Asset 14

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Hoe de zwarte dichteres May Ayim een slavenfort veroverde

Gijsbert Pols werd gegrepen door de geschiedenis van Groß Friedrichsburg, een Pruisisch fort aan de Ghanese kust. Een promenade die oorspronkelijk naar de oprichter van het fort was vernoemd, kreeg niet lang geleden een nieuwe naam: die van de Afro-Duitse dichteres May Ayim. Pols vertaalde één van haar belangrijkste gedichten voor het eerst naar het Nederlands.

In 2009 besloot de verantwoordelijke stadsdeelraad in Berlijn een promenade aan de oever van de Spree, niet ver van de beroemde Oberbaumbrücke, van naam te veranderen. Tot dan toe was de promenade vernoemd naar de Pruisische Otto Friedrich von der Gröben (1657-1728). Gröben leidde in 1682 een koloniale expeditie naar West-Afrika die resulteerde in de bouw van het fort Groß Friedrichsburg in het huidige Ghana en de stichting van een Pruisische kolonie.

De nieuwe naam is een hommage aan een andere belangrijke figuur uit de Duitse geschiedenis, namelijk May Ayim. Ayim werd in 1960 in Hamburg geboren als dochter van een Ghanese vader en een Duitse moeder en burgerlijk geregistreerd als Sylvia Brigitte Gertrud Opitz. Haar vader, die medicijnen studeerde in Hamburg, wilde haar meenemen naar Ghana, maar dat werd hem door de autoriteiten verboden. Haar moeder wilde niet voor haar zorgen. Aanvankelijk groeide ze op in een kindertehuis, later werd ze door de familie van haar moeder geadopteerd.

Ayim was betrokken bij de oprichting van verschillende belangengroepen voor Afro-Duitsers

Ayim studeerde pedagogiek en psychologie in Regensburg. Haar afstudeerscriptie, een cultuursociologische studie naar de positie van zwarte mensen in Duitsland, werd door de verantwoordelijke professor afgewezen met het argument dat er in Duitsland van racisme geen sprake meer was. Uiteindelijk studeerde ze af in West-Berlijn en publiceerde haar scriptie in de bundel Afro-deutsche Frauen auf den Spuren ihrer Geschichte (1986), die als beginpunt van het wetenschappelijke onderzoek naar zwarte vrouwen in Duitsland geldt en bijdroeg aan de popularisering van de term Afro-Duitsers.

Ayim, die inmiddels ook in West-Berlijn woonde, was na haar studie betrokken bij de oprichting van verschillende belangengroepen voor Afro-Duitsers. Ook was ze actief binnen de feministische beweging en had een intenstief contact met Audre Lorde. Een vervolgopleiding logopedie sloot ze af met een studie over etnocentrisme en seksisme in de logopedistische praktijk. Later werkte ze aan verschillende Berlijnse universiteiten en hogescholen en publiceerde ze in 1995 de dichtbundel blues in schwarz weiss. Ayim had ernstige psychische klachten en kreeg in 1996 de diagnose multiple sclerose, waarna ze zelfmoord pleegde. Haar tweede bundel, nacht gesang, verscheen postuum in 1997.

Na oprichting speelde Groß Friedrichsburg een belangrijke rol in de trans-Atlantische deportatie van tot slaaf gemaakte mensen

Het onderstaande gedicht is een vertaling van het titelgedicht uit Ayims eerste bundel. Het is niet zozeer representatief voor haar poëzie - die ook veel autobiografische gedichten bevat en poëzie die zich vermoedelijk het beste als collectivistische liefdeslyriek laat beschrijven - als wel voor de inzet ervan, namelijk het zichtbaar maken van de scheve globale machtsverhoudingen die door mensen als Göben zijn gecreëerd en het leed dat die scheve verhoudingen met zich meebrengt.

Groß Friedrichsburg speelde na de oprichting een belangrijke rol in de trans-Atlantische deportatie van tot slaaf gemaakte zwarte mensen. In 1718 verkocht het koninkrijk Pruisen het fort om een oorlog mee te financieren. Koper was de Nederlandse Republiek.

blues in zwart wit

terwijl nog altijd en alweer
de enen
gespleten en verdreven en verminkt worden
de enen
die altijd de anderen zijn en waren en
moeten blijven
verklaren nog altijd en alweer
de eigenlijk anderen
dat ze de enig waren zijn
verklaren ons nog altijd en alweer
de eigenlijk anderen
de oorlog

het is een blues in zwart-wit
1/3 van de wereld
danst
op de anderen
2/3
zij feesten in wit
wij rouwen in zwart
het is een blues in zwart-wit
het is een blues

het weer verenigde duitsland
viert zichzelf weer in 1990
zonder immigranten vluchtelingen joodse
en zwarte mensen
het viert in intieme kring
het viert in wit
maar het is een blues in zwart-wit
het is een blues

dat verenigde duitsland dat verenigde europa
de verenigde staten
vieren in 1992
500 jaar columbusdag
500 jaar - verdrijving slavernij en
genocide
in de amerikas
en in azië
en in afrika

1/3 van de wereld verenigt zich
tegen de andere 2/3
in het ritme van racisme seksisme en antisemitisme
willen ze ons isoleren onze geschiedenis uitwissen
of onherkenbaar
mystificeren
het is een blues in zwart-wit
het is een blues

maar we zijn op de hoogte - we zijn op de hoogte
1/3 van de mensheid viert in wit
2/3 van de mensheid doet niet mee

May Ayim (1995), vertaling Gijsbert Pols (2020)

Aantekeningen bij de vertaling

Het woord ‘immigranten’ is in het origineel ‘immigrantInnen’. De hoofdletter I wordt in het Duits gebruikt om vrouwelijke leden van de aangeduide groep, in dit geval immigranten, expliciet zichtbaar te maken. In de tijd waarin Ayim het gedicht schreef, gold dit nog als uitgesproken feministische omgang met spelling. Inmiddels is het gangbaarder, al is er nog wel kritiek op vanuit zowel conservatieve hoek als uit de transgenderbeweging.

De regels ‘500 jaar - verdrijving slavernij en/genocide’ waren erg ingewikkeld om te vertalen. In het origineel kent de regel erg veel rijm ‘500 jahre - vertreibung versklavung und/ völkermord’. Er waren mogelijkheden om iets van dit rijm te behouden, maar ik heb er voor gekozen om Nederlandse woorden te gebruiken met een vergelijkbare lading, zodat er geen afbreuk wordt gedaan aan de emotionele intensiteit van het gedicht - daarom is bijvoorbeeld ‘völkermord’ niet vertaald met het sterk juridische begrip ‘volkerenmoord’ maar met ‘genocide’.

Het Nederlandse woord ‘verslaving’ is als vertaling van ‘versklavung’ leek me te verwarrend, terwijl een alternatief als ‘onderwerping’ de historische dimensie onzichtbaar had gemaakt.

Mail

Gijsbert Pols denkt na over Nederland vanuit Berlijn. Hij publiceerde over literatuur en politiek voor De Reactor, Joop en NRC en is auteur van 'Het onhoudbare midden'.

Andrea Koll is kunstenaar, schrijver en docent in Amsterdam. Ze beschouwt haar eigen werk vaak als een visueel onderzoek waarbij ze houtskool, collage en taal gebruikt. Daarmee onderzoekt ze verschillende thema's. Op dit moment is ze gefascineerd door liminaliteit, vooral wat het betekent je in een fysieke en mentale tussenruimte te bevinden.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vitamine D

Vitamine D

De hoofdpersoon van dit korte verhaal spreekt met haar therapeut af in de trein. Lekker efficiënt en zo krijgt ze korting op de sessie. Nadeel is wel dat de andere forenzen zich met de therapie gaan bemoeien. Of is dat juist een voordeel? Lees meer

Asrest 1

Nieuwe materialen voor de huid

Voor de Klimaatweek schreef Pieter Van de Walle een gedicht bij het element water, waarin een onheilspellende stilte voor de storm weerklinkt. Lees meer

Asrest

Asrest

Voor de Klimaatweek schreef Meliza De Vries een gedicht bij het element vuur, vol vlammen die telkens weer vergeten worden. Lees meer

onder ons vergeten

onder ons vergeten

Voor de Klimaatweek schreef Johannes Lievens een gedicht bij het element aarde, over vallen en loslaten. Lees meer

De hitte is zwaar als ze op je valt

Voor de Klimaatweek schreef Anke Verschueren een gedicht bij het element lucht, waarin iemand bijzondere souvenirs van omzwervingen verzamelt. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

 1

Waarom ik geen danser kon worden

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Wat is hun advies? Lees het in het Hoofd//stuk. Annelies van Wijk trapt af met de vraag hoe je (g)een alwetende verteller wordt. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Dit. Is. Goddelijk. Alternatief kerstverhaal Annemieke Dannenberg Dymphie Huijsen

Dit. Is. Goddelijk.

Joost is op vakantie in Spanje met zijn zwangere vriendin. Maar is de baby van hem, of van Marina’s open relatiescharrel HG? Begint Joost ongelovig te worden, of moet hij zijn liefdesbaby maar gewoon omarmen?
Een tragikomisch kerstverhaal door Annemieke Dannenberg. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Roodborstjes

Roodborstjes

Een kort verhaal over sterren en waxinelichtjes, over dromenvangers en warhoofdvragen. En over menselijke roodborstjes. Lees meer

Prooidier

Prooidier

In haar afstudeerbundel Prooidier, waarmee ze de Nieuwe Types Afstudeerprijs won, onderzoekt Tessa van Rooijen het onderdeel zijn van de natuur en (niet) zijn als alle andere vrouwen. Lees meer

Ik eindig steeds een stukje kleiner

Ik eindig steeds een stukje kleiner

Eline van Wieren dicht over jezelf opeten, een mintgroene jumpsuit en het hebben van een moeilijke relatie met je lichaam. Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers