Asset 14

De beroeps​kunstenaar

Carrièrereeks (III): De beroeps​kunstenaar

Een baan: misschien heb je er één, misschien niet. Die van anderen lijkt vaak leuker. Vroeger dacht je dat het heel wat was, als je ouders naar kantoor gingen. Nu zit je er zelf en realiseer je je dat iedereen maar wat doet. Hard//hoofd gaat op zoek naar wat dat nu precies is, een carrière.

Deel III: De beroepskunstenaar. Tommy de Bruijn praat met Benjamin Andreas Harder Harpsøe, een jonge Deense kunstenaar. Twijfelt hij weleens aan zijn gekozen pad?

De kop van een ram prijkt op een statief, behangen met stroomkabels. De kabels leiden naar massageapparaten die verspreid liggen over de houten vloer. Op vaste tijden worden ze ongezien geactiveerd en is het geratel een helse kakofonie. In de hoek van de ruimte hangt een iPad aan de muur met daarop een filmpje van een Tibetaans religieus instrument ondersteund door de geluiden van een ouderwetse inbelmodem. Ohmmmm - Krrrrr chhhh bzzt bzzt chhhh.

Het werk heet The Meeting Point of Two Bodies Of Water. en was te zien op een tentoonstelling waar een selectie uit werk van de meest veelbelovende jonge kunstenaars van 2016 getoond werd. Voor de net afgestudeerde kunststudent kan een tentoonstelling als deze zijn carrière aftrappen, en aangezien er ook werk verkocht wordt, kan dit tevens weer een paar weken lang brood met pindakaas opleveren.

Zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas

Daar hoopt Benjamin Andreas Harder Harpsøe (DK) ook op. Voor hem is het menens: kunstenaar is zijn gekozen beroep en hij doet er alles aan om op te vallen. Niet dat dit moeilijk zal zijn: hij is een imposant figuur, groot en gezet en breed, met een lange beige jas en een wilde zwarte baard. Maar zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas.

Wat houdt zijn beroep precies in? Wat kost het, letterlijk en figuurlijk, om kunstenaar te zijn in deze tijd? Voor kunstenaars, en hier is Benjamin niet anders in, lijkt een keuze voor het kunstenaarschap eerder een roeping waar gehoor aan gegeven wordt. Waar komt hij van rond, wat moet hij opgeven, en wordt hij daar gelukkig van?

‘In meerdere artikelen die ik gelezen heb staat dat kunstenaars culturele makers zijn. Ik haat die term, maar er valt wat voor te zeggen. “We” maken in ieder geval geen vermaak. Niet dat kunst niet vermakelijk kan zijn, maar wat kunstenaars eigenlijk doen is iets blootleggen. Ik wil het niet “mens-zijn” noemen, maar eerder de voorwaarden voor menselijkheid. Je werkt vanuit een plek waar je grote, overkoepelende systemen in ogenschouw kunt nemen en wellicht kan bekritiseren, of juist op minuscuul niveau iets kunt bespreken, zoals de intentie van één penseelstreek. De kunstenaar heeft, naar mijn mening, een verantwoordelijkheid.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect. Dat je alleen jezelf kunstenaar mag noemen als je afdoende gestudeerd hebt. Een groot deel van de zelfbenoemde kunstenaars verdient de titel niet. Toen Joseph Beuys zei dat iedereen een kunstenaar was, bedoelde hij niet dat iedereen zomaar mag claimen een kunstenaar te zijn. Kunst moet sociaal relevant zijn, vragen oproepen en het publiek aan het denken zetten. Hoewel vorm belangrijk is, is het niet alles. Hier is educatie onmisbaar: door je te wijden aan de kunstpraktijk, en door onderwezen te worden door kunstenaars, leer je langzamerhand je vorm van boodschap te voorzien, te doordrenken. Kunst is een discussie, kunst is politiek. Kunst blijft een utopische toepassing, en moet naar mijn mening voortgang bieden, op wat voor manier dan ook. Dat is de verantwoordelijkheid van de kunstenaar. Ook ben ik van mening dat het werk leesbaar moet blijven voor het publiek, zonder dat het te “makkelijk” wordt. Maar het is aan de kunstenaar om het publiek een weg te verschaffen om het werk te betreden, als het ware. Ook dat valt onder de verantwoordelijkheid van de kunstenaar.

Ik ben altijd creatief geweest, naar het schijnt. Mijn moeder zou dat beamen. Toen ik jong was en ze was iets kwijt, een stuk gereedschap of een spatel of zo, was de kans groot dat ik het aan iets anders had vast getapet; ik maakte mijn eigen speelgoed van haar spullen. Dus ja, ik leef het cliché, ik geloof dat ik nooit iets anders had kunnen doen.

Voor m’n twintigste leerde ik voor grafisch technicus, en rond diezelfde tijd begon ik voor het eerst met werk maken dat een meerwaarde kreeg voor mezelf; het was meer dan “gewoon” tekenen of plaatjes maken. Het werk bevatte intentie, een doel, een concept. Ik begon toen overal ideeën en concepten in te herkennen. Tijdens mijn stage maakte ik veel zeefdrukken, soms dagenlang dezelfde afbeelding, en besefte dat het een soort opvoering zou kunnen zijn, het papier dat tot in de oneindigheid op de grond blijft vallen. Een hoop ideeën die ik toen had waren niet bepaald sterk, maar de behoefte om ze verder uit te werken was er.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig. Wel mis ik de gratis studio die de Academie bood. Pas in het laatste jaar zijn de meeste leerlingen het productiefst en maken ze hun beste werk; omringd zijn door andere kunstenaars werkt dan inspirerend. Maar ook na de Academie is het mogelijk om jezelf te omringen met goede kunst, al vereist het wel zelfdiscipline om naar alle openingen en galeries te gaan. En, ik moet toegeven: soms is het een eenzaam bestaan.

Ik heb het altijd moeilijk gevonden om gewoon te beginnen met werken. Ik zit eerder een maand lang achter een bureau naar een scherm te staren om te lezen, onderzoek te doen, mijn eerdere werk door te nemen, en daaruit te laten komen wat ik hierna moet doen. Met dat proces gaat een hoop angst en spanning gemoeid. Wat als er nooit iets uitkomt? Was mijn laatste goede idee ook echt mijn laatste goede idee?

Ik heb verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn

Er zijn niet veel kunstenaars die volledig rond kunnen komen van hun kunst. Ik moet wel bepaalde dingen opgeven, maar niets waar ik niet mee kan leven. Vóór de kunstacademie kocht ik af en toe nieuwe kleren; ik heb nu al jaren niks nieuws gekocht, behalve ondergoed en sokken bij de Hema in Nederland. Ik wist dat mijn studiefinanciering van de Deense overheid zou stoppen na het afstuderen, dus ik heb een verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn na het afstuderen. Dit is heel gewoon in Denemarken. Al dat geld gaat op aan mijn werk en de kosten van het leven, en ik vind het niet erg om bonen en haver te eten. En ik kan ook op mijn vrienden rekenen. Als ik uit eten ga – en een sociaal leven is wel een luxe die ik mezelf toesta te hebben – ga ik meestal naar plekken waar vrienden werken voor korting, of gewoon naar goedkope tentjes. Als ik naar kunst wil kijken word ik creatief. Zoals laatst, toen in de National Gallery een opening voor een nieuwe tentoonstelling plaatsvond. Ik ben toen na een glas champagne de grote galerij ingeslopen om de volledige collectie te zien.

Ik heb niet het idee dat veel mensen om me heen het traditionele carrièrepad bewandelen: afstuderen, een baan vinden, een huis kopen, kinderen krijgen. Iedereen die ik ken doet iets voor zichzelf, en werkt van project naar project. Toen ik jong was dacht ik nog dat het leven vrij rigide was en een van tevoren bepaalde agenda zou volgen. Maar dan word je ouder en besef je je dat niets vaststaat.

Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden

Aan de ene kant ben ik tevreden - m’n werk is goed ontvangen en er is over geschreven in de pers. Wel heb ik de gewoonte om met afgunst naar anderen te kijken die verder zijn in hun carrière, in kunst of anderszins. Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden. Ik moet af en toe wel een stap terug doen als ik merk dat ik jaloers ben, en naar de situatie kijken vanuit een minder emotioneel beladen plek. Ik ben me wel bewust van mijn gebreken en probeer het me niet in de weg te laten zitten. De motivatie die ik voel is dan ook een goed iets; ik geloof in mezelf en mijn werk en eerlijk gezegd wil ik ook gewoon de beste zijn, wat dat ook betekent.’

Beeld ‘The Meeting Point of Two Bodies Of Water’: Benjamin Andreas Harder Harpsøe

Mail

Tommy de Bruijn schrijft, is eindredacteur. Ook ontwerpt hij interactieve installaties, als hij niet in een stoffig museum zit.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers