Asset 14

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Iris wendt zich echter liever tot de kunsten voor duurzame oplossingen.

Adam en Eva schitteren naakt aan de wanden van zo’n beetje ieder toonaangevend kunstmuseum. Witte muren omheinen de haast kerkelijke oases van verstilling waar we de bronzen, ivoren en olieverf-op-doek antihelden uit Genesis maar al te graag bewonderen. Ondertussen voltrekt zich buiten de museummuren een zondeval 2.0. Want hoe gulziger we van de kennisboom genaamd wetenschap snoepen, des te hardnekkiger het besef dat we onszelf hebben verstoten uit een klimaatevenwichtig paradijs.

De vernuftige mens kon bij het uitvinden van de industriële en technologische snufjes die twee eeuwen lang vooruitgang beloofden, ook niet weten dat hij als bijproduct ‘global warming’ en ‘nucleaire straling’ lanceerde. Vandaag de dag is de stikstofdeken die plantensoorten en vogeleitjes bedwelmt keer op keer de door de mens bedachte maatregelen te slim af, stelt ecoloog Andre Jansen. Ook het hellevuur dat Australië vernietigt blijkt te groot om eigenhandig te blussen. ‘Vlammen die boven de boomtoppen uitkomen, kun je niet stoppen’, verklaart natuurbranddeskundige Cathelijne Stoof. 

Ons superieure zelfbeeld heeft een deuk opgelopen die groter is dan het gat in de ozonlaag, aldus filosoof Timothy Morton

We schrikken steeds opnieuw van de onbevattelijke uitingsvormen waarmee de aardopwarming ons verrast, en die natuurlijk nooit onze bedoeling waren. Pleit dit ons vrij van schuld? Nee. Zijn we hiermee naïef? Ja. Ons superieure zelfbeeld heeft een deuk opgelopen die groter is dan het gat in de ozonlaag, aldus filosoof Timothy Morton. Decennialang schoven we dieren, planten en grondstoffen naar hartenlust van hot naar her als pionnetjes over een maquette. Nu die maquette een kansloze fantasie blijkt, (de wereld onderwerpt zich niet aan ons ontwerp!) zoeken we verloren naar een nieuwe betekenis van onze omgeving en onze verhouding daartoe. 

Je hoeft maar om je heen te kijken en je ziet hoe velen het symbolische vijgenblad voor hun geslachtsdeel schuiven en de ‘trots’ op het ‘menszijn’ van zich afwerpen. Ze stoppen collectief met het consumeren van dierlijke etenswaren, laten zich steriliseren om bevolkingsgroei en daarmee extra CO2-uitstoot tegen te gaan en adoreren de ‘exclusion zone’ rondom Chernobyl, waar als gevolg van menselijke afwezigheid glimpen van het verloren natuurparadijs lijken terug te keren. Met de staart tussen de benen zouden ze het liefst van de aardbol afdruipen.

Maar de klimaatproblematiek blaast ook nieuw leven in de trotse tegenhanger van schaamte. Talloze wetenschappers, politici en gewone stervelingen, intensiveren het hoogmoedige vooruitgangsdenken dat juist leidde tot de huidige klimaatproblematiek. Door ‘nu’ en op ‘grote schaal’ in te grijpen, denken ze het kapotte ecosysteem te kunnen fixen met alle desastreuze gevolgen van dien. Of nog erger: ze slaan in de wind dat de klimaathel er überhaupt toe doet en vliegen net als premier Scott Morisson naar Hawaii om van magische zonsopkomsten te genieten, terwijl voor sommigen aan het thuisfront de zon voorgoed ondergaat. 

Het vergelden van onze zonden door ons radicaal van de planeet terug te trekken enerzijds, en het terugvallen op de onnozele trots waarmee we de planeet denken te kunnen redden anderzijds, laten twee kanten van dezelfde medaille zien: het onvermogen om te accepteren dat het paradijs wat we dachten te bezitten niet meer is (en buiten de narratieven van de Bijbel en De Verlichting nimmer een echt paradijs is geweest). 

Het lijkt me dat er in het hart van een vlammenzee geen plek is voor sentimenten naar weelderig groen waar een glinsterend watervalletje tussendoor sijpelt...

Willen we op een of andere manier betekenisvol samenleven met onszelf en onze mede-aardbewoners (ja), dan moeten we allereerst de idee opgeven dat we op een veilige afstand onder, of juist boven de ‘aarde’ kunnen staan. We staan er namelijk middenin. Naakt. Zonder overzicht. En het lijkt me dat er in het hart van een vlammenzee geen plek is voor sentimenten naar weelderig groen waar een glinsterend watervalletje tussendoor sijpelt, laat staan voor het smeden van snode toekomstplannen om die over honderd jaar te realiseren. 

Ik zou een god zijn als ik kon verwoorden hoe dat ‘naakt in de wereld staan’ dán precies in zijn werk moest gaan. En toch: in tijden van crisis is het denk ik nooit verkeerd om je tot de kunst te wenden. Dan bedoel ik niet de goed geconserveerde portretten van Adam en Eva, maar de romans, installaties en theatervoorstellingen van deze tijd. Want zij weten onze categoriserende breinen uit te schakelen, dwingen ons om te experimenteren met onze feilbaarheid in chaotische situaties en doen hardvochtig een beroep op onze gevoelens van klimaatschaamte en -trots, die wel wat cultivering kunnen gebruiken. 

Mail

Iris Blaak redigeert en schrijft. Ze behaalde de researchmaster Cultural Analysis in Amsterdam. Ze schrijft en filosofeert over het lichaam tot de woorden op zijn en ze vanzelf begint te dansen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Re: Hier (CONCEPT)

Hier

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: Anne Chris van Doesburg reageert op de reflecties van dichter Ingmar Heytze. Lees meer

 Mag ik dan niks meer zeggen?

Mag ik dan niks meer zeggen?

'De vrije uitwisseling van informatie en ideeën, de levenslijn van een liberale samenleving, wordt met de dag verder ingeperkt', vonden zo'n 150 prominenten in een publieke aanklacht tegen de 'cancel culture'. Kritiek op de brief liet niet lang op zich wachten. Lees meer

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wie de vermogensongelijkheid in Nederland aan de kaak stelt, hoort regelmatig: ‘Gelukkig zijn we geen Amerika. Daar is de rijkdom pas oneerlijk verdeeld!’ Dat klopt. Maar we staan wel op de tweede plek. Zo egalitair is ons land niet. Lees meer

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: filosoof Aldo Kempen reageert op de reflecties van filosoof Miriam Rasch. Lees meer

 Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Meerkoeten blijken hun nesten maar wat graag te bouwen met ons corona-afval. Dat heeft voor-, maar vooral veel nadelen. Lees meer

Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan