Asset 14

Op zoek naar de Ware Nederlander

Essay: Op zoek naar de Ware Nederlander 1

De Nederlandse identiteit leek lang iets vanzelfsprekends, maar is tegenwoordig steeds vaker onderwerp van gesprek. Want: wat maakt van iemand een echte Nederlander? Te midden van die identiteitsstrijd ging Gijsbert Pols op zoek naar de Ware Nederlander - en vond die in onverwachte gedaantes.

Het was een lange, moeizame zoektocht, mijn zoektocht naar de Ware Nederlander. Merkwaardig genoeg, want het bestaan van de Ware Nederlander, daar lijkt niemand aan te twijfelen. Alweer tien jaar geleden viel de toen aanstaande Nederlandse koningin grote verontwaardiging ten deel toen ze vertelde de Ware Nederlander nog niet te zijn tegengekomen – hij heette alomtegenwoordig! Ook zou het eenvoudig moeten zijn om de Ware Nederlander te herkennen. De vraag wat Waar Nederlanderschap is, wordt immers bijna dagelijks beantwoord, zeker als Sinterklaas het land aandoet. Als een mantra gonst het door ons parlement, door de kolommen van de opiniërende media en door romans, theaterstukken en concertgebouwen: Nederlands zijn, dat is vrij zijn. Het is tolerant zijn, gastvrij en progressief. Het is met elkaar omgaan op voet van gelijkheid en wederzijds respect. Woorden die wapperen als vaandels op een kloek zeilschip.

Het zijn echter antwoorden die me op mijn zoektocht niet leiden konden. Geen van de genoemde eigenschappen kwam me voor als intrinsiek Nederlands. Vrijheid, is dat geen universeel ideaal? Richtte de Verlichting, de filosofische traditie waar we haar en al die andere mooie waarden aan te danken heten te hebben, zich niet op de mensheid als geheel? Daar kwam nog bij dat ik me er welbewust van was dat het hedendaagse Nederland het veronderstelde Nederlanderschap maar nauwelijks waar kan maken. Zo vaak als ik vrijheid, tolerantie, gastvrijheid, vooruitstrevendheid en gelijkwaardigheid als dat wat Nederland Nederland maakt geroemd hoorde worden, zo vaak zag ik die waarden geschonden worden, op de meest afschuwelijke manieren denkbaar. Ik had mijn zoektocht kunnen voltooien door de Ware Nederlander te herkennen in de marechaussee die kinderen naar oorlogsgebieden deporteert, in de lobbyist die zich sterk maakt voor de uitverkoop van sociale huurwoningen, of in Stef Blok.

De kracht van het verlangen om ons nationale zelfbeeld te kunnen bevestigen, is schier eindeloos.

Ik dwaalde. Bestond de Ware Nederlander wel? Zou mij ook het lot van Máxima ten deel vallen? Mijn zoektocht werd pas weer vruchtbaar toen ik me realiseerde dat nationalisme, ook in gematigde of onschuldig genoemde varianten, nog nooit in de realiteit geïnteresseerd is geweest. Het ging de nationalist er altijd om te kunnen geloven in een droom. Hem uitleggen dat zijn ‘volk’ een mythe is, zijn ‘identiteit’ fictie en zijn ‘waarden’ arbitrair, is even zinloos als een gelovige uitleggen dat er geen empirisch bewijs voor het bestaan van zijn god is. Het is hun beiden niet om bewijs te doen. Het gaan hun om verlangen.

Dat we de afgelopen jaren ook zo vaak moesten horen hoe vrij, tolerant, gastvrij, enz., enz., enz., Nederland wel niet is, is dan ook juist te verklaren doordat dit verlangen te pletter slaat op de realiteit. Vergelijk het met een obsessieve minnaar wiens liefde onbeantwoord blijft. Hij – jazeker, deze minnaar is mannelijk – zal de beminde proberen te vangen in zijn verbeelding, zal haar beschrijven, tekenen, of op wat voor manier dan ook vast proberen te leggen. Zelfs als hij haar geweld aandoet, zal hij blijven geloven dat hij van haar houdt. Hij is dan ook niet werkelijk in haar geïnteresseerd. Hij heeft haar alleen nodig om zijn beeld van zichzelf te bevestigen.

Essay: Op zoek naar de Ware Nederlander

De kracht van het verlangen om ons nationale zelfbeeld te kunnen bevestigen, is schier eindeloos. Zelfs bij hen die zich beroepen op politieke tradities die juist wilden breken met het nationalisme en hun keuzes wilden baseren op diepgravende analyses van de werkelijkheid in haar meest naakte, materiële vorm. We mogen het denken over Nederland als natie niet aan rechts overlaten, heet het ten burele van de progressiefste politieke partijen en de liberaalste kranten. En ook hier wordt gesteld: wij, in Nederland, koesteren onze vrijheid, we zijn tolerant, bejegenen elkaar op gelijke hoogte, etc., etc., etc., tegen elk beter weten in.

Dat alles is Nederlands, maar het heeft niets van doen met het nationale zelfbeeld dat we momenteel koesteren.

We komen er dus niet onderuit. De Ware Nederlander moet gevonden worden. Nu, ik deed het. Het lukte me toen ik de dijk vergat, de wind en de polder, de luchten van Ruysdael, de Watergeuzen, de Oranjes, mijn opa’s die in de Tweede Wereldoorlog in het verzet zaten en bovenal mijn witte huid. Want ja, dat alles is Nederlands, maar het heeft niets van doen met het nationale zelfbeeld dat we momenteel koesteren. De enigen die dat beeld werkelijkheid doen worden, de enigen die waar kunnen maken dat we vrij en tolerant en gastvrij en progressief zijn, dat zijn de mensen zonder dat alles. Het zijn de mensen die in ons land zo gemakkelijk als de Ander herkend worden.

De Ware Nederlander is de man die voor een in onze naam gevoerde oorlog zijn land ontvluchten moest en nu in onze taal gedichten schrijft. Het is de vrouw die op de profielfoto naast haar scherpzinnige krantenstukken trots een hoofddoek draagt. Het zijn de vrouwen die ons erop wijzen hoe geaccepteerd seksueel geweld is en die er ons op wijzen hoe anders we jongens en meisjes opvoeden. Het zijn de mensen die ons aan de koloniale schanddaden van onze voorouders herinneren en elk jaar trouw tegen Zwarte Piet demonstreren. Want alleen zij belichamen de deugden die aan de Ware Nederlander worden toegeschreven. Alleen zij maken ons land werkelijk vrij, tolerant en progressief. En daarom kunnen alleen zij het mogelijk maken dat we oprecht kunnen geloven te zijn wat we zo hartstochtelijk graag willen zijn. Als er zoiets bestaat als Neerlands Glorie, dan is het hun vrijheid, hun welzijn, hun geluk. Maar vooralsnog moeten ze uitleggen wat het recht op demonstratie betekent.

Mail

Gijsbert Pols denkt na over Nederland vanuit Berlijn. Hij publiceerde over literatuur en politiek voor De Reactor, Joop en NRC en is auteur van 'Het onhoudbare midden'.

Rueben Millenaar is een illustrator die werkt in Groningen. Hij houdt zich het liefste bezig met maatschappelijke kwesties in beeld te krijgen. Vaker dan niet resulteert dat in het tekenen van naakte mensen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan