dit dominante deel van de samenleving beïnvloedt ook de rest van onze levens, zoals omgekeerd in het voetbal bepaalde maatschappelijke tendensen te zien zijn. Gelukkig storten nog niet veel mensen schreeuwend ter aarde als je op straat per ongeluk tegen ze opbotst en hoor je nog geen spreekkoren op de tribune van de Tweede Kamer. Toch is het voetbal in veel opzichten een spiegel voor onze dagelijkse realiteit.

Douglas vliegt Ruud Bossen aan tijdens AZ-FC Twente op 26 februari 2011.

Spiegel van de samenleving

Zo zie je de huidige (politieke) mentaliteit terug op het veld. Het vriendenteam waarin ik speel, kent in zekere zin een ouderwets rationeel wereldbeeld, dat naïef uitgaat van een logische rechtvaardigheid: er is een overtreding in het strafschopgebied, dus het is een penalty, ook als het in ons eigen strafschopgebied is. Ik voel me soms meer thuis bij onze meer individualistisch ingestelde tegenstanders, die lichte intimidatie, trucs of verdraaiingen in de strijd gooien en die altijd van het eigen gelijk of voordeel uitgaan. Dat dit ‘hypocriet’ of ‘onlogisch’ of zelfs ‘onwaar’ is, maakt hen niets uit. Voor het einddoel, het winnen van de eigen wedstrijd, is alles geoorloofd. Zo verliezen we dan ook vaak. Ik schop vervolgens mijn voet kapot.

Bij AZ-FC Twente zag je een andere maatschappelijke trend: het wegvallen van autoriteit. Dit komt voort uit de combinatie van de individualistische mentaliteit en de opkomst van het informatietijdperk. Vele maatschappelijke instituten verliezen hierdoor hun aanzien. Vroeger was de diagnose van een arts een onbetwijfelbare constatering, nu googlen patiënten hun symptomen en trekken hun eigen conclusie. In veel opzichten is dit onafhankelijke denken een goede ontwikkeling. Zo kunnen machthebbers zich niet meer puur op hun titel beroepen. Maar een al te groot wantrouwen ten opzichte van de gevestigde orde leidt tot agressie, zoals het grote aantal gevallen van mishandeling van hulpverleners bewijst.

Hé scheids!

Bij het profvoetbal zijn scheidsrechters de afgelopen jaren verworden tot permanente zondebok. Vorige week werd er zelfs een spoedberaad met een aantal kritische trainers gepland, nadat AZ-trainer Gertjan Verbeek over het scheidrechtersniveau had gezegd: "Soms heb ik het gevoel dat ik in Libië woon." De benadering wordt elk jaar weer wat agressiever. Het is inmiddels normaal om na een fluitsignaal als een idioot naar de scheidsrechter te rennen en vlak voor zijn neus te staan schreeuwen; zelfs lichte duwjes worden getolereerd. Communicatie tussen de arbiters en de spelers is belangrijk, maar de KNVB doet niets tegen dit soort excessen. Het lijkt inmiddels alsof de leidsman eerder een sukkel is die de sterren voor de voeten loopt, in plaats van de onzichtbare regisseur. Dit druppelt tevens door naar lagere niveaus: de KNVB krijgt elk weekend 20 tot 25 meldingen van excessief geweld bij het amateurvoetbal, meestal gericht tegen de arbitrale leiding.

De verstoorde verhouding tussen spelers, trainers en supporters enerzijds en scheidsrechters anderzijds is vergelijkbaar met het voorbeeld van de dokter en de patiënt. Ook hier wordt de vanzelfsprekende macht aangetast doordat de subjecten over eigen informatie beschikken. Tijdens live uitzendingen of samenvattingen geven de commentators achteroverleunend bij tientallen herhalingen hun mening over de leidsman. Na herhaling nummer drie zegt Theo Reitsema: “Absoluut een penalty. Hier gaat scheidsrechter Bossen ka-pi-taal in de fout.” Vervolgens wordt de scheids- of (in het geval van buitenspel) grensrechter suggestief in beeld genomen. De boodschap is duidelijk: dit is de dader, dankzij hem ging de goal niet door, op de brandstapel met die man! Na afloop moet Bossen voor de camera op gênante wijze het moment terugkijken. “Ja nu zie ik het. Ik zat fout.” De interviewer glimlacht genoegzaam; de kijker thuis vertrouwt Bossen nooit meer.

Maar scheidsrechters vechten een ongelijke strijd! De arts profiteert van het internet door zichzelf via medische blogs op de hoogte te stellen van de laatste medische ontwikkelingen. De Wereldvoetbalbond FIFA weigert echter al jaren om haar belangrijkste medewerkers te beschermen door het gebruik van elektronische hulpmiddelen te introduceren. Voor de kijker en de analist valt ondertussen bijna alles eerlijk te beoordelen: ja, dat was hands. Nee, dat was geen overtreding. De scheidsrechter speelt in een quiz waarbij hij alleen een encyclopedie mag gebruiken, terwijl het publiek alles op hun iPads opzoekt. Het ‘mea culpa’-moment van Studio Sport suggereert onterecht dat de arbiter in dezelfde positie als de kijker verkeerde. De FIFA voert nu campagne voor de introductie van extra officials op de achterlijn, met de ironische slogan “No we see more”. Misschien, maar jullie zien nog altijd minder dan wij.

Het voetbal is een enorm dominante factor in onze samenleving, die vaak onderschat wordt. We kunnen hier onze maatschappelijke trends in terugzien en daar van leren. Hoe kan autoriteit een plaats krijgen in de eenentwintigste eeuw? Wat doen we met de nietsontziende persoonlijke geldingsdrang die ieder mens plotseling lijkt te bezitten? Voetballers worden vaak gewezen op hun voorbeeldfunctie (zoals recent nog ‘Jodenjager’ Lex Immers) en dat is niet meer dan terecht. Het beste voorbeeld is FC Twente-voorzitter Joop Munsterman, die zich na AZ-Twente schaamde voor het gedrag van zijn spelers en trainer. Verdediger Douglas volgt inmiddels een anti-agressie-cursus. De sportmedia lijken echter weg te lopen voor deze verantwoordelijkheid en ontkennen zo hun enorme invloed. Natuurlijk, voetbal is strijd en er zullen altijd agressieve idioten zoals ik zijn. Maar het zou echt helpen als de NOS en prominenten zoals Kees Jansma ophielden met scheidsrechters in de hoek te zetten, en een kopstoot te verwarren met passie.

Dit artikel verscheen tevens in nrc.next.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers