Asset 14

Reflex

Noor gaat elke week naar het koffiehuis om herinneringen op te halen en om nieuwe te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn die herinneringen nog als het koffiehuis niet meer bestaat, of als de vriendin die daar werkt iets anders gaat doen?

Aan de muur hangt een foto van Harry en Ischa: Harry achter zijn toonbank, met een volle glazen koffiepot in de hand. Ischa staat ervoor en kijkt naar ons, recht in de camera. Het zal zeker een jaar of vijf zijn geweest voordat de beroemde interviewer stierf – allebei de mannen hebben nog een volle haardos en de buiken zijn nog slank. Behalve deze foto hangen er nog andere herinneringen aan Ischa Meijer: een ingelijste boekomslag, een interview met Harry in de krant (“We wisten allebei wat het woord gabber inhield”), een foto van Ischa buiten voor de deur van Harry’s koffiehuis – de vriendschap is misschien noodlottig tot een einde gekomen, hij mag niet worden vergeten.

Aan de andere kant van het koffiehuis hangt de muur vol met oude biljetten uit alle landen van de wereld, vastgeprikt met honderden punaises. Een rafelig behang van vervaagde, vale kleuren van vervallen valuta. Naast de glazen koffiepot staat sinds twee maanden een pinautomaat. De twee dochters van Harry, die de familiezaak binnenkort over zullen nemen, zeggen dat het er tijd voor was; ze moesten de klanten en toeristen toch een beetje tegemoet komen. Maar de bestellingen worden nog gewoon op een papieren notitieblokje bijgehouden, en wifi is er niet.

Perfecte omstandigheden om te schrijven dus: geen internet en genoeg koffie. Elke woensdagochtend stap ik met laptop onder de arm naar de Prinsengracht en tik ik mijn leven op digitaal papier. Halverwege mijn schrijfuren verdwijn ik naar de keuken waar een van de dochters pannenkoeken staat te bakken, en kletsen we bij over de zaak, over de baby in haar buik, over het werk van haar vriend. Ik kom hier niet alleen voor het schrijven, maar ook om de vriendschap in leven te houden in mijn inmiddels drukbezette bestaan. Herinneringen ophalen, en nieuwe maken.

Deze ochtend zit er een man met zijn kleinkind tegenover mij in het koffiehuis; ze spreken Frans en Nederlands door elkaar. Het jongetje zit met zijn rug naar me toe, ik kijk de opa recht in zijn gezicht en zie hoe hij glunderend van trots zijn kleinkind aanschouwt. Hij maakt op zijn mobiel een foto van hem, en als hij die aan het jongetje laat zien, kan ik meekijken naar diens gezicht – het telefoonschermpje functioneert als een soort spiegel. Ik heb de twee hier niet eerder gezien, maar de dochter die vandaag in de bediening staat weet al wat ze willen: “Een jus en een icetea, een pannenkoek en een uitsmijter?”

Ik vraag me af of het jongetje dit ritueel, wat het blijkbaar is, zich nog lang zal blijven herinneren: met opa naar het koffiehuis. De herinneringen die ik heb aan mijn grootvader zijn al zo ver weg – alleen als ik niet te veel mijn best doe hoor ik plots ergens in mijn hoofd zijn bromstem, of ruik ik de sjekgeur die in zijn wollen pantalons zat. Als ik in zijn oude huis ben – nu ons familievakantiehuis op Terschelling – worden die zintuiglijke emoties iets sterker, maar het huis is verbouwd en de laatste keer dat ik er was kon ik me al niet meer precies herinneren hoe de trap naar boven ook alweer liep. De voorkamer is nog wel min of meer hetzelfde, al hebben we de afbrokkelende tegeltjes vervangen voor nieuwe, die nu te wit en te schoon tussen de oude opvallen. Ze hebben nog niks meegemaakt.

Beeld: Noor in het huis van haar grootouders

De opa en het jongetje blijven foto’s maken met de mobiele telefoon, en laten elkaar telkens het resultaat zien. Hoeveel foto’s zouden er al zijn van hun tweeën? Zou de moeder er nog een selectie uit maken; welke momenten van al die duizenden zijn het waard om in een fotoboek te plakken, om letterlijk vast te kunnen houden?

Met mijn mobiel maakte ik een tijd geleden een foto van het verlovingsportret van mijn Terschellingse grootvader en grootmoeder. Nu scroll ik door de meer dan tweeduizend beelden die ik in het afgelopen jaar heb gemaakt en bewaard, op zoek naar die zwart-witfoto. Het is een bijzonder beeld – niet alleen door de schoonheid ervan, maar ook doordat je ziet dat er tijd en aandacht is besteed aan het moment waarop-ie werd gemaakt. Het kapsel van mijn oma is speciaal in golfjes gezet, en ze heeft haar glazen kralenketting om. Het pak en de netjes gekamde haren van mijn opa onderstrepen de belangrijke gebeurtenis – dit moment mag niet vergeten worden, hij is het herinneren waard.

Als een spier die getraind moet worden bezoek ik wekelijks het koffiehuis. Is een herinnering eigenlijk meer dan een geconditioneerde reflex? Een beeld dat je overvalt of bewust oproept wanneer je de verhalen vertelt en de foto’s bekijkt? De ervaring leert dat herinneringen verder wegdrijven als de situatie verandert waarin deze werden gemaakt – een ander huis, een liefde die overgaat, een vriend die sterft. Je hebt alleen nog maar het (onbetrouwbare) geheugen waarop je kunt terugvallen, niet meer de realiteit. Je weet het misschien nog, of je kan het je voor de geest halen, maar in principe is een herinnering niet meer dan een worst die net buiten bereik voor je neus bungelt. Een vorm van zelfopgelegde marteling, maar blijkbaar is het idee van de herinnering compleet kwijt zijn nóg veel pijnlijker.

Het koffiehuis is een museum waarin veel wordt herdacht: een vriendschap, oud geld, Amsterdam - er is veel vroeger in het nu. Het overdragen van de zaak aan de dochters verzekert nu al dat Harry en zijn vrouw niet worden vergeten; net zoals het huis op Terschelling voor mij steeds opnieuw de herinnering aan mijn grootouders traint.

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer