Tijdens de Poëzieweek togen eindredacteuren Eva van den Boogaard, Oscar Spaans en Iris Blaak naar Devil’s Pie: een intieme documentaire over een van de meest poëtische figuren uit de hedendaagse muziek: D’Angelo. Zijn albums Brown Sugar (1995) en Voodoo (2000) waren grote successen, maar daarna bleef het lang stil rond de soul-grootheid. De Nederlandse filmmaker Carine Bijlsma volgde D’Angelo tijdens zijn tour in 2014.
Oscar: Ik was aangenaam verrast, omdat ik D'Angelo een beetje vergeten was, en niet veel van hem wist. Ik kende alleen zijn muziek.
Iris: Het was een celebration of the senses: adembenemende muziek, veel sigaretten(rook), veel zijwaarts geknoopte bandana’s, glitters, sieraden, veel parelend zweet.
Eva: Goede samenvatting. Ik kende hem alleen uit de jaren '90 en wist ook niet dat iedereen hem zo geniaal vindt. Daarom was ik erg onder de indruk van alle bekende muzikanten die met hem samenwerkten. Ik dacht: aha, ik heb dus iets gemist.
Iris: Dat had ik ook! Maar precies tijdens mijn tienerjaren was hij dan ook buiten beeld.
Oscar: Bij D'Angelo moest ik altijd aan die clip van Untitled denken. Terwijl ik een jaar of 11 was toen die op TMF kwam.
Eva: Ik was blij dat ze een goed fragment van die clip lieten zien! Blijft echt fantastisch.
Iris: Die clip, wauw! Ik kende 'm niet.
Oscar: Haha, dat moet een mooie avond voor je zijn geweest, Iris! Er zaten veel (iets) oudere echtparen in de bioscoop, die begonnen heel ondeugend te gniffelen. Ouwe snoeperts.
Eva: Geef ze eens ongelijk! Het was een knapperd, die D'Angelo vroeger. Heb je de clip wel helemaal gekeken? Hij wordt namelijk nog pikanter.
Iris: Ja, ik heb hem helemaal gekeken, en gezien hoe het beeld precies daar beneden is afgesneden.
Oscar: Een mooie scène was waarin de presentatrice van een of ander programma eind jaren ‘90 schaamteloos met hem zat te flirten (en hij met haar). En hoe die gevolgd werd door een waarin hij vijftien jaar ouder is, en een ander persoon lijkt. Introvert, helemaal niet de gladjakker zoals hij zich in zijn jongere jaren voordeed.
Iris: Maar kregen we nou antwoord op de hamvraag: 'wie verdwijnt er veertien jaar van het podium en komt dan terug’?
Eva: Volgens mij heeft de film op een andere manier uitgepakt dan de makers hoopten. Het geheim wordt niet onthuld, maar er wordt wel een mooi beeld geschetst. Hij was duidelijk niet van plan alles uit de doeken te doen.
Iris: Zo ervaarde ik het ook. Daarom merkte ik een groot verschil tussen hoe enthousiast ik was tijdens de film en hoeveel minder na afloop, want ik bleef met veel vragen zitten.
Hoe verslagen hij erbij zat na zo'n optreden. Totaal niet euforisch of extatisch.
Oscar: Hij blijft mysterieus. In dat opzicht werd de belofte - wie zit er achter die zanger? - niet ingelost.
Eva: Nee, de documentaire ging eerder over de onmogelijkheid daarachter te komen. En over de keerzijde van roem.
Iris: Misschien ook over D'Angelo's 'verscheurdheid'. Die hij alleen in muziek kan uiten.
Oscar: Zijn manager Alan Leeds zei iets interessants daarover. Dat hij het niet wilde hebben over de drank, drugs en het auto-ongeluk, wat iedereen kennelijk weet, maar over de bijna schizofrene verhouding tussen het podiumbeest D'Angelo en de man Michael Archer, die voortkomt uit het contrast tussen de religieuze gospel waar hij mee opgroeide, en de seksueel geladen soul waartoe hij zich aangetrokken voelde.
Eva: Dat kwam mooi naar voren: die fragmenten in de kerk in contrast met die gekte op de podia. Hoewel het er in de kerk ook niet bepaald rustig aan toeging. Die oma (van D'Angelo) was megaheftig!
Iris: Die oma was intens, in veel opzichten (kledingkeuze, wilde dans, uitgesproken teksten). Opmerkelijk dat juist zij D'Angelo had gemotiveerd om zijn hart te volgen buiten de kerk.
Eva: Inderdaad, hoewel ze in die preek ook riep dat iedereen liefde verdient, ook de afvalligen.
Oscar: De impact daarvan op D'Angelo kwam ook terug in de backstage scènes, en hoe die gemonteerd waren met de pinkstergemeente en optredens waarbij het publiek zijn hemd van zijn lijf scheurt. Hoe verslagen hij erbij zat na zo'n optreden. Totaal niet euforisch of extatisch, wat je zou verwachten.
Eva: Dat-ie eerst de hele zaal meekrijgt en daarna helemaal kapot is, gebroken. Ik vond het zelfs zielig op een gegeven moment. Waarom doe je jezelf dit aan?
Iris: Dat contrast tussen opgaan in de muziek en het publiek, en daarna alleen en leeggezogen achterblijven vond ik heel indrukwekkend en droevig.
Oscar: Ja! Dat zegt hij op het eind ook zo: dat hij optreden ervaart alsof hij leeggezogen wordt. In tegenstelling tot wat veel artiesten zeggen: dat ze zoveel energie krijgen van het publiek.
Eva: Dat ongeloof over die recensies na het optreden was ook ontroerend.
Oscar: Op dat moment zat ik echt vertederd naar het scherm te staren. Dat een toch min of meer legendarisch iemand zo verbaasd is over zijn eigen status.
Iris: Oh dat was mooi he? Zijn gezicht bij het lezen van die social media-posts. Helemaal verwonderd was hij. Die status vind ik terecht trouwens. Vooral omdat hij alles zelf kon (zang, piano, gitaar, percussie). Hij was een hele band in z’n eentje.
Eva: En hij had zulke goede muzikanten om het voor hem uit te voeren!
Toen ik het zag voelde het alsof ik het snapte, maar nu twijfel ik daaraan.
Oscar: Hij zei op een gegeven moment: 'Fuck religie, ik wil niet religieus zijn. Je moet alle afleiding, alle blokkades voorbij gaan, direct naar de bron. Dat is God.' Vervolgens kwam er een shot van de rivier, wat ook het openingsshot van de film was, maar nu glinsterde het zonlicht erop.
Iris: Scherp, die glinstering was me niet opgevallen.
Oscar: Dat vond ik sterk. Ik zat er vanaf dat eerste shot helemaal in, al wist ik niet waarom die rivier erin zat. Maar de symboliek ervan kwam later dus terug. Ik sluit overigens niet uit dat mijn geheugen de glinstering erbij heeft bedacht.
Eva: Een creatieve kijker! Zijn jullie eigenlijk muzikanten? Als in: bespelen jullie een instrument?
Oscar: Nee, en daar was ik doodziek van in die bioscoop. Ik voel me altijd zo onderontwikkeld als mensen die wel iets van muziek weten het over de technische aspecten gaan hebben. Ik weet alleen of ik iets goed vind of niet.
Iris: Ik speel een beetje gitaar, daar was ik ook doodziek van na afloop.
Eva: Dit was wel echt een muzikantenfilm. Een goede vriend die al jaren in een band speelt herkende al die muzikanten en hoorde ook die trage timing en de muzikale waarde, zei hij. Toen dacht ik: fuck.
Iris: Er werd wel wat uitgelegd over het droppen van de beat enzo. Toen ik dat zag voelde het alsof ik het snapte, maar nu twijfel ik daaraan.
Eva: Ik heb nog eens goed naar een aantal nummers geluisterd en volgens mij hoorde ik de vertraging inderdaad.
Oscar: Alleen drummer Questlove wist het mooi uit te leggen: 'I played like a drunk eleven-year old.' Ik hoorde op Sublime FM ook wat 'gewone', meer poppie soul en jazz, en meende toen toch wel te horen wat D'Angelo's geluid zo uniek maakt.
Iris: Wat ik grappig vond aan D'Angelo's magnifieke gevoel voor timing: daardoor viel de tekst ‘Save some / for later’ op z’n trui me op. Misschien sloeg de verwijzing naar zijn timing ook wel op de timing van verschijnen en verdwijnen in de showbizz. Maar misschien heb ik dat zelf aan elkaar geknoopt...
Eva: Nu je het zo zegt. Het ging veel over timing. Ook over te laat op het podium verschijnen.
Oscar: Ik vond het een eye-opener dat te laat op het podium komen niet per se divagedrag is.
Waarom staat iemand op het podium wetende dat-ie eraan onderdoor gaat?
Eva: En hebben jullie nog een traantje weggepinkt?
Oscar: Dat heb ik maar heel zelden, maar ik was wel ontroerd. Ook bij het eindshot, waar hij in zijn eentje in de studio loopt rond te banjeren en te zingen. Dat gordijn dat over al die apparatuur hing deed me denken aan de tenten die ik vroeger bouwde met het beddengoed van mijn moeder. Daarom zag ik hem een beetje als een kind dat zich terugtrekt in zijn eigen wereld: de studio. Het deed me ook denken aan de eindscène van Raging Bull, waar Jake (Robert de Niro) in zijn eentje boksbewegingen staat te maken voor de spiegel.
Iris: Dat is wel treffend, van dat kind in zijn eigen wereld. Het was inderdaad een safe zone voor hem.
Eva: Ik ben een beetje een jankbal en moest huilen toen D'Angelo moest huilen omdat toetsenist Pookie weg was. Dat vond ik zo ontroerend, met dat nummer en hij achter die lege piano. En dat hij Pookies onvoorspelbaarheid herkende. Omdat hij zelf ook maar al te graag weg zou willen rennen. Eigenlijk zou hij in dat studiotentje van hem moeten blijven zitten en die hele gekte moeten laten voor wat het is.
Iris: Dat brengt me weer naar die beginvraag: wie keert er na veertien jaar terug op het podium? Of specifieker: waarom wil D’Angelo nog op het podium staan?
Oscar: Dit is de belangrijkste vraag. Waarom staat iemand op het podium wetende dat-ie eraan onderdoor gaat? Hoe kapot hij soms ook was ná afloop, tijdens het optreden zelf dacht ik dat hij er wel degelijk van genoot. Werkte het als een drug? Fantastisch zo lang de high duurt, daarna de vrije val?
Eva: Misschien is het toch zijn roeping. Of is-ie het verplicht aan iedereen die dood is en dat niet meer kan?
Iris: Ik denk dat het verslavende een rol speelt, met daarbij een vleugje martelaarschap uit zijn kerkverleden. Ik meende te horen dat hij vanaf zijn 5e al achter de piano zat in de kerk. Dat was altijd geweest waar hij aan vasthield, wat hem vrijheid gaf, dus misschien is het dan onvoorstelbaar moeilijk om los te laten, en voelt hij zich verplicht aan God om zijn leven zo te leiden.
Oscar: Oh ja, het martelaarschap, de 'zwarte schuld', zijn rol als uitverkorene. Black Messiah. Nog een aanwijzing dat hij zijn publieke persona als een last beschouwt. En hij is niet iemand die het alleen voor het geld doet. Daar leek hij me een te spiritueel wezen voor.
Iris: Hebben jullie naar zijn songteksten geluisterd? Mij zijn ze grotendeels ontgaan, maar misschien kunnen we daaruit wijzer worden willen we onze vragen beantwoord krijgen.
Oscar: Niet zo aandachtig om er iets zinnigs over te zeggen. Ik ga gewoon te lekker op de muziek, de tekst ontglipt me.
Eva: Over de teksten kwam eigenlijk niets terug in de film. Dat vond ik als taalfanaat wel jammer.
Oscar: Weten jullie trouwens hoe een Nederlandse filmmaakster op het idee kwam om hem te volgen?
Iris: Ik las dat ze altijd al fan van zijn muziek was en hem heeft benaderd, waarna hij haar heeft uitgekozen om de film te maken. Want er waren meer gegadigden. Ze had een brief met het voorstel meegegeven aan een van zijn muzikanten na een optreden.
Eva: Dus de documentairemaakster was óók een beetje uitverkoren. Dat is een mooi verhaal.
Devil's Pie is nu te zien met:
