Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit tot Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is.

Nog geen twee maanden geleden buitelden de opiniemakers en dagduiders van het internet nog over elkaar heen, nadat het Nieuw-Zeelandse parlementslid Chloë Swarbrick een interruptie van een collega pareerde met een achteloos ‘OK, Boomer’. Hoe moesten we dit begrijpen? Was hier sprake van ageism? En wat betekent ‘boomer’ eigenlijk écht? Na al die verwarring werd het woord deze week wél door de Van Dale verkozen tot ‘Woord van het Jaar’. Uit een lijst van negentien kanshebbers kwam ‘boomer’ met maar liefst 41,8% van de stemmen als winnaar uit de bus.

De makers van ’s lands geliefdste woordenboek definiëren een boomer als een ‘persoon, m.n. van gevorderde leeftijd, met ouderwetse denkbeelden of conservatieve opvattingen’. Helder. Bovendien: is het ‘jongerentaal’, aldus de Dikke. Noteert u dus: dit is een generatiedingetje. Een woord om een scheiding aan te brengen tussen aan de ene kant de progressieve millennial en aan de andere kant ‘het fossiel dat in het verleden is blijven staan’. Toch? Nee, dat zou te makkelijk zijn.

Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn de bouwstenen van de nieuwe taal

De organisatoren waren zelf een beetje verrast door de uitkomst van dit jaar. De redactie gaf de ‘klimaatspijbelaar’ en ‘klimaatdrammer’ namelijk meer kans, zo blijkt uit de bekendmaking door hoofdredacteur van de Nederlandse tak van het woordenboek Ton den Boon (de Vlamingen kozen voor ‘winkelhieren’, oftewel lokaal en dus doorgaans duurzamer je boodschappen doen). Die woorden eindigden respectievelijk op de tweede en derde plaats, en daarmee tekent zich een duidelijke trend af.

Denkt u voor context even terug aan de ‘blokkeerfries’, Woord van het Jaar 2018. Kijken we over de grenzen van ons middelgrote taalgebied heen, dan zien we dat het Oxford Dictionary dit jaar voor ‘climate emergency’ koos, en de Amerikanen kozen niet eens voor een zelfstandig naamwoord, maar voor het gendervrije ‘they’. Sociaal activisme en ecologisch en cultureel bewustzijn zijn duidelijk de bouwstenen van de nieuwe taal.

Wie een blik werpt op de negentien woorden waaruit het Nederlandse publiek kon kiezen, ziet überhaupt een lijst die bol staat van dat sociale activisme en bewustzijn: maar liefst negen kandidaat-Woorden sloegen op een of andere manier op de strijd van mij en mijn generatiegenoten voor een inclusieve, duurzame en gedekoloniseerde wereld, of op de conservatieve halsstarrigheid van de ‘boomer’. Neem het ‘diversiteitsverlof’ (een vrije feestdag naar keuze), de ‘stalguerrilla’ (het herhaaldelijk aankondigen van de bezetting van veestallen) of het ‘ecopopulisme’ (gemunt door stukjesschrijver Ephimenco, doelend op een cultus rondom Greta Thunberg).

Meer dan ooit zijn gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek

Veel voorvechters van de historische sociale bewegingen zijn doordrongen geweest van het besef dat taal niet enkel een middel is om de werkelijkheid te beschrijven, maar vooral een gereedschap om die werkelijkheid mee vorm te geven. Vooral bij gemarginaliseerde groepen hoef je al lang niet meer met dat inzicht aan te komen. Wie het woordenboek schrijft, bepaalt het discours en schrijft mee aan de geschiedenis en aan het bewustzijn van een generatie.

Meer dan ooit zijn die gemarginaliseerde groepen en hun bondgenoten bezig aan een vreedzame opmars in het woordenboek: je eigen taalgebruik onder de loep nemen en ontdoen van termen die geworteld zijn in uitsluiting en kolonialisme is de eerste stap richting een betere, eerlijkere samenleving voor iedereen. Dat uit die strijd ook woorden voortkomen als ‘blokkeerfries’ en ‘ecopopulisme’, die rugdekking geven aan een onhoudbaar en achterhaald wereldbeeld, zie ik graag als een conservatieve stuiptrek.

Je moet wel echt een boomer zijn om nog te denken dat een woord een woord is, ongeacht wie het uitspreekt en tegen wie. Ik glunder dan ook van trots als ik denk aan mijn tijdgenoten (van eender welke generatie), die overal ter wereld en in elke hoek van het internet de barricades blijven beklimmen om te strijden voor nieuwe woorden, voor nieuwe taal en voor een nieuw discours. Zij en ik trekken weliswaar geen klinkers uit de straat, maar we laten geen letter in het alfabet ongemoeid.

Beeld via Rijksarchief: 'Twee studenten proberen hun woordenboek Latijn te verkopen', Honoré Daumier, 1845 - voor 1846.


Mail

Marte Hoogenboom (1994) is adjunct-hoofdredacteur en schrijft proza op momenten dat ze daar eigenlijk geen zin in heeft. // marte@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan