Asset 14

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Gijsbert Pols werd gegrepen door de geschiedenis van Groß Friedrichsburg, een Pruisisch fort aan de Ghanese kust. Een promenade die oorspronkelijk naar de oprichter van het fort was vernoemd, kreeg niet lang geleden een nieuwe naam: die van de Afro-Duitse dichteres May Ayim. Pols vertaalde één van haar belangrijkste gedichten voor het eerst naar het Nederlands.

In 2009 besloot de verantwoordelijke stadsdeelraad in Berlijn een promenade aan de oever van de Spree, niet ver van de beroemde Oberbaumbrücke, van naam te veranderen. Tot dan toe was de promenade vernoemd naar de Pruisische Otto Friedrich von der Gröben (1657-1728). Gröben leidde in 1682 een koloniale expeditie naar West-Afrika die resulteerde in de bouw van het fort Groß Friedrichsburg in het huidige Ghana en de stichting van een Pruisische kolonie.

De nieuwe naam is een hommage aan een andere belangrijke figuur uit de Duitse geschiedenis, namelijk May Ayim. Ayim werd in 1960 in Hamburg geboren als dochter van een Ghanese vader en een Duitse moeder en burgerlijk geregistreerd als Sylvia Brigitte Gertrud Opitz. Haar vader, die medicijnen studeerde in Hamburg, wilde haar meenemen naar Ghana, maar dat werd hem door de autoriteiten verboden. Haar moeder wilde niet voor haar zorgen. Aanvankelijk groeide ze op in een kindertehuis, later werd ze door de familie van haar moeder geadopteerd.

Ayim was betrokken bij de oprichting van verschillende belangengroepen voor Afro-Duitsers

Ayim studeerde pedagogiek en psychologie in Regensburg. Haar afstudeerscriptie, een cultuursociologische studie naar de positie van zwarte mensen in Duitsland, werd door de verantwoordelijke professor afgewezen met het argument dat er in Duitsland van racisme geen sprake meer was. Uiteindelijk studeerde ze af in West-Berlijn en publiceerde haar scriptie in de bundel Afro-deutsche Frauen auf den Spuren ihrer Geschichte (1986), die als beginpunt van het wetenschappelijke onderzoek naar zwarte vrouwen in Duitsland geldt en bijdroeg aan de popularisering van de term Afro-Duitsers.

Ayim, die inmiddels ook in West-Berlijn woonde, was na haar studie betrokken bij de oprichting van verschillende belangengroepen voor Afro-Duitsers. Ook was ze actief binnen de feministische beweging en had een intenstief contact met Audre Lorde. Een vervolgopleiding logopedie sloot ze af met een studie over etnocentrisme en seksisme in de logopedistische praktijk. Later werkte ze aan verschillende Berlijnse universiteiten en hogescholen en publiceerde ze in 1995 de dichtbundel blues in schwarz weiss. Ayim had ernstige psychische klachten en kreeg in 1996 de diagnose multiple sclerose, waarna ze zelfmoord pleegde. Haar tweede bundel, nacht gesang, verscheen postuum in 1997.

Na oprichting speelde Groß Friedrichsburg een belangrijke rol in de trans-Atlantische deportatie van tot slaaf gemaakte mensen

Het onderstaande gedicht is een vertaling van het titelgedicht uit Ayims eerste bundel. Het is niet zozeer representatief voor haar poëzie - die ook veel autobiografische gedichten bevat en poëzie die zich vermoedelijk het beste als collectivistische liefdeslyriek laat beschrijven - als wel voor de inzet ervan, namelijk het zichtbaar maken van de scheve globale machtsverhoudingen die door mensen als Göben zijn gecreëerd en het leed dat die scheve verhoudingen met zich meebrengt.

