Asset 14

'Doem is het overwegen niet waard'

Hoe ziet het leven eruit voor mensen die zonder legale verblijfsstatus in Nederland wonen? Linguïst Mark (58) uit de Verenigde Staten leerde door zijn situatie wat het betekent om hoop te hebben. Deel één in een serie van zes interviews.

'Ik ben graag onder water. Gewichtloosheid is een heerlijk gevoel. Als je je daarna weer gaat bewegen, kun je dat gevoel een tijdje met je meenemen. Als je het kwijtraakt, is het makkelijker terug te vinden wanneer je lichaam niet continu nieuwe input krijgt. Als je stilstaat bijvoorbeeld. Of als er geen geluid is om je heen.
Wanneer ik een tijd gewoon stil sta, dan kan mijn hele lichaam zich blij beginnen te voelen. Het is een fysiek soort blijdschap, een soort van gloeien. Hoe ik dat gevoel ervaar hangt af van mijn interpretatie. Het kan akelig zijn, of juist prettig.
Daar probeer ik aan te denken als het regent en koud is, als mijn vingers gevoelloos zijn: er is geen harde lijn tussen plezier en pijn. Wat pijn doet heeft doorgaans aandacht nodig. Het is gemakkelijk om geobsedeerd te raken met pijn. Plezierige zaken vragen niet om onmiddellijke actie, ze eisen geen aandacht. Plezierige zaken zijn optioneel. Om ze te ervaren, moet je eerst voor ze kiezen.
In dat optionele schuilt vrijheid.
En in die vrijheid schuilt denk ik geluk.'
asielmark300_02
'Ik ben 58, linguïst, en kom uit Zuid-Illinois. Ik leef in een kraakpand. Elke dag dat ik gehuisvest ben is een goede dag. Mijn toeristenvisum heb ik laten verlopen toen George Bush de War on Terror afkondigde, op dat moment knapte er iets in mij. Ik werkte op dat moment als leraar Engels in Taiwan en was op vakantie in Europa. Mijn moeder was net overleden.
Ik ben opgegroeid in de Koude Oorlog. Mijn leven lang zijn slechte dingen steeds erger geworden en kwamen er nieuwe slechte dingen bij, die dan ook weer erger werden. Eigenlijk was ik altijd bang dat de wereld zou vergaan. Toen de War on Terror begon, dook ik in dat doemgevoel. Wat als alles wat je vreest, gebeurt? Ik besloot dat ik kon kiezen. Ik kon de schuld aan onze president geven, aan alle Amerikanen die het met hem eens waren, of ik kon zelf verantwoordelijkheid nemen.

'Toen George Bush de War on Terror afkondigde liet ik mijn toeristenvisum verlopen.'

Weet je, mensen zoals ik hebben gefaald. We zijn er niet in geslaagd anderen te leren om zorgvuldig te communiceren. Als we zouden begrijpen hoe we woorden betekenis toekennen, zouden we taal dan op een minder geschifte manier gebruiken?
Ik liet mijn vliegtuig vertrekken zonder mij. Vanachter mijn laptop richtte ik me op mijn vraag: hoe kunnen we zorgvuldiger communiceren? Terwijl mijn tanden uit mijn mond begonnen te vallen, bleef ik me daarop concentreren.'

'Toen ik begon met het verkopen van de straatkrant vond ik het verschrikkelijk, het voelde als bedelen. Ik was bang. Maar angst is wel zo'n beetje het laatste wat ik wil communiceren. Die zelfgerichte bullshit, die hebben anderen niet nodig.
Wat dan wel? Gewoon, hallo zeggen. Vriendelijk zijn.
Ik ben vrolijk zijn als onderdeel van mijn werk gaan zien. Inmiddels houd ik er van om dankbaarheid te promoten. Ik zie het bijna als iets boeddhistisch, het gaat bij het verkopen van dat blaadje om het zijn in het hier en nu. Er komen kinderen voorbij. Ik deel momenten met mensen.
Hoe voelt het om met een hond te spelen? Welk klank had jouw 'hallo' toen je aankwam? Elke interactie heeft zijn eigen intimiteit. Om die te zien, moet je er ruimte voor maken. Het maken van ruimte voor het plezierige, het oefenen in gelukkig zijn in het hier en nu, zie ik als het doen van mentale push-ups. De gedachten die we tegen onszelf herhalen, zijn de gedachten waarvan de kans het grootste is dat we ze met ons meenemen als we ouder worden.
Ik ben minder met mensen gaan praten, beter naar ze gaan kijken. Sindsdien heb ik meer oog voor onderlinge intimiteit. Ik heb beter contact, warmer en emotioneler. Ik kan prima gelukkig zijn, hier en nu. Ik houd van de sterren. Bergen. De woestijn. Leegte. En waar ben ik? In Amsterdam. Ik ben niet in een woestijn, of op een bergtop. En eigenlijk maakt dat niets uit.
We neigen ernaar onszelf in beslag te laten nemen door dingen die helemaal niets te maken hebben met levensgeluk.'

'Hoop was voor mij een nieuwe gedachte.'

'Op het dieptepunt van mijn doemvlaag was er een vrouw uit Bagdad op tv. Ze werd geïnterviewd door de BBC.
"Hoe ziet u de toekomst," vroeg de journalist.
De vrouw aarzelde, zei toen dat ze hoopvol was.
De interviewer was verbaasd: "Hoe kunt u optimistisch zijn?"
"Nee," schudde de vrouw haar hoofd. "Er is een verschil tussen hoop en optimisme. Optimisme is een berekening. Hoop kan altijd."
Hoop was voor mij een nieuwe gedachte. Ik moest toegeven dat ik niet werkelijk weet hoe het verder zal gaan. Dat het ook zou kunnen dat de wereld niet vergaat. Als je dat accepteert, wordt kiezen voor doem hetzelfde als kiezen tegen hoop. Dat is erger dan zinloos, dat is contraproductief.
Doem is het overwegen niet waard.
Misschien is dit gewoon het donkerste moment van de film. En de helden? Wel, die weten nog niet dat ze helden zijn. Ze weten nog niet dat het uiteindelijk in orde komt.'

De naam van de geïnterviewde is gefingeerd.

Mail

Jantine Wijnja is kunstenaar en schrijfster. In 2014 verscheen haar boek 'Reisgids Den Dolder', over het mentale landschap van een psychiatrische instelling.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
‘Toen mijn vader stierf zat ik met veel vragen, wie hij was en waar hij vandaan kwam'

‘Toen mijn vader stierf zat ik met veel vragen. Wie hij was en waar hij vandaan kwam’

Sarah van Binsbergen sprak met Yomi Hitijahubessy, vlak vóór- en nadat die in Indonesië haar Molukse familie ontmoette. Wat deed deze reis, waarop ze ook de as van haar overleden vader uitstrooide over zijn geboorteland, met haar? Lees meer

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien het in een mondiaal verband'

‘De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, ziet die in een mondiaal verband’

Curator en onderzoeker Maria Rey-Lamslag is een graag geziene gast in de cultuursector. Jason Keizer gaat met haar in gesprek over haar Indische roots, over hoe het koloniale verleden doorklinkt in haar werk en over haar ‘Indotiteit’. Lees meer

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

‘Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap’

‘Ontdekken wie je voorouders zijn geeft kracht en vertrouwen.’ Zainal Umarella heeft diep verdriet gekend, maar zijn toekomstbeeld is er een van hoop dat hij aan zijn kinderen wil meegeven. Lees meer

'Dat intuïtieve dat ik altijd heb gehad, dat is mijn Papua-kant'

‘Dat intuïtieve heb ik altijd gehad, dat is mijn Papua-kant’

Broer en zus Jouwe zijn openhartig over hun grootvader, aan wie ze hun Papua-identiteit danken. Een identiteit waarin ze zich steeds meer zijn gaan verdiepen. Lees meer

'Het 'Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

‘Het ‘Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd’

Myrthe Groot en Romée Mulder deden samen onderzoek naar hun familiegeschiedenissen. En ze begonnen een modelabel dat nauw met die persoonlijke zoektocht samenhangt: Guave. Lees meer

Kleinkinderen van Indië: een introductie

Kleinkinderen van Indië - een introductie

Tussen 2018 en 2020 interviewden schrijvers Jason Keizer en Sarah van Binsbergen en fotograaf Amber Toorop Nederlanders met Indische roots. Lees hier hun introductie op een bijzondere interviewreeks. Lees meer

'Mijn familiegeschiedenis is een puzzel waarvan ik steeds meer stukjes vind’ 1

‘Mijn familiegeschiedenis is een puzzel waarvan ik steeds meer stukjes vind’

Na het overlijden van zijn grootouders vinden Stephan Splinter en zijn vader op zolder een schat aan informatie. Aan de hand van de documenten en de spaarzame verhalen van opa, beginnen ze hun veelbewogen familiegeschiedenis in Nederlands-Indië te reconstrueren. Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Een stem van een muze

Een stem van een muze

Bij het schilderen van een portret geven kunstenaar en muze zich bloot. Het resultaat is de interpretatie van de kunstenaar. Wat nou als ook de muze zou kunnen praten? Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Hoe werkt een kunstenaar? 1

Hoe werkt een kunstenaar?

Hoe komt een kunstenaar tot nieuw materiaal? Drie makers wroeten in het uitgebreide archief van het Beeld en Geluid om er iets persoonlijks van te maken. Lees meer

Faust [working title] (foto door Michel Schnater) door

De opera Faust [working title] doorbreekt de stilte in corona-tijd

Iris Blaak liet zich meevoeren door 'Faust [working title]' van De Nationale Opera en interviewde de makers: Manoj Kamps en Lisenka Heijboer Castañón. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Raquel van Haver overstijgt het oppervlakkige 2

Raquel van Haver overstijgt het oppervlakkige

Als een orkaan raast Raquel van Haver door het kunstlandschap. Maar vergis je niet: haar werkwijze is geduldig. 'Makers moeten tijd en ruimte hebben om te experimenteren en te onderzoeken.' Lees meer

Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Beeldbrekers (V): Het verbindende museum

'We willen kunst niet als iets ingewikkelds zien'

Stedelijk Museum Schiedam zoekt contact met de Schiedammers. Door van Schiedam een museum voor Schiedam te zijn, vielen ze in de prijzen. Sophie van Lawick van Pabst sprak met Catrien Schreuder en Colin Huizing over het museum als verbindende kracht. Lees meer

Beeldbrekers (IIII):'Musea bezoeken is net als goede wijn drinken: je moet het leren.'

'We gaan niet alleen naar het museum om vermaakt te worden.'

In gesprek met Letty Ranshuysen over publieksonderzoek in musea, incrowd en gebloemde olifanten. Lees meer

Compromisloze solidariteit 1

Compromisloze solidariteit

'Mensen vragen wel eens: wat lost het op om te gaan demonstreren.' Lees meer