Asset 14

De beroeps​kunstenaar

Carrièrereeks (III): De beroeps​kunstenaar

Een baan: misschien heb je er één, misschien niet. Die van anderen lijkt vaak leuker. Vroeger dacht je dat het heel wat was, als je ouders naar kantoor gingen. Nu zit je er zelf en realiseer je je dat iedereen maar wat doet. Hard//hoofd gaat op zoek naar wat dat nu precies is, een carrière.

Deel III: De beroepskunstenaar. Tommy de Bruijn praat met Benjamin Andreas Harder Harpsøe, een jonge Deense kunstenaar. Twijfelt hij weleens aan zijn gekozen pad?

De kop van een ram prijkt op een statief, behangen met stroomkabels. De kabels leiden naar massageapparaten die verspreid liggen over de houten vloer. Op vaste tijden worden ze ongezien geactiveerd en is het geratel een helse kakofonie. In de hoek van de ruimte hangt een iPad aan de muur met daarop een filmpje van een Tibetaans religieus instrument ondersteund door de geluiden van een ouderwetse inbelmodem. Ohmmmm - Krrrrr chhhh bzzt bzzt chhhh.

Het werk heet The Meeting Point of Two Bodies Of Water. en was te zien op een tentoonstelling waar een selectie uit werk van de meest veelbelovende jonge kunstenaars van 2016 getoond werd. Voor de net afgestudeerde kunststudent kan een tentoonstelling als deze zijn carrière aftrappen, en aangezien er ook werk verkocht wordt, kan dit tevens weer een paar weken lang brood met pindakaas opleveren.

Zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas

Daar hoopt Benjamin Andreas Harder Harpsøe (DK) ook op. Voor hem is het menens: kunstenaar is zijn gekozen beroep en hij doet er alles aan om op te vallen. Niet dat dit moeilijk zal zijn: hij is een imposant figuur, groot en gezet en breed, met een lange beige jas en een wilde zwarte baard. Maar zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas.

Wat houdt zijn beroep precies in? Wat kost het, letterlijk en figuurlijk, om kunstenaar te zijn in deze tijd? Voor kunstenaars, en hier is Benjamin niet anders in, lijkt een keuze voor het kunstenaarschap eerder een roeping waar gehoor aan gegeven wordt. Waar komt hij van rond, wat moet hij opgeven, en wordt hij daar gelukkig van?

‘In meerdere artikelen die ik gelezen heb staat dat kunstenaars culturele makers zijn. Ik haat die term, maar er valt wat voor te zeggen. “We” maken in ieder geval geen vermaak. Niet dat kunst niet vermakelijk kan zijn, maar wat kunstenaars eigenlijk doen is iets blootleggen. Ik wil het niet “mens-zijn” noemen, maar eerder de voorwaarden voor menselijkheid. Je werkt vanuit een plek waar je grote, overkoepelende systemen in ogenschouw kunt nemen en wellicht kan bekritiseren, of juist op minuscuul niveau iets kunt bespreken, zoals de intentie van één penseelstreek. De kunstenaar heeft, naar mijn mening, een verantwoordelijkheid.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect. Dat je alleen jezelf kunstenaar mag noemen als je afdoende gestudeerd hebt. Een groot deel van de zelfbenoemde kunstenaars verdient de titel niet. Toen Joseph Beuys zei dat iedereen een kunstenaar was, bedoelde hij niet dat iedereen zomaar mag claimen een kunstenaar te zijn. Kunst moet sociaal relevant zijn, vragen oproepen en het publiek aan het denken zetten. Hoewel vorm belangrijk is, is het niet alles. Hier is educatie onmisbaar: door je te wijden aan de kunstpraktijk, en door onderwezen te worden door kunstenaars, leer je langzamerhand je vorm van boodschap te voorzien, te doordrenken. Kunst is een discussie, kunst is politiek. Kunst blijft een utopische toepassing, en moet naar mijn mening voortgang bieden, op wat voor manier dan ook. Dat is de verantwoordelijkheid van de kunstenaar. Ook ben ik van mening dat het werk leesbaar moet blijven voor het publiek, zonder dat het te “makkelijk” wordt. Maar het is aan de kunstenaar om het publiek een weg te verschaffen om het werk te betreden, als het ware. Ook dat valt onder de verantwoordelijkheid van de kunstenaar.

Ik ben altijd creatief geweest, naar het schijnt. Mijn moeder zou dat beamen. Toen ik jong was en ze was iets kwijt, een stuk gereedschap of een spatel of zo, was de kans groot dat ik het aan iets anders had vast getapet; ik maakte mijn eigen speelgoed van haar spullen. Dus ja, ik leef het cliché, ik geloof dat ik nooit iets anders had kunnen doen.

Voor m’n twintigste leerde ik voor grafisch technicus, en rond diezelfde tijd begon ik voor het eerst met werk maken dat een meerwaarde kreeg voor mezelf; het was meer dan “gewoon” tekenen of plaatjes maken. Het werk bevatte intentie, een doel, een concept. Ik begon toen overal ideeën en concepten in te herkennen. Tijdens mijn stage maakte ik veel zeefdrukken, soms dagenlang dezelfde afbeelding, en besefte dat het een soort opvoering zou kunnen zijn, het papier dat tot in de oneindigheid op de grond blijft vallen. Een hoop ideeën die ik toen had waren niet bepaald sterk, maar de behoefte om ze verder uit te werken was er.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig. Wel mis ik de gratis studio die de Academie bood. Pas in het laatste jaar zijn de meeste leerlingen het productiefst en maken ze hun beste werk; omringd zijn door andere kunstenaars werkt dan inspirerend. Maar ook na de Academie is het mogelijk om jezelf te omringen met goede kunst, al vereist het wel zelfdiscipline om naar alle openingen en galeries te gaan. En, ik moet toegeven: soms is het een eenzaam bestaan.

Ik heb het altijd moeilijk gevonden om gewoon te beginnen met werken. Ik zit eerder een maand lang achter een bureau naar een scherm te staren om te lezen, onderzoek te doen, mijn eerdere werk door te nemen, en daaruit te laten komen wat ik hierna moet doen. Met dat proces gaat een hoop angst en spanning gemoeid. Wat als er nooit iets uitkomt? Was mijn laatste goede idee ook echt mijn laatste goede idee?

Ik heb verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn

Er zijn niet veel kunstenaars die volledig rond kunnen komen van hun kunst. Ik moet wel bepaalde dingen opgeven, maar niets waar ik niet mee kan leven. Vóór de kunstacademie kocht ik af en toe nieuwe kleren; ik heb nu al jaren niks nieuws gekocht, behalve ondergoed en sokken bij de Hema in Nederland. Ik wist dat mijn studiefinanciering van de Deense overheid zou stoppen na het afstuderen, dus ik heb een verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn na het afstuderen. Dit is heel gewoon in Denemarken. Al dat geld gaat op aan mijn werk en de kosten van het leven, en ik vind het niet erg om bonen en haver te eten. En ik kan ook op mijn vrienden rekenen. Als ik uit eten ga – en een sociaal leven is wel een luxe die ik mezelf toesta te hebben – ga ik meestal naar plekken waar vrienden werken voor korting, of gewoon naar goedkope tentjes. Als ik naar kunst wil kijken word ik creatief. Zoals laatst, toen in de National Gallery een opening voor een nieuwe tentoonstelling plaatsvond. Ik ben toen na een glas champagne de grote galerij ingeslopen om de volledige collectie te zien.

Ik heb niet het idee dat veel mensen om me heen het traditionele carrièrepad bewandelen: afstuderen, een baan vinden, een huis kopen, kinderen krijgen. Iedereen die ik ken doet iets voor zichzelf, en werkt van project naar project. Toen ik jong was dacht ik nog dat het leven vrij rigide was en een van tevoren bepaalde agenda zou volgen. Maar dan word je ouder en besef je je dat niets vaststaat.

Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden

Aan de ene kant ben ik tevreden - m’n werk is goed ontvangen en er is over geschreven in de pers. Wel heb ik de gewoonte om met afgunst naar anderen te kijken die verder zijn in hun carrière, in kunst of anderszins. Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden. Ik moet af en toe wel een stap terug doen als ik merk dat ik jaloers ben, en naar de situatie kijken vanuit een minder emotioneel beladen plek. Ik ben me wel bewust van mijn gebreken en probeer het me niet in de weg te laten zitten. De motivatie die ik voel is dan ook een goed iets; ik geloof in mezelf en mijn werk en eerlijk gezegd wil ik ook gewoon de beste zijn, wat dat ook betekent.’

Beeld ‘The Meeting Point of Two Bodies Of Water’: Benjamin Andreas Harder Harpsøe

Mail

Tommy de Bruijn schrijft, is eindredacteur. Ook ontwerpt hij interactieve installaties, als hij niet in een stoffig museum zit.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar