Asset 14

Neoliberalisme bestaat. En nu?

Hard//Talk: Depressie 1

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Nu zelfs het IMF in een rapport de term neoliberalisme in de mond neemt kan Mirko van Pampus zowel opgelucht als bezorgd constateren: neoliberalism is a thing!

Groot nieuws in politiek-economische kringen. Het IMF bracht onlangs een rapport naar buiten onder de naam Neoliberalism: Oversold? waarin veertig jaar economische liberalisering tegen het licht gehouden wordt. Meer nog dan de gematigd kritische noot valt op dat de auteurs de term “neoliberalisme” gebruiken. Voorheen was deze aanduiding immers vooral een wapenschild van progressieve academici, activisten en andere kritische lui. Wie het woord in de mond nam, was er tegen. Nu zelfs het IMF met de term strooit lijkt het eindelijk officieel: neoliberalism is a thing!

Voor wie het even vergeten was, neoliberalisme kennen we tegenwoordig voornamelijk als een beleidsdoctrine met als doel de samenleving zoveel mogelijk in te richten volgens de logica en de structuren van een competitieve markt. In de jaren zeventig verving dit beleid de meer georganiseerde verschijningsvorm van kapitalisme die de boventoon voerde in de decennia direct na de Tweede Wereldoorlog. De verzorgingsstaat werd langzaam afgebouwd, kapitaalstromen werden vrijgegeven, arbeidsmarkten geflexibiliseerd, staatsbedrijven als de NS en de PTT geprivatiseerd en publieke sectoren als zorg, onderwijs en huisvesting herstructureerd langs de lijnen van de vrije markt. Langzaam maar zeker penetreerde dit proces van neoliberalisering alle lagen van de Westerse samenlevingen en door middel van globalisering, handelsverdragen en voorwaardelijke ontwikkelingshulp werd het beleid overgenomen in de rest van de wereld.Preziosi_-_Piaţă_la_Râmnicu_VâlceaOok de neoliberale ideeënwereld is ongekend dominant. Van de obscure denktanks van radicale economen en topondernemers in de jaren vijftig, is de ideologie razendsnel ontwikkeld tot gemeengoed in politieke kringen. De neoliberale wijsheden en formules werden de nieuwe ‘normaal,’ braaf herhaald in schoolboeken en media. Elke kritische stem, van Franse stakers tot Griekse Ministers van Financiën, plaatst zichzelf ‘buiten de realiteit.’ Een neoliberale realiteit welteverstaan. Sinds het ‘afschudden van de ideologische veren’ hebben de Europese sociaal-democraten zich bij dit koor van believers gevoegd en is er weinig parlementair alternatief voor de neoliberale consensus. En dat is een belangrijk punt, want waar moet eventuele onvrede heen als alle politieke partijen dezelfde basisprincipes onderschrijven? Met de transformatie van de sociaal-democraten van vaandeldragers van de systeemkritiek naar de neoliberale bestuurders van nu, ontstond er een politiek vacuüm waar de extreem-rechtse volksmenners dankbaar gebruik van maken.

Ik ben er van overtuigd dat veel van de huidige nationalistische volkswoede geabsorbeerd zou zijn geweest door een PvdA met een roder verendek. Het belang van progressieve exit strategies zoals (pre-2016) Syriza, Jeremy Corbyn’s Labour of de burgerplatforms van de nieuwe burgermeesters van Barcelona  en Madrid kan niet genoeg benadrukt worden. Ze zetten zich af tegen tegen de neoliberale consensus, zonder daarbij te vervallen in onverdraagzame nationalistische retoriek.

“Laat de revolte maar komen,” zegt Ewald Engelen  in reactie op de puinhopen van 40 jaar neoliberalisme. Maar wat nu extreem-rechts als antwoord wordt gezien op de race to the bottom van de competitieve gemondialiseerde economie? Een revolte van onsamenhangende vooroordelen en overdraagzaamheid, waarbij de onderliggende structuren van economische ongelijkheid onaangetast blijven. Moeten we een dergelijke revolte wel willen? En zo niet, welk alternatief wordt er dan geboden in Nederland?

Mail

Mirko van Pampus leidt een pendelend bestaan tussen Amsterdam en Londen, waarbij hij in de wereldstad het geld uitgeeft dat hij in het werelddorp verdiend heeft.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer