Asset 14

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Iris wendt zich echter liever tot de kunsten voor duurzame oplossingen.

Adam en Eva schitteren naakt aan de wanden van zo’n beetje ieder toonaangevend kunstmuseum. Witte muren omheinen de haast kerkelijke oases van verstilling waar we de bronzen, ivoren en olieverf-op-doek antihelden uit Genesis maar al te graag bewonderen. Ondertussen voltrekt zich buiten de museummuren een zondeval 2.0. Want hoe gulziger we van de kennisboom genaamd wetenschap snoepen, des te hardnekkiger het besef dat we onszelf hebben verstoten uit een klimaatevenwichtig paradijs.

De vernuftige mens kon bij het uitvinden van de industriële en technologische snufjes die twee eeuwen lang vooruitgang beloofden, ook niet weten dat hij als bijproduct ‘global warming’ en ‘nucleaire straling’ lanceerde. Vandaag de dag is de stikstofdeken die plantensoorten en vogeleitjes bedwelmt keer op keer de door de mens bedachte maatregelen te slim af, stelt ecoloog Andre Jansen. Ook het hellevuur dat Australië vernietigt blijkt te groot om eigenhandig te blussen. ‘Vlammen die boven de boomtoppen uitkomen, kun je niet stoppen’, verklaart natuurbranddeskundige Cathelijne Stoof. 

Ons superieure zelfbeeld heeft een deuk opgelopen die groter is dan het gat in de ozonlaag, aldus filosoof Timothy Morton

We schrikken steeds opnieuw van de onbevattelijke uitingsvormen waarmee de aardopwarming ons verrast, en die natuurlijk nooit onze bedoeling waren. Pleit dit ons vrij van schuld? Nee. Zijn we hiermee naïef? Ja. Ons superieure zelfbeeld heeft een deuk opgelopen die groter is dan het gat in de ozonlaag, aldus filosoof Timothy Morton. Decennialang schoven we dieren, planten en grondstoffen naar hartenlust van hot naar her als pionnetjes over een maquette. Nu die maquette een kansloze fantasie blijkt, (de wereld onderwerpt zich niet aan ons ontwerp!) zoeken we verloren naar een nieuwe betekenis van onze omgeving en onze verhouding daartoe. 

Je hoeft maar om je heen te kijken en je ziet hoe velen het symbolische vijgenblad voor hun geslachtsdeel schuiven en de ‘trots’ op het ‘menszijn’ van zich afwerpen. Ze stoppen collectief met het consumeren van dierlijke etenswaren, laten zich steriliseren om bevolkingsgroei en daarmee extra CO2-uitstoot tegen te gaan en adoreren de ‘exclusion zone’ rondom Chernobyl, waar als gevolg van menselijke afwezigheid glimpen van het verloren natuurparadijs lijken terug te keren. Met de staart tussen de benen zouden ze het liefst van de aardbol afdruipen.

Maar de klimaatproblematiek blaast ook nieuw leven in de trotse tegenhanger van schaamte. Talloze wetenschappers, politici en gewone stervelingen, intensiveren het hoogmoedige vooruitgangsdenken dat juist leidde tot de huidige klimaatproblematiek. Door ‘nu’ en op ‘grote schaal’ in te grijpen, denken ze het kapotte ecosysteem te kunnen fixen met alle desastreuze gevolgen van dien. Of nog erger: ze slaan in de wind dat de klimaathel er überhaupt toe doet en vliegen net als premier Scott Morisson naar Hawaii om van magische zonsopkomsten te genieten, terwijl voor sommigen aan het thuisfront de zon voorgoed ondergaat. 

Het vergelden van onze zonden door ons radicaal van de planeet terug te trekken enerzijds, en het terugvallen op de onnozele trots waarmee we de planeet denken te kunnen redden anderzijds, laten twee kanten van dezelfde medaille zien: het onvermogen om te accepteren dat het paradijs wat we dachten te bezitten niet meer is (en buiten de narratieven van de Bijbel en De Verlichting nimmer een echt paradijs is geweest). 

Het lijkt me dat er in het hart van een vlammenzee geen plek is voor sentimenten naar weelderig groen waar een glinsterend watervalletje tussendoor sijpelt...

Willen we op een of andere manier betekenisvol samenleven met onszelf en onze mede-aardbewoners (ja), dan moeten we allereerst de idee opgeven dat we op een veilige afstand onder, of juist boven de ‘aarde’ kunnen staan. We staan er namelijk middenin. Naakt. Zonder overzicht. En het lijkt me dat er in het hart van een vlammenzee geen plek is voor sentimenten naar weelderig groen waar een glinsterend watervalletje tussendoor sijpelt, laat staan voor het smeden van snode toekomstplannen om die over honderd jaar te realiseren. 

Ik zou een god zijn als ik kon verwoorden hoe dat ‘naakt in de wereld staan’ dán precies in zijn werk moest gaan. En toch: in tijden van crisis is het denk ik nooit verkeerd om je tot de kunst te wenden. Dan bedoel ik niet de goed geconserveerde portretten van Adam en Eva, maar de romans, installaties en theatervoorstellingen van deze tijd. Want zij weten onze categoriserende breinen uit te schakelen, dwingen ons om te experimenteren met onze feilbaarheid in chaotische situaties en doen hardvochtig een beroep op onze gevoelens van klimaatschaamte en -trots, die wel wat cultivering kunnen gebruiken. 

Mail

Iris Blaak redigeert en schrijft. Ze behaalde de researchmaster Cultural Analysis in Amsterdam. Ze schrijft en filosofeert over het lichaam tot de woorden op zijn en ze vanzelf begint te dansen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer