Asset 14

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit tot Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is.

Nog geen twee maanden geleden buitelden de opiniemakers en dagduiders van het internet nog over elkaar heen, nadat het Nieuw-Zeelandse parlementslid Chloë Swarbrick een interruptie van een collega pareerde met een achteloos ‘OK, Boomer’. Hoe moesten we dit begrijpen? Was hier sprake van ageism? En wat betekent ‘boomer’ eigenlijk écht? Na al die verwarring werd het woord deze week wél door de Van Dale verkozen tot ‘Woord van het Jaar’. Uit een lijst van negentien kanshebbers kwam ‘boomer’ met maar liefst 41,8% van de stemmen als winnaar uit de bus.

De makers van ’s lands geliefdste woordenboek definiëren een boomer als een ‘persoon, m.n. van gevorderde leeftijd, met ouderwetse denkbeelden of conservatieve opvattingen’. Helder. Bovendien: is het ‘jongerentaal’, aldus de Dikke. Noteert u dus: dit is een generatiedingetje. Een woord om een scheiding aan te brengen tussen aan de ene kant de progressieve millennial en aan de andere kant ‘het fossiel dat in het verleden is blijven staan’. Toch? Nee, dat zou te makkelijk zijn.

Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn de bouwstenen van de nieuwe taal

De organisatoren waren zelf een beetje verrast door de uitkomst van dit jaar. De redactie gaf de ‘klimaatspijbelaar’ en ‘klimaatdrammer’ namelijk meer kans, zo blijkt uit de bekendmaking door hoofdredacteur van de Nederlandse tak van het woordenboek Ton den Boon (de Vlamingen kozen voor ‘winkelhieren’, oftewel lokaal en dus doorgaans duurzamer je boodschappen doen). Die woorden eindigden respectievelijk op de tweede en derde plaats, en daarmee tekent zich een duidelijke trend af.

Denkt u voor context even terug aan de ‘blokkeerfries’, Woord van het Jaar 2018. Kijken we over de grenzen van ons middelgrote taalgebied heen, dan zien we dat het Oxford Dictionary dit jaar voor ‘climate emergency’ koos, en de Amerikanen kozen niet eens voor een zelfstandig naamwoord, maar voor het gendervrije ‘they’. Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn duidelijk de bouwstenen van de nieuwe taal.

Wie een blik werpt op de negentien woorden waaruit het Nederlandse publiek kon kiezen, ziet überhaupt een lijst die bol staat van dat sociale activisme en bewustzijn: maar liefst negen kandidaat-Woorden sloegen op een of andere manier op de strijd van mij en mijn generatiegenoten voor een inclusieve, duurzame en gedekoloniseerde wereld, of op de conservatieve halsstarrigheid van de ‘boomer’. Neem het ‘diversiteitsverlof’ (een vrije feestdag naar keuze), de ‘stalguerrilla’ (het herhaaldelijk aankondigen van de bezetting van veestallen) of het ‘ecopopulisme’ (gemunt door stukjesschrijver Ephimenco, doelend op een cultus rondom Greta Thunberg).

Meer dan ooit zijn gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek

Veel voorvechters van de historische sociale bewegingen zijn doordrongen geweest van het besef dat taal niet enkel een middel is om de werkelijkheid te beschrijven, maar vooral een gereedschap om die werkelijkheid mee vorm te geven. Vooral bij gemarginaliseerde groepen hoef je al lang niet meer met dat inzicht aan te komen. Wie het woordenboek schrijft, bepaalt het discours en schrijft mee aan de geschiedenis en aan het bewustzijn van een generatie.

Meer dan ooit zijn die gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek: je eigen taalgebruik onder de loep nemen en ontdoen van termen die geworteld zijn in uitsluiting en kolonialisme is de eerste stap richting een betere, eerlijkere samenleving voor iedereen. Dat uit die strijd ook woorden voortkomen als ‘blokkeerfries’ en ‘ecopopulisme’, die rugdekking geven aan een onhoudbaar en achterhaald wereldbeeld, zie ik graag als een conservatieve stuiptrek.

Je moet wel echt een boomer zijn om nog te denken dat een woord een woord is, ongeacht wie het uitspreekt en tegen wie. Ik glunder dan ook van trots als ik denk aan mijn tijdgenoten (van eender welke generatie), die overal ter wereld en in elke hoek van het internet de barricades blijven beklimmen om te strijden voor nieuwe woorden, voor nieuwe taal en voor een nieuw discours. Zij en ik trekken weliswaar geen klinkers uit de straat, maar we laten geen letter in het alfabet ongemoeid.

Beeld via Rijksarchief: 'Twee studenten proberen hun woordenboek Latijn te verkopen', Honoré Daumier, 1845 - voor 1846.


Mail

a.a.berens1966

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar