Vrijdagnacht opende ik voor het slapen nog even het nieuws. Uit gewoonte, uit verveling, uit verslaving. Ik las de headlines over de schietpartijen in Parijs en legde mijn telefoon zonder verder te lezen meteen weg. Ik was bang. Bang voor de reacties. Bang voor de sensationele berichtgeving en simplistische analyses die zou volgen. Bang voor de begrijpelijke maar oppervlakkige sentimenten die ongetwijfeld mijn facebookwall aan het vullen waren.

Laat ik allereerst kort iets zeggen dat eigenlijk geen verduidelijking behoeft. Deze gebeurtenissen hebben weinig te maken met religie, dit is geen strijd der beschavingen, geen tegenstelling tussen culturen, geen 'aanslag op onze lifestyle', hoe graag de sensatiebeluste media en politieke elite met tonnen boter op het hoofd ons ook proberen te overtuigen van het tegenovergestelde. Dit was een aanslag op iedereen, gericht op sociale ontwrichting en verdeeldheid, net zoals de dag ervoor in Beiroet, net als een maand eerder in Ankara, net zoals zo vaak eerder het geval was. De IS heeft in recordtijd een breed en ongebruikelijk spectrum aan tegenstanders bij elkaar gebracht: van  Verenigde Staten en hun Westerse bondgenoten tot Assad, Iran, Hezbollah en de Koerdische socialistische brigades (allen Moslim trouwens en in de frontlinie van de strijd tegen de IS). Het is kortom een gedeelde afkeer die dwars door alle culturen, religies en 'lifestyles' heenloopt. De IS is een fascistische bende, ze vertegenwoordigen helemaal niets of niemand. Iedereen die zich nu verlaagt tot onverdraagzame, racistische en islamofobe taal en daden, moet weten dat ze precies doen wat de daders van deze aanslagen op het oog hadden: sociale ontwrichting en verdeeldheid, wij tegen zij, goed tegen kwaad.

Dit bovenstaande is evident, oninteressant bijna, en zou het vertrekpunt van iedere discussie moeten zijn, de nullijn. De werkelijk relevante kant van dit verhaal is de context van deze aanvallen. De wereld is een slagveld, ook voorafgaand aan gisteren was dat al het geval en niet in de laatste plaats door de rol die onze eigen landen daarbij spelen. Het is naïef te denken dat onze straten en pleinen daar immuun voor zouden zijn. De gebeurtenissen in Parijs waren geen incident zonder context. De  opkomst van de IS kan bijvoorbeeld onmogelijk los gezien worden van onze oorlog in Irak of de rol van onze trouwe bondgenoot Saudi-Arabië. Dáár zou het nu over moeten gaan, dit soort structurele achtergronden moeten we nu bespreken om deze ellende te kunnen duiden.

Toch doet het allereerst vooral pijn. Laten we dus verdrietig zijn en laten we rouwen. En niet alleen selectief wanneer de slachtoffers uit het Westen komen, maar laten we alle slachtoffers van alle terreurdaden in onze gedachten sluiten. De tientallen slachtoffers donderdag in Beiroet en de meer dan 100 slachtoffers in Ankara vorige maand, beiden wederom van de hand van de IS; de tientallen dokters en burgers die in oktober stierven bij het bombardement van de VS op het Afghaanse ziekenhuis; de 2000 (!) doden die vielen bij de aanval van Boko Haram op een Nigeriaanse dorp begin dit jaar; de meer dan 1000 Pakistaanse burgerslachtoffers van Amerikaanse drone-aanvallen sinds 2004, en de lijst is nog veel en veel langer. Ook die terreurdaden zijn “attacks against humanity”. Ook die verdienen 24/7 berichtgeving en stille tochten, onze steunbetuigingen en hashtags.

Maar laat het verdriet niet oppervlakkig of selectief zijn en ons naar simplistische conclusies leiden. Laat het verdriet daarentegen vormend zijn en aanzetten tot saamhorigheid en actie. Tegen moorddadige extremisten, waar dan ook ter wereld. Tegen nodeloze en vernietigende oorlogen overzee, waarvan de gevolgen nog jarenlang dooretteren. Tegen de hypocriete wereldleiders die overal ter wereld hun bommen gooien of verkopen, maar nu ineens ingehaakt de mond vol hebben van 'vrijheid'. Om ons samen in te zetten voor tolerantie, verdraagzaamheid en diversiteit. Niet alleen vandaag, niet alleen op facebook, maar elke dag.

Dat is de enige gepaste reactie op dit soort geweld.