Groß Friedrichsburg speelde na de oprichting een belangrijke rol in de trans-Atlantische deportatie van tot slaaf gemaakte zwarte mensen. In 1718 verkocht het koninkrijk Pruisen het fort om een oorlog mee te financieren. Koper was de Nederlandse Republiek.

blues in zwart wit

terwijl nog altijd en alweer
de enen
gespleten en verdreven en verminkt worden
de enen
die altijd de anderen zijn en waren en
moeten blijven
verklaren nog altijd en alweer
de eigenlijk anderen
dat ze de enig waren zijn
verklaren ons nog altijd en alweer
de eigenlijk anderen
de oorlog

het is een blues in zwart-wit
1/3 van de wereld
danst
op de anderen
2/3
zij feesten in wit
wij rouwen in zwart
het is een blues in zwart-wit
het is een blues

het weer verenigde duitsland
viert zichzelf weer in 1990
zonder immigranten vluchtelingen joodse
en zwarte mensen
het viert in intieme kring
het viert in wit
maar het is een blues in zwart-wit
het is een blues

dat verenigde duitsland dat verenigde europa
de verenigde staten
vieren in 1992
500 jaar columbusdag
500 jaar - verdrijving slavernij en
genocide
in de amerikas
en in azië
en in afrika

1/3 van de wereld verenigt zich
tegen de andere 2/3
in het ritme van racisme seksisme en antisemitisme
willen ze ons isoleren onze geschiedenis uitwissen
of onherkenbaar
mystificeren
het is een blues in zwart-wit
het is een blues

maar we zijn op de hoogte - we zijn op de hoogte
1/3 van de mensheid viert in wit
2/3 van de mensheid doet niet mee

May Ayim (1995), vertaling Gijsbert Pols (2020)

Aantekeningen bij de vertaling

Het woord ‘immigranten’ is in het origineel ‘immigrantInnen’. De hoofdletter I wordt in het Duits gebruikt om vrouwelijke leden van de aangeduide groep, in dit geval immigranten, expliciet zichtbaar te maken. In de tijd waarin Ayim het gedicht schreef, gold dit nog als uitgesproken feministische omgang met spelling. Inmiddels is het gangbaarder, al is er nog wel kritiek op vanuit zowel conservatieve hoek als uit de transgenderbeweging.

De regels ‘500 jaar - verdrijving slavernij en/genocide’ waren erg ingewikkeld om te vertalen. In het origineel kent de regel erg veel rijm ‘500 jahre - vertreibung versklavung und/ völkermord’. Er waren mogelijkheden om iets van dit rijm te behouden, maar ik heb er voor gekozen om Nederlandse woorden te gebruiken met een vergelijkbare lading, zodat er geen afbreuk wordt gedaan aan de emotionele intensiteit van het gedicht - daarom is bijvoorbeeld ‘völkermord’ niet vertaald met het sterk juridische begrip ‘volkerenmoord’ maar met ‘genocide’.

Het Nederlandse woord ‘verslaving’ is als vertaling van ‘versklavung’ leek me te verwarrend, terwijl een alternatief als ‘onderwerping’ de historische dimensie onzichtbaar had gemaakt.

Mail

Gijsbert Pols denkt na over Nederland vanuit Berlijn. Hij publiceerde over literatuur en politiek voor De Reactor, Joop en NRC en is auteur van 'Het onhoudbare midden'.

Andrea Koll is kunstenaar, schrijver en docent in Amsterdam. Ze beschouwt haar eigen werk vaak als een visueel onderzoek waarbij ze houtskool, collage en taal gebruikt. Daarmee onderzoekt ze verschillende thema's. Op dit moment is ze gefascineerd door liminaliteit, vooral wat het betekent je in een fysieke en mentale tussenruimte te bevinden.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Roku City/heterotopie/spiegels

Roku City / heterotopie / spiegels

Mel Kikkert schreef een multimedia verhaal over Roku een streamingdienst die in de VS ontstaan is. In 2017 bracht Roku een screen saver uit, die je zag als je niets aan het kijken was op hun service. Lees meer

De sofaconstante

De sofaconstante

Uschi Cop schreef een claustrofobische verhalenbundel over zes levens die getekend zijn door een verlangen naar zingeving. De sofaconstante is een voorpublicatie van een van die verhalen uit haar bundel 'Zwaktebod'. Lees meer

Voesten

Voesten

"Misschien is dat man zijn hier: hetzelfde bewegen als de anderen." Voesten van Werner de Valk is een kort verhaal over een eiland met een duistere traditie en over het moeten bewijzen van mannelijkheid. Lees meer

Muze

Muze

Loren Snel schreef een roman over hoe samen te zijn met een ander en intussen trouw te blijven aan jezelf. Haar debuut verschijnt 25 oktober bij uitgeverij Prometheus. Hier lees je een voorpublicatie. Lees meer

Jari

Jari

Dave Boomkens schreef een verhaal over troosteloosheid, onmacht en opgroeien. Over hoe je in een treurig flatgebouw, tussen de nieuwsprogrammering en sportwedstrijden door, een vriend kunt vinden en verliezen. Lees meer

Geef de dag een naam

Geef de dag een naam

Op een hete zomerdag wordt Felipe zwetend wakker. Deze dag, die heet en broeierig is, brengt hem uit evenwicht, tot hij uiteindelijk doet wat hij gezworen had nooit te doen: hij begint te drinken. Een fragment uit de afstudeernovelle van Tiemen Hageman over het verleden proberen los te laten, het leven ruimte geven en adolescent worden. Lees meer

Tussen de randen van een aquarium

Tussen de randen van een aquarium

Wie ben je als je alles kunt zijn? In het fragmentarische afstudeerwerk van Ettie Edens veranderen mensen onder andere in een hoopje, een steen, een natuurkundedocent, water, iemand die limonade drinkt en een lantaarnpaal. Lees meer

Mycelium

Mycelium

Wat als schimmelsporen zich met iedere adem dieper in je longen graven? Met ‘Mycelium’ won Olga Ponjee de juryprijs van Het Rode Oor 2023, de erotische schrijfwedstrijd van Vlaams-Nederlands huis deBuren. Lees meer

Bösendorfer 1

Bösendorfer

Bij Snelders blinkt de piano van het poetsen en de handen van de vijftigjarige eigenaar zijn door ouderdom stram geworden. Wat gebeurt er als een twintiger op bezoek komt om de Bösendorfer te bezichtigen? Met ‘Bösendorfer’ won Nick De Weerdt Het Rode Oor 2023, de erotische schrijfwedstrijd van Vlaams-Nederlands huis deBuren. Lees meer

In mijn droom besta ik uit pixels

In mijn droom besta ik uit pixels

Terra van Dorst keek maandenlang naar livestreams van pleinen en stranden. Dit vertaalde ze naar gedichten over een straat waarin ze haar ouders vindt, een man die haar een sjaal wil verkopen waar je in kan wonen en de zee. Het resultaat is de bundel 'in mijn droom besta ik uit pixels' waarmee ze deze zomer afstudeerde bij de opleiding Creative Writing aan ArtEZ. Lees meer

Pulpa

Pulpa

Ileen Rook schreef een afstudeernovelle over autoriteit, de supermarkt en een teveel aan tanden. Wie is Aline, waar komen al die tanden vandaan en hoe kan ze grip krijgen op een realiteit die steeds verder van haar verwijderd raakt? Lees meer

:Voorpublicatie Magazine Aaah: Mijn vader de eendenmosseljager

🎧 Mijn vader de eendenmosseljager

‘Dat zijn de zenuwen, die horen erbij. Een goede percebeiro is altijd bang.’ Een voorpublicatie uit Aaah!, het nieuwe magazine van Hard//hoofd. Lees meer

Ik kan u nergens vinden

Ik kan u nergens vinden

In dit verhaal van Werner de Valk, praten twee huisgenoten onder het genot van een glas wijn over het bestaan van God. Nooit een goed idee als je je ergert aan elkaar. Lees meer

Biecht

Biecht

‘Ik ben buschauffeur en ik rijd altijd expres de halte een paar meter voorbij zodat alle wachtende mensen een drafje moeten inzetten om de bus toch te halen.’ Een verhaal van Hanne Craye dat je leidt langs zonden, intieme geheimen en de juridische voorwaarden van een biecht. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer