Jongeren zijn de laatste tien jaar in toenemende mate gefascineerd geraakt door uiterlijk, status, gemak, kicks en geld. Hedonisme en individualisme nemen toe, de belangstelling voor maatschappij en milieu neemt af.
Volgens nieuw onderzoek is het slecht gesteld met de huidige generatie jongeren in Nederland. In plaats van ons zorgen te maken over onze toekomst, de politiek of het klimaat kopen we liever een iPod. In plaats van ouderwetsche aktie houden we ons liever bezig met onze vrienden op Facebook. Maar zijn we echt zo lui en onverschillig?
Kritiek op de jeugd van tegenwoordig is natuurlijk al zo oud als de mensheid zelf. Altijd is er genoeg reden tot zorg over het gedrag van de roekeloze jongelingen. Egoïstisch, hedonistisch en zonder moraal; het zijn de bekende verschijnselen. Iedere generatie geeft weer een aanleiding voor scepsis, groeit op, om zich vervolgens weer zorgen te maken over de jongere generatie. Maar nu maakt de jeugd het wel heel bont. Volgens de sociologen Frits Spangenberg en Martijn Lampert zijn de huidige jongeren te hedonistisch en egoïstisch geworden. In het onlangs verschenen boek De Grenzeloze Generatie brengen ze de waarden van de Nederlandse jongeren tussen 15 en 23 jaar in kaart. Uiterlijk, geld, en status scoren volgens hen duizelingwekkend hoog, terwijl politiek, maatschappij en milieu niet belangrijk worden gevonden. Volgens de onderzoekers is de uitkomst het bewijs van de opmars van de zelfgenoegzaamheid en excessief individualisme.
Ook dit horen we natuurlijk niet voor het eerst. De stijgende welvaart en snelle ontzuiling zorgde al eerder voor losgeslagen generaties. Zo kennen we al Generatie X (geboren tussen 1960 en 1975) en Generatie Y (geboren tussen 1975 en 1990). Ook deze generaties werden verweten egocentrisch en niet idealistisch te zijn. Die trend heeft zich volgens de onderzoekers doorgezet in de huidige grenzeloze generatie, ook wel Generatie Z genoemd.
Het lijkt wel of er sinds de babyboomers geen generatie meer echt idealistisch is geweest. De protestgeneratie ging de straat op, voerde actie en maakte geëngageerde kunst. Ze stond voor een wereld met minder autoriteit en meer zeggenschap op school, in de politiek en in eigen buik. Vergeleken met de grote demonstraties tegen kernwapens en de universiteitsbezettingen van toen, zijn de acties van afgelopen jaren weinig indrukwekkend. Zo kun je gemakkelijk concluderen dat alle jongeren lui, gezapig en ongeïnteresseerd zijn. Maar dat is onterecht. Het lijkt zo omdat de protestgeneratie de norm voor engagement heeft bepaald. Maar de jongere generatie doet het anders. Het verschil in aanpak is duidelijk te zien bij een aantal jonge, geëngageerde theatermakers.
Deze maand zijn er drie nieuwe voorstellingen in première gegaan, van theatermakers die zich bezighouden met de maatschappij. De eerste is Mightysociety7 van Eric de Vroedt, een voorstelling over de vergrijzing. De Vroedt gaf zichzelf de opdracht om Nederland vast te leggen in tien verschillende voorstellingen. Geen klassiekers of kunst om de kunst maar nieuw geëngageerd theater over brandende actuele kwesties, is op de site te lezen. Nadat onder andere populisme, zelfmoordterrorisme en de oorlog in Afghanistan aan bod kwamen is het nu tijd voor nummer zeven. Bovendien is Mightysociety een uitgebreid evenement met behalve de voorstelling ook een magazine, debatten, films en meer.
Ook de groep Wunderbaum houdt zich bezig met de maatschappij. In hun vorige project Venlo vestigde de groep zich wekenlang in Venlo om op onderzoek uit te gaan naar de stand van zaken in de stad van Geert Wilders. Bovendien betrokken ze lokale bewoners in de theatervoorstelling. Wunderbaum verwijst naar de politieke realiteit, door de locatie waar ze spelen en door hun teksten. De nieuwste locatievoorstelling Railgourmet is speciaal voor Wunderbaum geschreven door de jonge Vlaamse schrijfster Annelies Verbeke en gaat over geluk, onthechting en misantropie in onze chaotische maatschappij.
De werkwijze van deze verschillende theatermakers doet denken aan groepen uit de jaren '70, zoals Het Werkteater, Proloog en Sater. Actuele thema's waren de basis voor hun voorstellingen. Net als Eric de Vroedt nu, maakte ook Het Werkteater in 1974 een beroemde voorstelling over ouderdom. Net als Wunderbaum trok Het Werkteater het land in om inspiratie op te doen. En net als de groepen Proloog en Sater schrijven de jonge theatermakers vaak hun eigen teksten.
Maar er is een belangrijk verschil tussen de groepen van de protestgeneratie en de huidige generatie van geëngageerde theatermakers. De babyboomers die in de jaren '70 politiek theater maakten hadden een missie. Ze wilden vastgeroeste denkbeelden loswringen en het publiek overtuigen van nieuwe ideeën. Het was vaak theater met kritiek en een boodschap, op het moralistische af. De huidige generatie theatermakers heeft geen idealistische boodschap die ze het publiek willen meegeven. Uit de voorstellingen spreekt geen duidelijk standpunt en de teksten bevatten vaak een flinke dosis relativering en humor.
Die houding is ook typerend voor theatermaakster en twintiger Sanne Vogel. Voor haar is de verlammende vertwijfeling het probleem van onze generatie. De twijfel die toeslaat als je niet meer weet of je het goed kan doen, als je het te druk hebt om te demonstreren maar toch idealen hebt. Haar nieuwe toneelstuk Late Avond Idealen gaat over de tegenstrijdigheid van goede bedoelingen en tegelijkertijd de realiteit van de een luxe maatschappij. Een huis vol spaarlampen, die je toch aanlaat omdat de cavia anders in het donker zit. Toch heeft Sanne Vogel geen politieke missie. Liever dan een moralistische boodschap over een betere wereld, laat ze de twijfels zien waar we mee worstelen.
Dat betekent niet dat deze makers geen politieke ideeën hebben. De voorstellingen van Eric de Vroedt, Wunderbaum en Sanne Vogel laten zien dat er geen kant-en-klaar antwoord is op de problemen die ze ons voorleggen. Geen communisme, geen flowerpower, geen religie, maar al helemaal geen onverschilligheid. Het enige waar ze tot oproepen is zelfreflectie. Als het pas engagement heet wanneer we leuzen scanderen, dan wordt het tijd dat we die regel afschaffen. Politieke en maatschappelijke betrokkenheid kent inmiddels vele vormen. Dus neem komende tijd eens een kijkje voor geëngageerd theater zonder moralisme.
