Asset 14

De beroeps​kunstenaar

Carrièrereeks (III): De beroeps​kunstenaar

Een baan: misschien heb je er één, misschien niet. Die van anderen lijkt vaak leuker. Vroeger dacht je dat het heel wat was, als je ouders naar kantoor gingen. Nu zit je er zelf en realiseer je je dat iedereen maar wat doet. Hard//hoofd gaat op zoek naar wat dat nu precies is, een carrière.

Deel III: De beroepskunstenaar. Tommy de Bruijn praat met Benjamin Andreas Harder Harpsøe, een jonge Deense kunstenaar. Twijfelt hij weleens aan zijn gekozen pad?

De kop van een ram prijkt op een statief, behangen met stroomkabels. De kabels leiden naar massageapparaten die verspreid liggen over de houten vloer. Op vaste tijden worden ze ongezien geactiveerd en is het geratel een helse kakofonie. In de hoek van de ruimte hangt een iPad aan de muur met daarop een filmpje van een Tibetaans religieus instrument ondersteund door de geluiden van een ouderwetse inbelmodem. Ohmmmm - Krrrrr chhhh bzzt bzzt chhhh.

Het werk heet The Meeting Point of Two Bodies Of Water. en was te zien op een tentoonstelling waar een selectie uit werk van de meest veelbelovende jonge kunstenaars van 2016 getoond werd. Voor de net afgestudeerde kunststudent kan een tentoonstelling als deze zijn carrière aftrappen, en aangezien er ook werk verkocht wordt, kan dit tevens weer een paar weken lang brood met pindakaas opleveren.

Zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas

Daar hoopt Benjamin Andreas Harder Harpsøe (DK) ook op. Voor hem is het menens: kunstenaar is zijn gekozen beroep en hij doet er alles aan om op te vallen. Niet dat dit moeilijk zal zijn: hij is een imposant figuur, groot en gezet en breed, met een lange beige jas en een wilde zwarte baard. Maar zijn uitstraling is vriendelijk en hartelijk, als een grote honingdas.

Wat houdt zijn beroep precies in? Wat kost het, letterlijk en figuurlijk, om kunstenaar te zijn in deze tijd? Voor kunstenaars, en hier is Benjamin niet anders in, lijkt een keuze voor het kunstenaarschap eerder een roeping waar gehoor aan gegeven wordt. Waar komt hij van rond, wat moet hij opgeven, en wordt hij daar gelukkig van?

‘In meerdere artikelen die ik gelezen heb staat dat kunstenaars culturele makers zijn. Ik haat die term, maar er valt wat voor te zeggen. “We” maken in ieder geval geen vermaak. Niet dat kunst niet vermakelijk kan zijn, maar wat kunstenaars eigenlijk doen is iets blootleggen. Ik wil het niet “mens-zijn” noemen, maar eerder de voorwaarden voor menselijkheid. Je werkt vanuit een plek waar je grote, overkoepelende systemen in ogenschouw kunt nemen en wellicht kan bekritiseren, of juist op minuscuul niveau iets kunt bespreken, zoals de intentie van één penseelstreek. De kunstenaar heeft, naar mijn mening, een verantwoordelijkheid.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect.

Ik vind dat “kunstenaar” een beschermde titel moet worden, net als dokter of architect. Dat je alleen jezelf kunstenaar mag noemen als je afdoende gestudeerd hebt. Een groot deel van de zelfbenoemde kunstenaars verdient de titel niet. Toen Joseph Beuys zei dat iedereen een kunstenaar was, bedoelde hij niet dat iedereen zomaar mag claimen een kunstenaar te zijn. Kunst moet sociaal relevant zijn, vragen oproepen en het publiek aan het denken zetten. Hoewel vorm belangrijk is, is het niet alles. Hier is educatie onmisbaar: door je te wijden aan de kunstpraktijk, en door onderwezen te worden door kunstenaars, leer je langzamerhand je vorm van boodschap te voorzien, te doordrenken. Kunst is een discussie, kunst is politiek. Kunst blijft een utopische toepassing, en moet naar mijn mening voortgang bieden, op wat voor manier dan ook. Dat is de verantwoordelijkheid van de kunstenaar. Ook ben ik van mening dat het werk leesbaar moet blijven voor het publiek, zonder dat het te “makkelijk” wordt. Maar het is aan de kunstenaar om het publiek een weg te verschaffen om het werk te betreden, als het ware. Ook dat valt onder de verantwoordelijkheid van de kunstenaar.

Ik ben altijd creatief geweest, naar het schijnt. Mijn moeder zou dat beamen. Toen ik jong was en ze was iets kwijt, een stuk gereedschap of een spatel of zo, was de kans groot dat ik het aan iets anders had vast getapet; ik maakte mijn eigen speelgoed van haar spullen. Dus ja, ik leef het cliché, ik geloof dat ik nooit iets anders had kunnen doen.

Voor m’n twintigste leerde ik voor grafisch technicus, en rond diezelfde tijd begon ik voor het eerst met werk maken dat een meerwaarde kreeg voor mezelf; het was meer dan “gewoon” tekenen of plaatjes maken. Het werk bevatte intentie, een doel, een concept. Ik begon toen overal ideeën en concepten in te herkennen. Tijdens mijn stage maakte ik veel zeefdrukken, soms dagenlang dezelfde afbeelding, en besefte dat het een soort opvoering zou kunnen zijn, het papier dat tot in de oneindigheid op de grond blijft vallen. Een hoop ideeën die ik toen had waren niet bepaald sterk, maar de behoefte om ze verder uit te werken was er.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig.

Nu ben ik blut, heb ik geen werk (in de traditionele zin) en ben ik ongelooflijk gelukkig. Wel mis ik de gratis studio die de Academie bood. Pas in het laatste jaar zijn de meeste leerlingen het productiefst en maken ze hun beste werk; omringd zijn door andere kunstenaars werkt dan inspirerend. Maar ook na de Academie is het mogelijk om jezelf te omringen met goede kunst, al vereist het wel zelfdiscipline om naar alle openingen en galeries te gaan. En, ik moet toegeven: soms is het een eenzaam bestaan.

Ik heb het altijd moeilijk gevonden om gewoon te beginnen met werken. Ik zit eerder een maand lang achter een bureau naar een scherm te staren om te lezen, onderzoek te doen, mijn eerdere werk door te nemen, en daaruit te laten komen wat ik hierna moet doen. Met dat proces gaat een hoop angst en spanning gemoeid. Wat als er nooit iets uitkomt? Was mijn laatste goede idee ook echt mijn laatste goede idee?

Ik heb verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn

Er zijn niet veel kunstenaars die volledig rond kunnen komen van hun kunst. Ik moet wel bepaalde dingen opgeven, maar niets waar ik niet mee kan leven. Vóór de kunstacademie kocht ik af en toe nieuwe kleren; ik heb nu al jaren niks nieuws gekocht, behalve ondergoed en sokken bij de Hema in Nederland. Ik wist dat mijn studiefinanciering van de Deense overheid zou stoppen na het afstuderen, dus ik heb een verzekering aangekocht via mijn vakbond, zodat ik in ieder geval niet dakloos, werkloos, drankloos en hongerig zou zijn na het afstuderen. Dit is heel gewoon in Denemarken. Al dat geld gaat op aan mijn werk en de kosten van het leven, en ik vind het niet erg om bonen en haver te eten. En ik kan ook op mijn vrienden rekenen. Als ik uit eten ga – en een sociaal leven is wel een luxe die ik mezelf toesta te hebben – ga ik meestal naar plekken waar vrienden werken voor korting, of gewoon naar goedkope tentjes. Als ik naar kunst wil kijken word ik creatief. Zoals laatst, toen in de National Gallery een opening voor een nieuwe tentoonstelling plaatsvond. Ik ben toen na een glas champagne de grote galerij ingeslopen om de volledige collectie te zien.

Ik heb niet het idee dat veel mensen om me heen het traditionele carrièrepad bewandelen: afstuderen, een baan vinden, een huis kopen, kinderen krijgen. Iedereen die ik ken doet iets voor zichzelf, en werkt van project naar project. Toen ik jong was dacht ik nog dat het leven vrij rigide was en een van tevoren bepaalde agenda zou volgen. Maar dan word je ouder en besef je je dat niets vaststaat.

Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden

Aan de ene kant ben ik tevreden - m’n werk is goed ontvangen en er is over geschreven in de pers. Wel heb ik de gewoonte om met afgunst naar anderen te kijken die verder zijn in hun carrière, in kunst of anderszins. Financieel ben ik in ieder geval een stuk minder succesvol dan sommige vrienden. Ik moet af en toe wel een stap terug doen als ik merk dat ik jaloers ben, en naar de situatie kijken vanuit een minder emotioneel beladen plek. Ik ben me wel bewust van mijn gebreken en probeer het me niet in de weg te laten zitten. De motivatie die ik voel is dan ook een goed iets; ik geloof in mezelf en mijn werk en eerlijk gezegd wil ik ook gewoon de beste zijn, wat dat ook betekent.’

Beeld ‘The Meeting Point of Two Bodies Of Water’: Benjamin Andreas Harder Harpsøe

Mail

Tommy de Bruijn schrijft, is eindredacteur. Ook ontwerpt hij interactieve installaties, als hij niet in een stoffig museum zit.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Luister Even: Ik hoor ze zingen

Ik hoor ze zingen

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De tweede aflevering is van Nora van Arkel, over dansen voor de wereld, de toekomst en elkaar. Lees meer

Nestelen

Nestelen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Odette van Heesbeen vertelt over een godswonder, pukkelarmen en uitgroeien tot wie je hoort te zijn. Lees meer

Nieuws in beeld: Wie vreet daar van de veluwe?

Wie vreet daar van de veluwe?

Om jonge kastanjes op jonge leeftijd te beschermen tegen hongerige dieren, worden de boompjes op de Veluwe ingepakt in plastic kokers. Maar zodra ze daar bovenuit groeien, slaan de herten aan het peuzelen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: De simpele dingen

De simpele dingen

Onze redacteurs werden blij van lekker wegdommelen, een simpele maaltijd en eerherstel voor een jeugdslechterik. Lees meer

Pas op voor het valse underdogeffect

Pas op voor het valse underdogeffect

Waar komt toch de behoefte om wangedrag van publieke figuren te relativeren vandaan? En om ze zelfs als slachtoffers te gaan zien? Volgens Marthe van Bronkhorst zeggen we al veel te snel 'laat ze nou, ze zijn al genoeg gestraft’. Lees meer

Vlindervleugels

Vlindervleugels

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tessa van Rooijen vertelt over het verder woekeren van een lichaam en naar huis willen onder een regendouche met warm water en lavendelzeep. Lees meer

Automatische concepten 72

Geeft dit vaccin malaria de doodsteek?

Een 'historisch moment' in de strijd tegen malaria. Lees meer

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatie is nog altijd een taboe-onderwerp, ziet Stefanie Gordin. Terwijl praten over je cyclus kan leiden tot beter welzijn en een betere gezondheid. Én tot betere arbeidsomstandigheden. Hoog tijd om het serieus te hebben over de baten van menstruatieverlof. Lees meer

Column: Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Over de dood van haar grootouders dacht Eva van den Boogaard vroeger wel na, maar over die van een goede vriend? Lees meer

Overgangsperiode

Overgangsperiode

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Frederike Luijten vertelt over uitgedroogde dijen en het krijgen van een nieuw lichaam. Lees meer

Nieuws in beeld: Huisje, droompje, beestje

Huisje, droompje, beestje

Is ons jarenlang een uitgewoond sprookje verkocht? Lees meer

Oproep: Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

De redactie van Hard//hoofd is naarstig op zoek naar jouw interpretatie bij het thema van de tweede editie van Hard//hoofd Magazine: Rituelen! Stuur uiterlijk 31 oktober je pitch in. Lees meer

Filmtrialoog: Another Round

Another Round

Thomas Vinterberg zet in Another Round een ongeloofwaardig gegeven op een geloofwaardige manier neer, volgens onze redacteurs. Lees meer

Hard//hoofd presenteert - Dat dus.

Hard//hoofd presenteert... dat dus.

Hard//hoofd presenteert met trots: dat dus., een podcast in samenwerking met De Nieuwe Oost | Wintertuin, het Letterenfonds en Schakel025. Dat dus. is fictie voor mensen die van keukentafelpodcasts houden, over drie vrienden die het gevoel hebben een belangrijke les in volwassen-zijn te hebben gemist. Lees meer

Korfgeest 2

Korfgeest

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tim Bongaerts maakte een web van woorden om in te vallen en te wachten op de zondvloed. Lees meer

Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 52

Gelukkig groeien we op

Deze week worden onze redacteurs blij van opgroeien, dansen en goede voorbeelden. Lees meer

Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer

Zwamvolk 2

Zwamvolk

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lotte Bijl trapt af met een verhaal over het mos dat je komt halen, over hoe een heksenkring ontstaat en zwammen die op gezichten groeien. Lees meer