Illustratie: Job Steggink

De VVD claimt dat de cultuurbezuinigingen bedoeld zijn om deze sector zelfbedruipend te maken. Dat is historisch onjuist." />

Illustratie: Job Steggink

De VVD claimt dat de cultuurbezuinigingen bedoeld zijn om deze sector zelfbedruipend te maken. Dat is historisch onjuist." />
Asset 14

Zijlstra's illusie

De inhoud van de discussies over de kunstsubsidies is op een dwaalspoor geraakt doordat staatssecretaris Zijlstra zijn visie met weinig historisch besef op liberale en idealistische argumenten baseert. De kunstsector is nooit volledig door 'het volk' gefinancierd geweest en zal dat waarschijnlijk ook nooit worden. Het is de retoriek van een regering die nu eenmaal moet bezuinigen.

Staatssecretaris Halbe Zijlstra (Cultuur) formuleert de kunstsubsidies als 'een erfenis van de jaren zestig'. Sindsdien is ‘de cultuursector steeds meer op de overheid gericht geraakt’ en heeft zich zodoende steeds meer vervreemd van het publiek. De VVD zet zich daarom in om de ‘kunst en cultuur terug te geven aan de burger’, zodat Nederland weer 'een gezonde cultuursector’ kan krijgen. De huidige bezuinigingen hebben als doel om vele culturele instellingen zelf hun geld te laten verdienen en dus meer binding met het betalende publiek te laten zoeken. Dit ideaal van de democratisering van de kunsten, waarbij het publiek dat zich aangesproken voelt betaalt voor de productie hiervan, is iets dat zich pas recent (ongeveer tweehonderd jaar terug) heeft ontwikkeld. Voordien waren architecten, schilders, componisten en beeldhouwers vrijwel volledig afhankelijk van opdrachtgevers zoals de Kerk of aristocratie. Deze financierden hun kunst met, inderdaad, collectief geld. Maar vanaf de Franse Revolutie, de meer algemene democratisering van de maatschappij en de toenemende secularisatie, verloren dergelijke instanties de middelen om de kunsten nog langer tegemoet te komen.

Illustratie: Job Steggink

Noodzakelijke steunpilaar

Het publiek werd hierdoor uit pure noodzaak een financiële steunpilaar voor de kunst, maar is er nooit geheel toe in staat gebleken die verantwoordelijkheid op zich te nemen. Uit het boek Overheid en kunst in Nederland (1989) van Emanuel Boekman blijkt bijvoorbeeld dat de overheid zich al in 1870 (en niet in de jaren zestig) genoodzaakt zag een bedrag van 0,1% van de Rijksbegroting te reserveren voor uitgaven voor kunsten. Rond 1900 was dit percentage al uitgegroeid tot 0,25%. Dit geld was in eerste instantie voornamelijk bestemd voor de monumentenzorg en musea. Sinds 1918 worden ook de orkesten gesubsidieerd, en vanaf 1919 werd de ‘Rijkscommissie voor de dramatische Kunst’ ingesteld om toneel en opera financieel tegemoet te komen. Dankzij deze commissie kreeg de Nationale Opera drie jaar op rij ongeveer 20.000 gulden toegekend. Toen dit bedrag in 1923 werd ingetrokken, om de subsidies voor orkesten te kunnen behouden, stortte de Nationale Opera in.

Het is maar goed dat de overheid de kunsten subsidieert, want ze zijn erg duur. Dit geldt in het bijzonder voor de podiumkunsten, waarvoor veel mankracht en ruimte nodig is, terwijl slechts een beperkte omvang aan publiek een uitvoering kan bijwonen. Het rapport ‘Kunst in cijfers’ (januari 2010) geeft hiervan een duidelijk (en vaak schokkend) beeld. Hieruit blijkt dat in de periode 2005-2008 zo'n 127 cultuurproducerende instellingen direct subsidie ontvingen van de overheid, met een totaalbedrag van ongeveer 288 miljoen euro per jaar. Deze musea, concertzalen, orkesten, etc. zijn jaarlijks goed voor ongeveer 10 miljoen bezoeken, waaruit valt af te leiden dat de subsidie per bezoek aan een van deze instellingen ongeveer 30 euro bedraagt. Voor een bezoek aan een dansgezelschap of toneelgezelschap is dit respectievelijk 80 en 70 euro. Voor muziek liggen deze bedragen nog hoger: ongeveer 125 euro voor een bezoek aan een van de tien gesubsidieerde orkesten, en 160 euro voor een operauitvoering. Uitschieters zijn met name de Nationale Reisopera (226,50 euro) en het Holland Symfonia Orkest (339,50 euro).

De vraag is niet wat de taak van de overheid is. Zowel vanuit historisch als economisch perspectief is deze taak duidelijk. Collectief geld wordt al eeuwen ingezet om de kunsten te financieren, want maar weinig mensen zouden 40 euro betalen voor het Rijksmuseum, of 220 euro voor De Nederlandse Opera. Dankzij kunstsubsidies, of een andere vorm van collectief geld, zijn deze instellingen wel voor een groot publiek toegankelijk. De vraag is of de overheid deze taak kan blijven vervullen, gezien de recente economische crisis, de vergrijzing, en personeelstekorten in de zorg en onderwijs.

Geen liberale bezuinigingen

Naar aanloop van de Tweede Kamerverkiezingen in 2006 was de VVD nog optimistisch en stelde in het verkiezingsprogramma dat een ‘substantieel staatsaandeel in de financiering van kunst goed verdedigbaar is’. Ook in de tegenbegroting van het VVD uit 2008 werden geen concrete bezuinigingen op de cultuursubsidies genoemd. Nu stelt Zijlstra dat de VVD zich al jaren inzet om de kunstsubsidies in te krimpen, omdat 'een gezonde cultuursector zo min mogelijk afhankelijk is van de overheid'. Zelf weet hij ook wel dat de bezuinigingen eenvoudigweg voortkomen uit bittere noodzaak, die zonder de financiële crisis nooit aan de orde zou zijn geweest. Zijn idealistische streven naar een ‘gezonde cultuursector’, waarbij het publiek betaalt en bepaalt, is een illusie en een slap excuus voor onvermijdelijke bezuinigingen. Deze sector is nooit ‘gezond’ geweest, want het publiek is er nooit geheel toe in staat gebleken hem te financieren. Dat er in deze tijden bezuinigd moet worden is duidelijk, en op kunstsubsidies kan eenvoudiger gekort worden dan op de meeste andere lasten. Daarom wordt net als tweehonderd jaar terug een beroep op het publiek gedaan om hieraan een bijdrage te leveren. De liberale standpunten van de VVD hebben daar echter weinig mee te maken.

Dit is een gastbijdrage van Wouter Capitain (25). Na zijn bachelor muziekwetenschappen is hij begonnen aan een master kunstwetenschappen. Hij profiteert met veel plezier van de kunstsubsidies en studentenkortingen bij het Concertgebouw en de Nederlandse Opera. Zijn politieke oriëntatie is, in tegenstelling tot zijn muzieksmaak, wel bij de tijd.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
hoofstuk Leonieke Baerwaldt Bouw zandkastelen debuutroman schrijven zand

Bouw zandkastelen

In dit Hoofd//stuk helpt debutant Leonieke Baerwaldt je op weg in het woud van schrijven aan je debuut. Romanschrijven begint vaak als zoektocht naar zand. Lees meer

Luister Even: Ik hoor ze zingen

Ik hoor ze zingen

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De tweede aflevering is van Nora van Arkel, over dansen voor de wereld, de toekomst en elkaar. Lees meer

Nestelen

Nestelen

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Odette van Heesbeen vertelt over een godswonder, pukkelarmen en uitgroeien tot wie je hoort te zijn. Lees meer

Nieuws in beeld: Wie vreet daar van de veluwe?

Wie vreet daar van de veluwe?

Om jonge kastanjes op jonge leeftijd te beschermen tegen hongerige dieren, worden de boompjes op de Veluwe ingepakt in plastic kokers. Maar zodra ze daar bovenuit groeien, slaan de herten aan het peuzelen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: De simpele dingen

De simpele dingen

Onze redacteurs werden blij van lekker wegdommelen, een simpele maaltijd en eerherstel voor een jeugdslechterik. Lees meer

Pas op voor het valse underdogeffect

Pas op voor het valse underdogeffect

Waar komt toch de behoefte om wangedrag van publieke figuren te relativeren vandaan? En om ze zelfs als slachtoffers te gaan zien? Volgens Marthe van Bronkhorst zeggen we al veel te snel 'laat ze nou, ze zijn al genoeg gestraft’. Lees meer

Vlindervleugels

Vlindervleugels

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tessa van Rooijen vertelt over het verder woekeren van een lichaam en naar huis willen onder een regendouche met warm water en lavendelzeep. Lees meer

Automatische concepten 72

Geeft dit vaccin malaria de doodsteek?

Een 'historisch moment' in de strijd tegen malaria. Lees meer

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatieverlof. Waarom niet?

Menstruatie is nog altijd een taboe-onderwerp, ziet Stefanie Gordin. Terwijl praten over je cyclus kan leiden tot beter welzijn en een betere gezondheid. Én tot betere arbeidsomstandigheden. Hoog tijd om het serieus te hebben over de baten van menstruatieverlof. Lees meer

Column: Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Over de dood van haar grootouders dacht Eva van den Boogaard vroeger wel na, maar over die van een goede vriend? Lees meer

Overgangsperiode

Overgangsperiode

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Frederike Luijten vertelt over uitgedroogde dijen en het krijgen van een nieuw lichaam. Lees meer

Nieuws in beeld: Huisje, droompje, beestje

Huisje, droompje, beestje

Is ons jarenlang een uitgewoond sprookje verkocht? Lees meer

Oproep: Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

Stuur je pitch in voor Hard//hoofd Magazine #2!

De redactie van Hard//hoofd is naarstig op zoek naar jouw interpretatie bij het thema van de tweede editie van Hard//hoofd Magazine: Rituelen! Stuur uiterlijk 31 oktober je pitch in. Lees meer

Filmtrialoog: Another Round

Another Round

Thomas Vinterberg zet in Another Round een ongeloofwaardig gegeven op een geloofwaardige manier neer, volgens onze redacteurs. Lees meer

Hard//hoofd presenteert - Dat dus.

Hard//hoofd presenteert... dat dus.

Hard//hoofd presenteert met trots: dat dus., een podcast in samenwerking met De Nieuwe Oost | Wintertuin, het Letterenfonds en Schakel025. Dat dus. is fictie voor mensen die van keukentafelpodcasts houden, over drie vrienden die het gevoel hebben een belangrijke les in volwassen-zijn te hebben gemist. Lees meer

Korfgeest 2

Korfgeest

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Tim Bongaerts maakte een web van woorden om in te vallen en te wachten op de zondvloed. Lees meer

Nieuws in beeld: Homo homini lupus

Homo homini lupus

Sebastian Eisenberg volgt het nieuws van wolvin Noëlla en haar pups op de voet. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 52

Gelukkig groeien we op

Deze week worden onze redacteurs blij van opgroeien, dansen en goede voorbeelden. Lees meer

Je wordt niet thuisgebracht

Je wordt niet thuisgebracht

Een kort verhaal over Passoã, natte patat op de grond van het zwembad, ontsnappingsplannen en verlangens die schuren als zand. Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer