Asset 14

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit tot Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is.

Nog geen twee maanden geleden buitelden de opiniemakers en dagduiders van het internet nog over elkaar heen, nadat het Nieuw-Zeelandse parlementslid Chloë Swarbrick een interruptie van een collega pareerde met een achteloos ‘OK, Boomer’. Hoe moesten we dit begrijpen? Was hier sprake van ageism? En wat betekent ‘boomer’ eigenlijk écht? Na al die verwarring werd het woord deze week wél door de Van Dale verkozen tot ‘Woord van het Jaar’. Uit een lijst van negentien kanshebbers kwam ‘boomer’ met maar liefst 41,8% van de stemmen als winnaar uit de bus.

De makers van ’s lands geliefdste woordenboek definiëren een boomer als een ‘persoon, m.n. van gevorderde leeftijd, met ouderwetse denkbeelden of conservatieve opvattingen’. Helder. Bovendien: is het ‘jongerentaal’, aldus de Dikke. Noteert u dus: dit is een generatiedingetje. Een woord om een scheiding aan te brengen tussen aan de ene kant de progressieve millennial en aan de andere kant ‘het fossiel dat in het verleden is blijven staan’. Toch? Nee, dat zou te makkelijk zijn.

Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn de bouwstenen van de nieuwe taal

De organisatoren waren zelf een beetje verrast door de uitkomst van dit jaar. De redactie gaf de ‘klimaatspijbelaar’ en ‘klimaatdrammer’ namelijk meer kans, zo blijkt uit de bekendmaking door hoofdredacteur van de Nederlandse tak van het woordenboek Ton den Boon (de Vlamingen kozen voor ‘winkelhieren’, oftewel lokaal en dus doorgaans duurzamer je boodschappen doen). Die woorden eindigden respectievelijk op de tweede en derde plaats, en daarmee tekent zich een duidelijke trend af.

Denkt u voor context even terug aan de ‘blokkeerfries’, Woord van het Jaar 2018. Kijken we over de grenzen van ons middelgrote taalgebied heen, dan zien we dat het Oxford Dictionary dit jaar voor ‘climate emergency’ koos, en de Amerikanen kozen niet eens voor een zelfstandig naamwoord, maar voor het gendervrije ‘they’. Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn duidelijk de bouwstenen van de nieuwe taal.

Wie een blik werpt op de negentien woorden waaruit het Nederlandse publiek kon kiezen, ziet überhaupt een lijst die bol staat van dat sociale activisme en bewustzijn: maar liefst negen kandidaat-Woorden sloegen op een of andere manier op de strijd van mij en mijn generatiegenoten voor een inclusieve, duurzame en gedekoloniseerde wereld, of op de conservatieve halsstarrigheid van de ‘boomer’. Neem het ‘diversiteitsverlof’ (een vrije feestdag naar keuze), de ‘stalguerrilla’ (het herhaaldelijk aankondigen van de bezetting van veestallen) of het ‘ecopopulisme’ (gemunt door stukjesschrijver Ephimenco, doelend op een cultus rondom Greta Thunberg).

Meer dan ooit zijn gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek

Veel voorvechters van de historische sociale bewegingen zijn doordrongen geweest van het besef dat taal niet enkel een middel is om de werkelijkheid te beschrijven, maar vooral een gereedschap om die werkelijkheid mee vorm te geven. Vooral bij gemarginaliseerde groepen hoef je al lang niet meer met dat inzicht aan te komen. Wie het woordenboek schrijft, bepaalt het discours en schrijft mee aan de geschiedenis en aan het bewustzijn van een generatie.

Meer dan ooit zijn die gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek: je eigen taalgebruik onder de loep nemen en ontdoen van termen die geworteld zijn in uitsluiting en kolonialisme is de eerste stap richting een betere, eerlijkere samenleving voor iedereen. Dat uit die strijd ook woorden voortkomen als ‘blokkeerfries’ en ‘ecopopulisme’, die rugdekking geven aan een onhoudbaar en achterhaald wereldbeeld, zie ik graag als een conservatieve stuiptrek.

Je moet wel echt een boomer zijn om nog te denken dat een woord een woord is, ongeacht wie het uitspreekt en tegen wie. Ik glunder dan ook van trots als ik denk aan mijn tijdgenoten (van eender welke generatie), die overal ter wereld en in elke hoek van het internet de barricades blijven beklimmen om te strijden voor nieuwe woorden, voor nieuwe taal en voor een nieuw discours. Zij en ik trekken weliswaar geen klinkers uit de straat, maar we laten geen letter in het alfabet ongemoeid.

Beeld via Rijksarchief: 'Twee studenten proberen hun woordenboek Latijn te verkopen', Honoré Daumier, 1845 - voor 1846.


Mail

Marte Hoogenboom (1994) is Hard//hoofdredacteur en schrijft proza op momenten dat ze daar eigenlijk geen zin in heeft. // marte@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan