Het begrip ‘porno’ is gekaapt door Pornhub en andere pornoplatforms. Het Porn Film Festival Amsterdam, dat van donderdag tot zondag te bezoeken is, laat zien dat porno veel kwetsbaarder, artistieker en vrijer is dan wat 99 procent van ons erbij voorstelt. Emma Zuiderveen gaat in gesprek met organisatoren Erik ter Veld en Franka Bauwens.
Zoals de porno op Porn Film Festival Amsterdam kunstzinnig aan wordt gevlogen, zo probeer ik in mijn debuurtroman De rest is naakt, dat gaat over een jonge vrouw die worstelt met haar pornoverslaving, porno tot literatuur te vermaken. Los van het verdriet achter deze thematiek ging er voor mij veel tijd en aandacht zitten in hóé over porno te schrijven die niet normbevestigend of saai is. Voor Hard//hoofd interviewde ik twee organisatoren, Franka Bauwens en Erik ter Veld, van het pornofilmfestival, dat aankomend weekend in Amsterdam plaatsvindt. Franka werkt voor een toneeluitgeverij en danst graag. Erik is filmmaker en houdt van het nachtleven. Een gesprek dat een half uur zou duren liep uit op anderhalf uur praten over filmliefhebberij, fantasie en taboe.
Voordat ik ga interviewen is er een preview – ik verwerk in dit stuk poëzie om op een andere manier de porno die ik zag te beschrijven. Opgetogen ga ik de bioscoopzaal binnen. Alsof ik bij een chic restaurant ga eten terwijl ik alleen maar junkfood gewend ben. Misschien naïef, maar na zoveel bezig te zijn geweest met internetporno en de verslaving eraan vond ik het filmfestival een moedig en mooi antwoord op de vluchtige, effectieve porno op pornosites. Porn Film Festival Amsterdam blijkt veel minder te gaan over waarin ik me al maanden verdiep. Het is vooral een plek voor een uniek filmgenre dat vaak weggestopt wordt. De missie is om pornofilms naar de publieke sfeer te brengen, én om het gesprek over wat seks en seksualiteit allemaal betekent te openen.
Een zwarte bontstola en een latexpak. Twee fallushoornen op het voorhoofd. Waarom heb ik jou niet eerder gezien?
De zaal zit vol, het blauwpluche is zacht aan mijn billen. Het licht gaat uit, een stalamp in de hoek wordt handmatig uitgeknipt. De film Tompussy opent de preview. Ik zie een naakt lichaam op zwartwittegeltjes. Iemand legt een halve tompoes op de venusheuvel en begint te beffen. In mijn boek komen toevallig veel tompoezen voor omdat mijn hoofdpersonage er gek op is. Halverwege is er een Spaanstalige film waarin een beste vriend toekijkt wanneer zijn beste vriendin goedmaakseks heeft met haar (ex-)vriend. Er wordt hardop gelachen. De preview eindigt met een porno-operette vol overdadige kostuums en weelderige lichamen. In The lesbian alien darkroom fisting operetta on venus is Captain of the Sea Butches op een queeste om de sterkste vibrator in het universum te bemachtigen.
Tijdens het kijken vult mijn hart zich met liefde – als ik het zo clichématig mag verwoorden. De speelsheid en het plezier spat van het scherm af. De hele zaal voelt het: je zit samen naar iets bijzonders te kijken dat het ene moment met je verwachtingen speelt, het andere moment kwetsbaar is, en weer een heel ander moment grappig is.
Uit verschillende onderzoeken over pornogebruik blijken mannen gemiddeld drie uur per week naar porno te kijken1, evenredig verdeeld is dat 25 minuten per dag. Uit een onderzoek van Rutgers kijkt ruim 50 procent van de mannen en 17 procent van de vrouwen in Nederland wekelijks porno2. Porno maakt onderdeel uit van het gewone leven en een hele generatie is er inmiddels mee opgegroeid. Toch hebben we het er bijna nooit over.
Porno biedt in principe een ruimte om mensen over seks te leren, om seksuele voorkeuren te onderzoeken, of om je seksuele identiteit beter te begrijpen. Daartegenover staat dat op dit moment de porno-industrie een miljardenbusiness is die gedomineerd wordt door platformsites die porno verspreiden en produceren. Deze platforms bepalen, net als met sociale media, wat we te zien krijgen. In de volksmond is ‘porno’ dat wat we gratis online zien. Bij het Porn Film Festival Amsterdam zie je dat porno véél meer is. Maar bovenal is het festival een ode aan het genre pornofilm, dat doordrenkt is met speelsheid, openheid en creativiteit.
Een arm met een naaldhakhand, glijmiddel van vinger tot schouderkom. Mag ik aan je zes borsten zitten? Room, bladerdeeg, zwartwittegeltjes. Je bent van niemand, ik wil van jou zijn.
Het interview begint. Ik praat niet makkelijk over pornoconsumptie, en ik praat ook niet makkelijk over wat ik lekker vind en waar ik over fantaseer. Als je niet uitkijkt word je geshamed voor je voorliefde voor BDSM-kinks of je verlangen gepegd te worden (pegging betekent penetratie van een man door een vrouw met een strap-on dildo). ‘We hopen te helpen in dat je je niet zo verschrikkelijk hoeft te schamen voor iets dat heel algemeen is,’ vertelt Franka. Het probleem ligt niet per se bij de porno-industrie maar dat we het er niet over hebben. Ik denk aan pornoplatforms zoals Pornhub die zeggen dat ‘de content niet hun verantwoordelijkheid is’ als ze zonder toestemming filmpjes van minderjarigen vertonen; die porno algoritmisch cureren zoals sociale media dat met informatie doet; en die met het oneindig scrollen en de daarbij horende dopamineshots de consument zo lang mogelijk online willen houden. ‘Ja, we leven in een kapitalistische wereld die dingen verslavend maakt,’ beaamt Franka. En ik denk: ik hoop dat het Porn Film Festival Amsterdam weet dat wat ze doen subversief en hoopvol is, in ieder geval voor mij.
Er hangt een heel stigma rond pornofilms, en dus ook rond pornofilmfestivals. Mensen zijn soms bang ‘iets te gaan zien wat ze uit het lood slaat, of ze hebben Pornhub in gedachten,’ zegt Erik. Of mensen denken dat ze ‘veel mooie vrouwen en tieten gaan zien’. Maar ondanks dat er ‘onbegrip is, zijn er ook veel mensen die intuïtief zeggen ‘o wat leuk’ en dan vragen wat we eigenlijk doen,’ aldus Franka. Dit festival is voor iedereen die van films houdt en geïnteresseerd is in alternatieve visies op seks en seksualiteit.
Het genre ‘pornofilm’ is cinema dat over seks en seksualiteit gaat. ‘Het kan een porno zijn omdat je heel bewust een porno maakt, mensen hebben seks,’ legt Franka uit. ‘Het kan ook zijn dat je werk als porno bestempeld wordt omdat er seks of blote mensen in zitten. En dat dus nergens anders vertoond kan worden.’
Hoewel onder pornofilms de pornografie valt die je op pornosites ziet, is die content gericht op snelle consumptie en minder op verhaallijn of artistieke waarde. Pornofilms op pornofilmfestivals hebben daar juist wel aandacht voor, en doorbreken vaak genderstereotyperingen of schadelijke fetiseringen. ‘Het kan zijn dat je een pornofilm maakt omdat je iets wil aankaarten, of omdat je gewoon iets moois wil maken,’ zegt Franka. ‘Ook pornofilms kunnen een goede verhaallijn en diepere laag hebben,’ vult Erik aan.
Een balkon en vier naakte mensen, hangend over de reling een sigaretje roken. De rook in cirkels uitblazen, twee billen komen je kant op.
‘Ik werd er zo moe van om slechte seksscènes in goeie films te zien, dat ik dacht ik wil goeie films maken met goeie seks erin,’ zei de filmmaker Noel Alejandro op het pornofilmfestival in Berlijn.
‘Je ziet seksualiteit in mainstreamfilms terugkomen, zoals Fifty shades of Gray, Babygirl of Poor things, en dat zijn goeie pogingen,’ zegt Erik. ‘Maar wat we hier tonen, wat deze makers maken, is zoveel strakker, cooler en grappiger dan bijvoorbeeld een Nicole Kidman die een glas melk drinkt – en shoutout naar Nicole Kidman, ik vind haar geweldig.’
Seks is bijvoorbeeld vaak een bijgedachten in een film, terwijl het een narratief kan zijn. ‘In het Our Precious Bodily Fluids blok vrijdag vertel ik in de introductie dat ik eens met iemand aan het daten was die de deur openliet als ze ging plassen zodat we door konden kletsen. Op een gegeven moment ging ik bij haar langs en zei ze ‘ik moet even plassen’ en deed ze de deur dicht. Toen wist ik: het is klaar,’ vertelt Erik. ‘Heel filmisch, en dat kan met veel dingen die over seks gaan.’
‘Veel films die ik zie vind ik niet per se opwindend,’ zegt Franka, ‘maar ik vind ze mooi, interessant, ontroerend, belangrijk, zoals je ook naar andere films kijkt.’
T4T love, MtoF transition, het licht in het krappe toilethokje plak je af met een oranje acrylplaat – we doen het samen.
We zitten nog steeds in de lege bioscoopzaal. De stalamp is aangeklikt. De fantasie in de films is zo rijk, het politieke zo voelbaar, de kwetsbaarheid zo eerlijk. De films willen vaak ‘iets aankaarten, iets zichtbaar maken,’ stellen Franka en Erik. ‘Als je lichaam of seksualiteit niet veel gezien wordt, dan is het al een heel statement om daar een film over te maken. Maar het kan ook gewoon zijn dat je iets heel moois wil maken.’
Juist in een tijd waarin anders-zijn gehekeld wordt, is het pornofilmfestival een welkom evenement waar creativiteit en kwetsbaarheid gevierd worden.
Als ik die avond het gebouw uitloop heb ik vooral één gedachte: ga naar dit festival. Laat je verrassen en meevoeren. Ontdek en heb plezier.
Voetnoten
1) Miller, D. J., Raggatt, P. T. F., & McBain, K. (2020). A Literature Review of Studies into the Prevalence and Frequency of Men’s Pornography Use. American Journal of Sexuality Education, 15(4), 502–529.
2) Rutgers. (2024). Monitor Seksuele Gezondheid 2023. De Monitor Seksuele Gezondheid is een grootschalig onderzoek naar ontwikkelingen in de seksuele gezondheid van volwassenen van 18 tot en met 80 jaar in Nederland.
Informatie
Het Porn Film Festival Amsterdam vindt plaats van 6 tot 9 februari in Amsterdam. Vind hier meer informatie en het programma.
Erik ter Veld (hij/hem) is een filmmaker uit Groningen wiens werk zich richt op de uitdagingen van lichaam en geest, evenals veerkracht en passie ten tijde van tegenspoed. Hij werkt binnen de gezondheidszorg, het onderwijs en de onafhankelijke filmproductie. Daarnaast is hij actief geweest als vrijwilligerscoördinator voor het Transcreen Amsterdam Transgender Filmfestival en het Queer. Red Sex Workers Film and Arts Festival in Amsterdam.
Franka Bauwens (zij/hen) is geboren en getogen in Amsterdam en is al enkele jaren actief bij Filmhuis Cavia. Ze heeft een researchmaster in filosofie afgerond, heeft verschillende interdisciplinaire evenementen georganiseerd en werkt momenteel in het onderwijs en als redacteur bij een theateruitgeverij. Ze sloot zich aan bij het festivalteam tijdens de laatste editie en is met name geïnteresseerd in de wisselwerking tussen seksuele fantasie en taboe.
Emma Zuiderveen is wetenschapper, dichter en schrijver. Ze studeerde scheikunde, werkt aan haar proefschrift binnen milieuwetenschappen en geeft optredens over de forel om sympathie voor het dier te winnen. Eerder publiceerde ze in verschillende literaire tijdschriften. Haar debuutroman ‘De rest is naakt’ verschijnt begin april bij Prometheus.
Andrew Tseng
