Asset 14

Zweet en schaamte

Niemand wil gezien worden met zweetplekken onder de oksels. Maar waarom doen we daar eigenlijk zo ontzettend moeilijk over? Emy verkent het taboe.

"Heb jij toevallig een deodorant bij je die je gewoon laat zweten?" Ik had niet gedacht dat ik zoiets ooit nog zou vragen. Vanaf de middelbare school had ik een strijd gevoerd tegen zwetende oksels, die nu eindelijk beslecht leek in mijn voordeel: ik had de perfecte deodorant gevonden. Niet alleen hield ‘ie mijn oksels kurkdroog, hij was ook nog eens van de natuurwinkel, wat (wetenschappelijk gezien ongefundeerde) angsten over het verband tussen antiperspirantgebruik en kanker suste: iets van de natuurwinkel moet wel gezond zijn. Maar na een week op vakantie in Italië voelde het tegennatuurlijk en onnodig om niet te zweten. Het voelde onmenselijk. Ineens vroeg ik me af: waarom doen we zo ontzettend moeilijk over zweetplekken in t-shirts, truitjes en overhemden?

Stom genoeg had ik me dat nooit eerder serieus afgevraagd, terwijl mijn eigen zweettaboe compleet sociaal geconditioneerd is. Ik voel geen fysieke afkeer als ik zweetplekken bij iemand zie, maar ik kan me wel levendig momenten herinneren dat een klasgenoot me op zweetplekken bij een leraar wees en daarbij een geluid als "ieuw" of "getver" uitstootte. Dat lag niet aan de geur (er viel niets te ruiken), het lag puur aan het feit dat het textiel verraadde dat de oksels van de leraar vochtig waren. Oké, registreerde ik: natte oksels = reden om uitgelachen te worden, ten alle kosten natte oksels voorkomen.

Het taboe op zweten is zo algemeen dat een internetzoektocht naar ‘sweating’ en ‘taboo’ talloze verschillende tips oplevert om van je zweterigheid af te komen. Slechts één iemand die zich afvraagt waarom we zweet eigenlijk erg vinden en geen enkel antwoord op die vraag (gelukkig wel wat mensen die benadrukken hoe gezond zweten is).

Dan dus maar een kleine eigen analyse. Als je bedenkt welke vormen van zweet we niet of niet zo erg vinden en welke we vreselijk vinden (zie: Tabel 1), komt er snel een patroon naar voren. Het is slechts onder een beperkt aantal condities sociaal geaccepteerd om te zweten: fysieke inspanning en hitte van buitenaf. Seks vormt nog een tussenconditie, waarbij een beetje zweten voor veel mensen opwindend zal zijn, maar gedruppel en gespat naar het onacceptabele neigt. Neigt, zeg ik, want zolang je niet in de porno-industrie werkt en geen wetten overtreedt hoeft zoiets pietluttigs als overdadig zweten geen probleem te zijn, als je maar iemand weet te vinden die jouw lichamelijke eigenaardigheden juist charmant vindt of op z’n minst vergeeft (en wat is liefde anders dan iemands lichamelijke eigenaardigheden charmant vinden of op z’n minst vergeven).

Een bioloog zou hierbij nog een verhaal kunnen ophangen over apocriene en eccriene zweetklieren: apocriene zweetklieren worden pas actief in de puberteit en mondden uit in haarzakjes. Zij bevinden zich dan ook voornamelijk rond je geslachtsorganen en in je oksels. Misschien dat die associaties met geslachtsrijpheid en haar op gekke plekken - het verlies van kinderlijke onschuld - op enig niveau bijdragen aan het vies vinden van okselzweet, of zelfs aan het vies vinden van oksels. Daarvan zou ik zeggen: zet je eroverheen, een oksel is geen geslachtsdeel (behalve in films van David Cronenberg).

Ik ben ervan overtuigd dat als ik geen sociale normen had meegekregen, ik de zwetende man in de sauna vele malen viezer zou vinden dan de enthousiaste professor met de zweetplekken in zijn overhemd. In het gevaporiseerde zweet van die eerste man ga jij vervolgens zitten stomen. Met een beetje pech zit hij ook niet helemaal op zijn handdoek en kruipt zijn balzakzweet in de houten bankjes. En die man zweet vanuit al zijn zweetklieren, excessief, tot hij bijna niet meer kan zweten. Maar we hebben afgesproken dat dat zweet schoon is, dus gaan we maar weer rustig zitten op onze eigen natte handdoek.

Dat we ‘ieuw’ roepen bij de bezwete professor komt onder andere door Descartes en het dualisme. Descartes verkondigde in het midden van de zeventiende eeuw dat de geest of ziel een immateriële substantie is, en dat de pijnappelklier bemiddelt tussen deze ziel en het lichaam. Intelligentie hoorde volgens Descartes wel bij de hersenen, en die maakten voor hem toch echt deel uit van dat lichaam, maar het contrast  tussen de hoge zetel van de ziel en het lage aardse lijf was wat we tot op vandaag van zijn splitsing hebben onthouden. Bovendien stelde Descartes met ‘ik denk dus ik ben’ intellectuele bezigheden boven fysieke  bezigheden (hij was daarin niet de enige, maar hij verzon wel de beste slogan).

Illustratie: Lisa-Marie van Barneveld

Denken slaan we over het algemeen hoger aan dan bewegen. We kunnen Sven Kramer nog zo bewonderen, die bewondering gaat niet zo diep als die voor Stephen Hawking. Maar denken hoort wel een schone bezigheid te zijn. Degene die met zijn hoofd werkt in plaats van met zijn handen mag niet zweten, want we willen niet herinnerd worden aan het feit dat hij een lichaam heeft. Hij is een brein op een verder irrelevant onderstel (noem het een stokje, noem het wat je wil, het doet er niet toe, hij is zijn brein). Als we bewegen zijn we ons lichaam, als we in de zon liggen of in de sauna zitten zijn we ons lichaam, maar als we voor de klas staan of een artikel schrijven achter onze laptop zijn we ons brein. Ons brein is verheven, rationeel, zweetloos. Als we in onze rationele activiteiten zweten is er slechts één verklaring: gespannenheid. De president, de directeur, de natuurkundeleraar: als zij zweten is voor iedereen zichtbaar dat het stresskippen zijn, angsthazen, neuroten. Ze zijn, letterlijk, niet cool.

Zo rollen we van het ene taboe in het andere, want waarom mogen we niet gespannen en neurotisch zijn? Zonder gespannenen en neuroten was er veel minder schoonheid en techniek in de wereld, van Van Goghs zonnebloemen tot Jobs’ apple. Zonder gespannenen en neuroten zouden we wellicht nooit weggerend zijn voor alle beesten die ons op wilden eten en zouden we binnen een generatie uitgestorven zijn. Zonder gespannenen en neuroten valt er ook veel minder te lachen. Ik zou hier graag een link posten naar een geweldige sketch over okselvlekken van een heel neurotische komiek, maar als zo’n sketch al bestaat, kon ik ‘m op YouTube niet vinden. Terwijl dat gelijk de beste tip is voor wie vindt dat zijn zweet te zichtbaar is: lach erom.

Wij zijn niet van plastic, wij zijn veredelde apen. Wij zijn nerveus en wij zweten. Het meeste van wat wij doen is belachelijk. Wij hebben gekke, groteske lichamen, die van alles doen wat we zelf liever niet zo bedacht hadden, maar ja, wij zijn nu eenmaal niet alleen ons brein, wij zijn ook onze oksels.

Laat maar zien, die zweetplekken!

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Lisa-Marie van Barneveld is editorial illustrator. Ze houdt van korte deadlines en moeilijke onderwerpen. Haar geheime superkracht is meer verf op haar handen/kleren/tafel/kat krijgen dan op het papier.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer