Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />

Foto: Daan Oostveen

Charleroi staat te boek als meest deprimerende plek van Europa. Daan trok erheen en werd met pek en veren de stad uitgedragen." />
Asset 14

De lelijkste stad

Wie aan bourgondisch België denkt, denkt waarschijnlijk niet aan de Waalse industriestad Charleroi: de Volkskrant, the Guardian en the Telegraph riepen Charleroi al eens uit tot lelijkste en meest deprimerende stad van Europa. Een hard gelag voor de ruim 200.000 Charleroizianen die de stad rijk is, maar de stad ontvluchten doen, of liever gezegd, kunnen ze niet. Een portret.

Op 12 maart trek ik met een aantal jonge Vlaamse onderzoekers naar de Waalse stad Charleroi – regelmatig bekroond tot lelijkste stad van Europa en anti-bestemming bij uitstek. Bepakt met twijfelachtige patafysische onderzoekstechnieken en volksantropologie, zijn we van plan door het postapocalyptische land rond Charleroi te trekken op zoek naar de ware aard van haar bewoners: de Charleroiziaan.

Foto: Daan Oostveen

Charleroi is zonder twijfel een van de meest deprimerende steden die er bestaat. Met een enorm gebied rond de stad waar praktisch lege trams over verhoogde sporen door een desolaat industrieel landschap rijden - dat bovendien voornamelijk archeologen zal interesseren - en een centrum waar de middenstand van zeer bedenkelijk allooi is, lijkt Charleroi een voorbode voor de plek waar de verliezers van de globalisering in Europa terecht zullen komen.

In de trein richting Charleroi besluiten we uit te stappen in Marchienne-au-pont, een uiterst droevige voorstad. In Marchienne-au-pont lopen we via een parkeerplaats door een kavel vol wildbegroeiing die de plaatselijke bewoners gebruiken als illegale afvalstortplaats. Buurtbewoners waarschuwen ons in Waals dialect voor ratten. Aangekomen op straatniveau ziet het er niet veel beter uit. Huizen die niet zijn dichtgespijkerd, zijn vervallen en de meeste huizen staan te koop. De belangrijkste economische activiteit lijkt dan ook – naast een aantal Turkse groentekramen – te bestaan uit vastgoedkantoren.

Charleroi lijkt ergens te willen schreeuwen: "Kijk naar mij! Hou van mij! Vroeger was ik toch mooi, waarom houden jullie niet meer van me?" Een bewoner lijkt ervan overtuigd dat Charleroi zich binnen tien jaar zal ontwikkelen tot een dynamische en competitieve metropool die Wallonië weer op de kaart zal zetten in België, en België in Europa. We horen de droom fronsend aan. Is dit een waanbeeld waar de mensen zich aan optrekken of zal Charleroi daadwerkelijk ooit nog de strijd aan kunnen?

We spreken een jonge vlotte Turkse man op straat (de bewoners van Marchienne-au-pont lijken uitsluitend uit allochtonen en verarmde ouderen te bestaan) en hij vertelt ons dat een corrupte burgemeester het dorp tijdens zijn bestuur zo goed als leeg heeft geplunderd. Iedereen heeft het dorp verlaten, behalve zij die daar de middelen niet voor hebben.

Een uitgebreid metronetwerk – in België noemen ze een ondergrondse tramlijn al snel een metro – verbindt het centrum van de stad ook met Marchienne-au-pont. Berucht is een metrolijn inclusief vijf haltes die nooit in gebruik is genomen. De haltes worden gebruikt voor kraakfeestjes, onderdak en bezocht door amateur-antropologen zoals wij.

Met een tram die wel rijdt – we vinden noch een loket, noch een kaartjesautomaat, dus we rijden zwart - verlaten we Marchienne-au-pont richting de stad zelf. De verhoogde tramlijn voert ons door een magnifiek verlaten industrieel gebied. Bij de halte Providence (Frans voor 'voorzienigheid') stappen we uit. Waarschijnlijk was deze art-deco halte ooit, toen de kolencentrale die eraan grenst nog in gebruik was, een belangrijk transportknooppunt. Nu niet meer.

Via de provinciale weg lopen we richting de stad. We beklimmen een verlaten spoorwegovergang om te plassen. De spoorweg biedt een achteringang naar de voor de rest hermetisch gesloten verlaten steenkoolcentrale. Op de grond vinden we verschillende industriële restproducten, zoals bouten en moeren. Op het terrein zijn regelmatig deuren beveiligd met prikkeldraad en bordjes die waarschuwen voor levensgevaar.

De kolen- en staalindustrie waren oorspronkelijk de belangrijkste economisch sectoren van Charleroi. De kolenindustrie is volledig verdwenen en van de staalindustrie blijft nog weinig over. Wallonië was de eerste regio op het Europese vasteland waar de Industriële Revolutie in de negentiende eeuw doorbrak. Nu is Charleroi nog slechts een schim van een schim ("L’ombre de ton ombre", zoals Jacques Brel zingt) van die glorieperiode, bezaaid met kadavers uit de industriële periode en geïnfecteerd met vicieuze cirkels van werkloosheid en sociale problemen.

Een van de meer exotische van deze kadavers zijn de zogenaamde terrils. Deze heuvels rond de stad geven de indruk dat Charleroi in oorspronkelijk zeer pittoresk landschap ligt. Niets is echter minder waar. De terrils zijn kunstmatige heuvels die bestaan uit de afvalproducten van de steenkoolindustrie.

In de stad zelf vindt er blijkbaar een voetbalwedstrijd plaats tussen het thuisspelende Charleroi, dat in de competitie – met nog één speelweek te gaan - het laagst geplaatst staat, en het Luikse Standard, de landskampioen vorig seizoen. De Charleroizianen trekken vol trots naar het voetbalstadion. Eindelijk kunnen ze laten zien dat hun stad wel degelijk kan meetellen, dat de wereld rekening zal moeten houden met Charleroi. Over tien jaar de grootste metropool van België, nu al kampioen!

Maar het mag niet bestaan. Misschien ergens anders, maar niet hier. Niet in Charleroi. Na twee doelpunten van de Luikse aartsvijanden hebben de supporters van Charleroi genoeg gezien. Ze werpen brandende fakkels naar de keeper en storten een massa tennisballen op het veld. Nadat ze de hekken van de tribunes hebben gesloopt, moet de mobiele eenheid eraan te pas komen om de gemoederen te bedaren.

Terwijl op de achtergrond de politiesirenes loeien en de supporters kabaal maken, bevinden wij ons in de Sint-Christoffelkerk op het centrale plein van de stad – niet meer dan een nogal trieste rotonde met een kerk en een kroeg – om de zondagse mis bij te wonen. De barokke achttiende-eeuwse kerk herbergt een twintigste-eeuwse gouden nis van de surrealistische kunstenaar Jean Ransy, waarin een spaceage-achtige gouden Jezus aan het kruis de parochianen moderne vrees probeert in te boezemen.

De rust in de kerk en de verwijzing naar cultureel betere, hoogstaandere tijden staat in schril contrast met de herrie rond de voetbalrellen. Buiten heerst de strijd om het bestaansrecht, hierbinnen de gelatenheid om het besef dat de welvaart van een verleden tijd is.

De enige mogelijke toekomst ligt misschien in de immigratie. Of is de massa werkloze Roemenen die we aantreffen juist een teken van de inwendige afbraak van de stad? We besluiten onze dag dan maar in het Marokkaanse café 'de Bar Oscar': ingericht als een goedkope nachtclub, met overal groepjes Marokkanen die aan waterpijpen zitten te lurken. Van de vijftien soorten waterpijptabak die worden aangeboden, blijkt enkel appel beschikbaar te zijn. Ook het aanbod van alcoholische drank is beperkter dan de kaart doet vermoeden. Op de televisie wel sport, maar niets over de voetbalwedstrijd. Je ziet: dit is niet hún strijd.

We bestellen nog een pizza, waarmee we uiteindelijk door het red light district van Charleroi moeten rennen. Daar worden we belaagd door de plaatselijke jeugd. Ze ontdekken dat we Vlaams spreken en proberen ons de weg af te snijden en de pizza uit de handen te trekken. Onder het beschimpende “Sale flamands, restez chez vous!”, duiken we uiteindelijk met wat over blijft van onze Charleroiziaanse pizza in de trein richting Brussel. De strijd tegen het Luikse Standard om de officieuze titel van Wallonië is al hard, maar het horen van de Nederlandse taal klinkt natuurlijk helemaal als een grove belediging. We hopen dat de krakkemikkige Belgische stoptrein Brussel vanavond nog zal halen.

Daan Oostveen (1985) is docent, filosoof en vrijbuiter.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan