Asset 14

Op zoek naar de Ware Nederlander

Essay: Op zoek naar de Ware Nederlander 1

De Nederlandse identiteit leek lang iets vanzelfsprekends, maar is tegenwoordig steeds vaker onderwerp van gesprek. Want: wat maakt van iemand een echte Nederlander? Te midden van die identiteitsstrijd ging Gijsbert Pols op zoek naar de Ware Nederlander - en vond die in onverwachte gedaantes.

Het was een lange, moeizame zoektocht, mijn zoektocht naar de Ware Nederlander. Merkwaardig genoeg, want het bestaan van de Ware Nederlander, daar lijkt niemand aan te twijfelen. Alweer tien jaar geleden viel de toen aanstaande Nederlandse koningin grote verontwaardiging ten deel toen ze vertelde de Ware Nederlander nog niet te zijn tegengekomen – hij heette alomtegenwoordig! Ook zou het eenvoudig moeten zijn om de Ware Nederlander te herkennen. De vraag wat Waar Nederlanderschap is, wordt immers bijna dagelijks beantwoord, zeker als Sinterklaas het land aandoet. Als een mantra gonst het door ons parlement, door de kolommen van de opiniërende media en door romans, theaterstukken en concertgebouwen: Nederlands zijn, dat is vrij zijn. Het is tolerant zijn, gastvrij en progressief. Het is met elkaar omgaan op voet van gelijkheid en wederzijds respect. Woorden die wapperen als vaandels op een kloek zeilschip.

Het zijn echter antwoorden die me op mijn zoektocht niet leiden konden. Geen van de genoemde eigenschappen kwam me voor als intrinsiek Nederlands. Vrijheid, is dat geen universeel ideaal? Richtte de Verlichting, de filosofische traditie waar we haar en al die andere mooie waarden aan te danken heten te hebben, zich niet op de mensheid als geheel? Daar kwam nog bij dat ik me er welbewust van was dat het hedendaagse Nederland het veronderstelde Nederlanderschap maar nauwelijks waar kan maken. Zo vaak als ik vrijheid, tolerantie, gastvrijheid, vooruitstrevendheid en gelijkwaardigheid als dat wat Nederland Nederland maakt geroemd hoorde worden, zo vaak zag ik die waarden geschonden worden, op de meest afschuwelijke manieren denkbaar. Ik had mijn zoektocht kunnen voltooien door de Ware Nederlander te herkennen in de marechaussee die kinderen naar oorlogsgebieden deporteert, in de lobbyist die zich sterk maakt voor de uitverkoop van sociale huurwoningen, of in Stef Blok.

De kracht van het verlangen om ons nationale zelfbeeld te kunnen bevestigen, is schier eindeloos.

Ik dwaalde. Bestond de Ware Nederlander wel? Zou mij ook het lot van Máxima ten deel vallen? Mijn zoektocht werd pas weer vruchtbaar toen ik me realiseerde dat nationalisme, ook in gematigde of onschuldig genoemde varianten, nog nooit in de realiteit geïnteresseerd is geweest. Het ging de nationalist er altijd om te kunnen geloven in een droom. Hem uitleggen dat zijn ‘volk’ een mythe is, zijn ‘identiteit’ fictie en zijn ‘waarden’ arbitrair, is even zinloos als een gelovige uitleggen dat er geen empirisch bewijs voor het bestaan van zijn god is. Het is hun beiden niet om bewijs te doen. Het gaan hun om verlangen.

Dat we de afgelopen jaren ook zo vaak moesten horen hoe vrij, tolerant, gastvrij, enz., enz., enz., Nederland wel niet is, is dan ook juist te verklaren doordat dit verlangen te pletter slaat op de realiteit. Vergelijk het met een obsessieve minnaar wiens liefde onbeantwoord blijft. Hij – jazeker, deze minnaar is mannelijk – zal de beminde proberen te vangen in zijn verbeelding, zal haar beschrijven, tekenen, of op wat voor manier dan ook vast proberen te leggen. Zelfs als hij haar geweld aandoet, zal hij blijven geloven dat hij van haar houdt. Hij is dan ook niet werkelijk in haar geïnteresseerd. Hij heeft haar alleen nodig om zijn beeld van zichzelf te bevestigen.

Essay: Op zoek naar de Ware Nederlander

De kracht van het verlangen om ons nationale zelfbeeld te kunnen bevestigen, is schier eindeloos. Zelfs bij hen die zich beroepen op politieke tradities die juist wilden breken met het nationalisme en hun keuzes wilden baseren op diepgravende analyses van de werkelijkheid in haar meest naakte, materiële vorm. We mogen het denken over Nederland als natie niet aan rechts overlaten, heet het ten burele van de progressiefste politieke partijen en de liberaalste kranten. En ook hier wordt gesteld: wij, in Nederland, koesteren onze vrijheid, we zijn tolerant, bejegenen elkaar op gelijke hoogte, etc., etc., etc., tegen elk beter weten in.

Dat alles is Nederlands, maar het heeft niets van doen met het nationale zelfbeeld dat we momenteel koesteren.

We komen er dus niet onderuit. De Ware Nederlander moet gevonden worden. Nu, ik deed het. Het lukte me toen ik de dijk vergat, de wind en de polder, de luchten van Ruysdael, de Watergeuzen, de Oranjes, mijn opa’s die in de Tweede Wereldoorlog in het verzet zaten en bovenal mijn witte huid. Want ja, dat alles is Nederlands, maar het heeft niets van doen met het nationale zelfbeeld dat we momenteel koesteren. De enigen die dat beeld werkelijkheid doen worden, de enigen die waar kunnen maken dat we vrij en tolerant en gastvrij en progressief zijn, dat zijn de mensen zonder dat alles. Het zijn de mensen die in ons land zo gemakkelijk als de Ander herkend worden.

De Ware Nederlander is de man die voor een in onze naam gevoerde oorlog zijn land ontvluchten moest en nu in onze taal gedichten schrijft. Het is de vrouw die op de profielfoto naast haar scherpzinnige krantenstukken trots een hoofddoek draagt. Het zijn de vrouwen die ons erop wijzen hoe geaccepteerd seksueel geweld is en die er ons op wijzen hoe anders we jongens en meisjes opvoeden. Het zijn de mensen die ons aan de koloniale schanddaden van onze voorouders herinneren en elk jaar trouw tegen Zwarte Piet demonstreren. Want alleen zij belichamen de deugden die aan de Ware Nederlander worden toegeschreven. Alleen zij maken ons land werkelijk vrij, tolerant en progressief. En daarom kunnen alleen zij het mogelijk maken dat we oprecht kunnen geloven te zijn wat we zo hartstochtelijk graag willen zijn. Als er zoiets bestaat als Neerlands Glorie, dan is het hun vrijheid, hun welzijn, hun geluk. Maar vooralsnog moeten ze uitleggen wat het recht op demonstratie betekent.

Mail

Gijsbert Pols denkt na over Nederland vanuit Berlijn. Hij publiceerde over literatuur en politiek voor De Reactor, Joop en NRC en is auteur van 'Het onhoudbare midden'.

Rueben Millenaar is een illustrator die werkt in Groningen. Hij houdt zich het liefste bezig met maatschappelijke kwesties in beeld te krijgen. Vaker dan niet resulteert dat in het tekenen van naakte mensen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan