Illustratie: Job Steggink

De VVD claimt dat de cultuurbezuinigingen bedoeld zijn om deze sector zelfbedruipend te maken. Dat is historisch onjuist." />

Illustratie: Job Steggink

De VVD claimt dat de cultuurbezuinigingen bedoeld zijn om deze sector zelfbedruipend te maken. Dat is historisch onjuist." />
Asset 14

Zijlstra's illusie

De inhoud van de discussies over de kunstsubsidies is op een dwaalspoor geraakt doordat staatssecretaris Zijlstra zijn visie met weinig historisch besef op liberale en idealistische argumenten baseert. De kunstsector is nooit volledig door 'het volk' gefinancierd geweest en zal dat waarschijnlijk ook nooit worden. Het is de retoriek van een regering die nu eenmaal moet bezuinigen.

Staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur) formuleert de kunstsubsidies als 'een erfenis van de jaren zestig'. Sindsdien is ‘de cultuursector steeds meer op de overheid gericht geraakt’ en heeft zich zodoende steeds meer vervreemd van het publiek. De VVD zet zich daarom in om de ‘kunst en cultuur terug te geven aan de burger’, zodat Nederland weer 'een gezonde cultuursector’ kan krijgen. De huidige bezuinigingen hebben als doel om vele culturele instellingen zelf hun geld te laten verdienen en dus meer binding met het betalende publiek te laten zoeken. Dit ideaal van de democratisering van de kunsten, waarbij het publiek dat zich aangesproken voelt betaalt voor de productie hiervan, is iets dat zich pas recent (ongeveer tweehonderd jaar terug) heeft ontwikkeld. Voordien waren architecten, schilders, componisten en beeldhouwers vrijwel volledig afhankelijk van opdrachtgevers zoals de Kerk of aristocratie. Deze financierden hun kunst met, inderdaad, collectief geld. Maar vanaf de Franse Revolutie, de meer algemene democratisering van de maatschappij en de toenemende secularisatie, verloren dergelijke instanties de middelen om de kunsten nog langer tegemoet te komen.

Illustratie: Job Steggink

Noodzakelijke steunpilaar

Het publiek werd hierdoor uit pure noodzaak een financiële steunpilaar voor de kunst, maar is er nooit geheel toe in staat gebleken die verantwoordelijkheid op zich te nemen. Uit het boek Overheid en kunst in Nederland (1989) van Emanuel Boekman blijkt bijvoorbeeld dat de overheid zich al in 1870 (en niet in de jaren zestig) genoodzaakt zag een bedrag van 0,1% van de Rijksbegroting te reserveren voor uitgaven voor kunsten. Rond 1900 was dit percentage al uitgegroeid tot 0,25%. Dit geld was in eerste instantie voornamelijk bestemd voor de monumentenzorg en musea. Sinds 1918 worden ook de orkesten gesubsidieerd, en vanaf 1919 werd de ‘Rijkscommissie voor de dramatische Kunst’ ingesteld om toneel en opera financieel tegemoet te komen. Dankzij deze commissie kreeg de Nationale Opera drie jaar op rij ongeveer 20.000 gulden toegekend. Toen dit bedrag in 1923 werd ingetrokken, om de subsidies voor orkesten te kunnen behouden, stortte de Nationale Opera in.

Het is maar goed dat de overheid de kunsten subsidieert, want ze zijn erg duur. Dit geldt in het bijzonder voor de podiumkunsten, waarvoor veel mankracht en ruimte nodig is, terwijl slechts een beperkte omvang aan publiek een uitvoering kan bijwonen. Het rapport ‘Kunst in cijfers’ (januari 2010) geeft hiervan een duidelijk (en vaak schokkend) beeld. Hieruit blijkt dat in de periode 2005-2008 zo'n 127 cultuurproducerende instellingen direct subsidie ontvingen van de overheid, met een totaalbedrag van ongeveer 288 miljoen euro per jaar. Deze musea, concertzalen, orkesten, etc. zijn jaarlijks goed voor ongeveer 10 miljoen bezoeken, waaruit valt af te leiden dat de subsidie per bezoek aan een van deze instellingen ongeveer 30 euro bedraagt. Voor een bezoek aan een dansgezelschap of toneelgezelschap is dit respectievelijk 80 en 70 euro. Voor muziek liggen deze bedragen nog hoger: ongeveer 125 euro voor een bezoek aan een van de tien gesubsidieerde orkesten, en 160 euro voor een operauitvoering. Uitschieters zijn met name de Nationale Reisopera (226,50 euro) en het Holland Symfonia Orkest (339,50 euro).

De vraag is niet wat de taak van de overheid is. Zowel vanuit historisch als economisch perspectief is deze taak duidelijk. Collectief geld wordt al eeuwen ingezet om de kunsten te financieren, want maar weinig mensen zouden 40 euro betalen voor het Rijksmuseum, of 220 euro voor De Nederlandse Opera. Dankzij kunstsubsidies, of een andere vorm van collectief geld, zijn deze instellingen wel voor een groot publiek toegankelijk. De vraag is of de overheid deze taak kan blijven vervullen, gezien de recente economische crisis, de vergrijzing, en personeelstekorten in de zorg en onderwijs.

Geen liberale bezuinigingen

Naar aanloop van de Tweede Kamerverkiezingen in 2006 was de VVD nog optimistisch en stelde in het verkiezingsprogramma dat een ‘substantieel staatsaandeel in de financiering van kunst goed verdedigbaar is’. Ook in de tegenbegroting van het VVD uit 2008 werden geen concrete bezuinigingen op de cultuursubsidies genoemd. Nu stelt Zijlstra dat de VVD zich al jaren inzet om de kunstsubsidies in te krimpen, omdat 'een gezonde cultuursector zo min mogelijk afhankelijk is van de overheid'. Zelf weet hij ook wel dat de bezuinigingen eenvoudigweg voortkomen uit bittere noodzaak, die zonder de financiële crisis nooit aan de orde zou zijn geweest. Zijn idealistische streven naar een ‘gezonde cultuursector’, waarbij het publiek betaalt en bepaalt, is een illusie en een slap excuus voor onvermijdelijke bezuinigingen. Deze sector is nooit ‘gezond’ geweest, want het publiek is er nooit geheel toe in staat gebleken hem te financieren. Dat er in deze tijden bezuinigd moet worden is duidelijk, en op kunstsubsidies kan eenvoudiger gekort worden dan op de meeste andere lasten. Daarom wordt net als tweehonderd jaar terug een beroep op het publiek gedaan om hieraan een bijdrage te leveren. De liberale standpunten van de VVD hebben daar echter weinig mee te maken.

Dit is een gastbijdrage van Wouter Capitain (25). Na zijn bachelor muziekwetenschappen is hij begonnen aan een master kunstwetenschappen. Hij profiteert met veel plezier van de kunstsubsidies en studentenkortingen bij het Concertgebouw en de Nederlandse Opera. Zijn politieke oriëntatie is, in tegenstelling tot zijn muzieksmaak, wel bij de tijd.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer