Asset 14

Paniek

Een vriendin vraagt of ik een gastcollege wil geven bij haar op de faculteit. Pas als ik thuiskom verbaas ik me over mijn antwoord. Zonder enige weerstand heb ik ja gezegd, en ik heb er zelfs zin in. Dat was voorheen niet gebeurd. Tot een paar jaar geleden gebeurde er sowieso best veel niet, of uiteindelijk wel, maar met veel angstzweet en geen beren, maar grizzly's op de weg.

Paniekaanvallen zelf zijn al best vervelend: je denkt dat je gek wordt, dood gaat of in ieder geval tijdelijk out, je bent bang, zweterig en vooral niet meer in het moment. De eerste keer gebeurde het in een overvolle trein, ergens tussen Gent en Amsterdam. Ik was zestien en net met mijn beste vriendin de hele nacht wezen dansen in de Vlaamse Flanders Expohallen. De gangpaden van de trein werden geblokkeerd met doorgefeeste, zweterige lijven, en door de hele coupé zaten, lagen en hingen mensen. Drugs had ik niet op, wel wat bier en te weinig water. De vermoeidheid sloeg toe, mijn lijf begon te rillen en ik werd een beetje licht in mijn hoofd. Tot zover herkennen paniekvrije mensen dit waarschijnlijk wel, iedereen kan zich na een lange dansnacht wel een beetje slapjes of bibberig voelen. Maar toen raakte ik in de tweede, en al snel in de vijfde versnelling. De duizeligheid nam toe en mijn oren begonnen te suizen. De stem van mijn vriendin en die van de mensen om me heen klonken hol en ver weg, maar toch tien keer zo intens. En het ging niet weg. Net als de pijn bij een wespensteek liep de spanning, en daarmee de angst, op vanaf het moment dat het begon.

"Naar buiten, weg hier, huis, huis, huis, daar is het veilig", was wat ik dacht. Maar thuis waren we nog lang niet. Mijn vriendin keek me bezorgd aan: "Je ziet zo wit, gaat het wel?" "Ik voel me zo gek, alsof ik ga flauwvallen", antwoordde ik. Mijn eigen stem klonk ook hol. Maar even naar de gang om uit die benauwde coupé te zijn, wilde ik ook niet. Het idee alleen al dat ik me door al die mensen moest wurmen, brrrr. De rest van de reis bleef ik stilletjes op mijn plek zitten, hopend dat het gekke gevoel zou ophouden. Van mijn omgeving kreeg ik weinig meer mee, ik zat helemaal opgesloten in mijn hoofd.

In de jaren die volgden begon ik steeds meer rekening te houden met de paniek. Voor ik ergens heen ging, dacht ik na over de vluchtmogelijkheden: kon ik er makkelijk weg, mocht er zich weer een aanval voordoen? De meest gewone dingen konden al een obstakel vormen: eten bij een vriend in een huis dat ik nog niet kende, in de rij bij de Albert Heijn, naast mijn moeder bij de opera of op mijn nieuwe werkplek. Als het antwoord ‘nee’ was, ging ik niet, of zat ik daar wel maar in grote afwezigheid. Ik hield mezelf dan nauwlettend in de gaten: voel ik al iets? Later leerde ik dat dit vermijdingsgedrag heet, en nu zie ik, dat het met name dat gedrag is wat het leven van een paniekaanvaller lastig maakt. Het betekent namelijk dat je nooit ‘vrij’ bent, je gedachtes zijn voortdurend bezet en er is weinig ruimte voor nieuwe ervaringen. Als ik naar de film ging, was het moeilijk om me te concentreren op het beeld van het witte doek, ik keek voornamelijk naar de film ‘gaat het wel goed?’ die zich in mijn hoofd afspeelde.

Illustratie: Aart-Jan Venema

Bij vlagen had ik er in meerdere of mindere mate last van. Mijn studiereis naar Australië was in een tijd waarin het goed ging. In mijn eentje naar de andere kant van de wereld, het was een hele stap voorwaarts. Maar ook daar heb ik dingen gelaten omwille van de angst voor de angst. Zonde, denk ik nu. Maar nu ben ik beter, nu weet ik beter. Toen ik twee jaar geleden bijna nee zei tegen een vriendin die me vroeg haar paranimf te zijn (een soort getuige bij een promotie), besloot ik een therapeut om hulp te vragen. Ik was klaar met mijn eigen smoesjes en excuses: ik wilde wél naast mijn vriendin kunnen staan tijdens dat hoogtepunt in haar leven. Ook als het betekende dat ik een uur lang ‘gevangen’ op een podium een bank vol hoogleraren in de ogen moest kijken, in plaats van laf (‘veilig’) vanuit de zaal.

"Je kan jezelf niet gek denken", zei mijn psycholoog. "Maar wel heel angstig." Ook leerde ik dat flauwvallen fysiek niet eens kan als je in paniek raakt: teveel adrenaline. Met haar hulp kon ik het vermijdingsgedrag uit mijn systeem werken. Paniek is er zeker nog wel eens: als ik een overvol café in stap, blijf ik het liefst een beetje in de buurt van de uitgang hangen. En in de bioscoop zit ik het liefst aan de zijkant. Maar het bepaalt niet meer mijn agenda. De mensen die me goed kennen merken misschien niet eens zo heel veel verschil, maar ik heb de afgelopen jaren zoveel meer gedaan, zoveel meer meegemaakt. Ik probeer nu tegen zoveel als ik kan ja te zeggen. En het is meer dan bevrijdend dat ik daar niet meer bang van word.

--

PS Ik geloof niet echt in zelfhulpboeken; cognitieve gedragstherapie was voor mij de juiste methode. Maar één boek, aangeraden door mijn therapeute, heeft wel een bijdrage geleverd aan mijn genezing: Uit je hoofd, in het leven van Steven C. Hayes. Alleen al in de titel herkende ik zoveel, dat ik me zelfs vóór het lezen al begrepen voelde.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer