Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />

Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />
Asset 14

De lelijkste stad

Wie aan bourgondisch België denkt, denkt waarschijnlijk niet aan de Waalse industriestad Charleroi: de Volkskrant, the Guardian en the Telegraph riepen Charleroi al eens uit tot lelijkste en meest deprimerende stad van Europa. Een hard gelag voor de ruim 200.000 Charleroizianen die de stad rijk is, maar de stad ontvluchten doen, of liever gezegd, kunnen ze niet. Een portret.

Op 12 maart trek ik met een aantal jonge Vlaamse onderzoekers naar de Waalse stad Charleroi – regelmatig bekroond tot lelijkste stad van Europa en anti-bestemming bij uitstek. Bepakt met twijfelachtige patafysische onderzoekstechnieken en volksantropologie, zijn we van plan door het postapocalyptische land rond Charleroi te trekken op zoek naar de ware aard van haar bewoners: de Charleroiziaan.

Foto: Daan Oostveen

Charleroi is zonder twijfel een van de meest deprimerende steden die er bestaat. Met een enorm gebied rond de stad waar praktisch lege trams over verhoogde sporen door een desolaat industrieel landschap rijden - dat bovendien voornamelijk archeologen zal interesseren - en een centrum waar de middenstand van zeer bedenkelijk allooi is, lijkt Charleroi een voorbode voor de plek waar de verliezers van de globalisering in Europa terecht zullen komen.

In de trein richting Charleroi besluiten we uit te stappen in Marchienne-au-pont, een uiterst droevige voorstad. In Marchienne-au-pont lopen we via een parkeerplaats door een kavel vol wildbegroeiing die de plaatselijke bewoners gebruiken als illegale afvalstortplaats. Buurtbewoners waarschuwen ons in Waals dialect voor ratten. Aangekomen op straatniveau ziet het er niet veel beter uit. Huizen die niet zijn dichtgespijkerd, zijn vervallen en de meeste huizen staan te koop. De belangrijkste economische activiteit lijkt dan ook – naast een aantal Turkse groentekramen – te bestaan uit vastgoedkantoren.

Charleroi lijkt ergens te willen schreeuwen: "Kijk naar mij! Hou van mij! Vroeger was ik toch mooi, waarom houden jullie niet meer van me?" Een bewoner lijkt ervan overtuigd dat Charleroi zich binnen tien jaar zal ontwikkelen tot een dynamische en competitieve metropool die Wallonië weer op de kaart zal zetten in België, en België in Europa. We horen de droom fronsend aan. Is dit een waanbeeld waar de mensen zich aan optrekken of zal Charleroi daadwerkelijk ooit nog de strijd aan kunnen?

We spreken een jonge vlotte Turkse man op straat (de bewoners van Marchienne-au-pont lijken uitsluitend uit allochtonen en verarmde ouderen te bestaan) en hij vertelt ons dat een corrupte burgemeester het dorp tijdens zijn bestuur zo goed als leeg heeft geplunderd. Iedereen heeft het dorp verlaten, behalve zij die daar de middelen niet voor hebben.

Een uitgebreid metronetwerk – in België noemen ze een ondergrondse tramlijn al snel een metro – verbindt het centrum van de stad ook met Marchienne-au-pont. Berucht is een metrolijn inclusief vijf haltes die nooit in gebruik is genomen. De haltes worden gebruikt voor kraakfeestjes, onderdak en bezocht door amateur-antropologen zoals wij.

Met een tram die wel rijdt – we vinden noch een loket, noch een kaartjesautomaat, dus we rijden zwart - verlaten we Marchienne-au-pont richting de stad zelf. De verhoogde tramlijn voert ons door een magnifiek verlaten industrieel gebied. Bij de halte Providence (Frans voor 'voorzienigheid') stappen we uit. Waarschijnlijk was deze art-deco halte ooit, toen de kolencentrale die eraan grenst nog in gebruik was, een belangrijk transportknooppunt. Nu niet meer.

Via de provinciale weg lopen we richting de stad. We beklimmen een verlaten spoorwegovergang om te plassen. De spoorweg biedt een achteringang naar de voor de rest hermetisch gesloten verlaten steenkoolcentrale. Op de grond vinden we verschillende industriële restproducten, zoals bouten en moeren. Op het terrein zijn regelmatig deuren beveiligd met prikkeldraad en bordjes die waarschuwen voor levensgevaar.

De kolen- en staalindustrie waren oorspronkelijk de belangrijkste economisch sectoren van Charleroi. De kolenindustrie is volledig verdwenen en van de staalindustrie blijft nog weinig over. Wallonië was de eerste regio op het Europese vasteland waar de Industriële Revolutie in de negentiende eeuw doorbrak. Nu is Charleroi nog slechts een schim van een schim ("L’ombre de ton ombre", zoals Jacques Brel zingt) van die glorieperiode, bezaaid met kadavers uit de industriële periode en geïnfecteerd met vicieuze cirkels van werkloosheid en sociale problemen.

Een van de meer exotische van deze kadavers zijn de zogenaamde terrils. Deze heuvels rond de stad geven de indruk dat Charleroi in oorspronkelijk zeer pittoresk landschap ligt. Niets is echter minder waar. De terrils zijn kunstmatige heuvels die bestaan uit de afvalproducten van de steenkoolindustrie.

In de stad zelf vindt er blijkbaar een voetbalwedstrijd plaats tussen het thuisspelende Charleroi, dat in de competitie – met nog één speelweek te gaan - het laagst geplaatst staat, en het Luikse Standard, de landskampioen vorig seizoen. De Charleroizianen trekken vol trots naar het voetbalstadion. Eindelijk kunnen ze laten zien dat hun stad wel degelijk kan meetellen, dat de wereld rekening zal moeten houden met Charleroi. Over tien jaar de grootste metropool van België, nu al kampioen!

Maar het mag niet bestaan. Misschien ergens anders, maar niet hier. Niet in Charleroi. Na twee doelpunten van de Luikse aartsvijanden hebben de supporters van Charleroi genoeg gezien. Ze werpen brandende fakkels naar de keeper en storten een massa tennisballen op het veld. Nadat ze de hekken van de tribunes hebben gesloopt, moet de mobiele eenheid eraan te pas komen om de gemoederen te bedaren.

Terwijl op de achtergrond de politiesirenes loeien en de supporters kabaal maken, bevinden wij ons in de Sint-Christoffelkerk op het centrale plein van de stad – niet meer dan een nogal trieste rotonde met een kerk en een kroeg – om de zondagse mis bij te wonen. De barokke achttiende-eeuwse kerk herbergt een twintigste-eeuwse gouden nis van de surrealistische kunstenaar Jean Ransy, waarin een spaceage-achtige gouden Jezus aan het kruis de parochianen moderne vrees probeert in te boezemen.

De rust in de kerk en de verwijzing naar cultureel betere, hoogstaandere tijden staat in schril contrast met de herrie rond de voetbalrellen. Buiten heerst de strijd om het bestaansrecht, hierbinnen de gelatenheid om het besef dat de welvaart van een verleden tijd is.

De enige mogelijke toekomst ligt misschien in de immigratie. Of is de massa werkloze Roemenen die we aantreffen juist een teken van de inwendige afbraak van de stad? We besluiten onze dag dan maar in het Marokkaanse café 'de Bar Oscar': ingericht als een goedkope nachtclub, met overal groepjes Marokkanen die aan waterpijpen zitten te lurken. Van de vijftien soorten waterpijptabak die worden aangeboden, blijkt enkel appel beschikbaar te zijn. Ook het aanbod van alcoholische drank is beperkter dan de kaart doet vermoeden. Op de televisie wel sport, maar niets over de voetbalwedstrijd. Je ziet: dit is niet hún strijd.

We bestellen nog een pizza, waarmee we uiteindelijk door het red light district van Charleroi moeten rennen. Daar worden we belaagd door de plaatselijke jeugd. Ze ontdekken dat we Vlaams spreken en proberen ons de weg af te snijden en de pizza uit de handen te trekken. Onder het beschimpende “Sale flamands, restez chez vous!”, duiken we uiteindelijk met wat over blijft van onze Charleroiziaanse pizza in de trein richting Brussel. De strijd tegen het Luikse Standard om de officieuze titel van Wallonië is al hard, maar het horen van de Nederlandse taal klinkt natuurlijk helemaal als een grove belediging. We hopen dat de krakkemikkige Belgische stoptrein Brussel vanavond nog zal halen.

Daan Oostveen (1985) is docent, filosoof en vrijbuiter.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!