De hofnar is op de troon gaan zitten; nodeloos kwetsen is een deugd geworden." /> De hofnar is op de troon gaan zitten; nodeloos kwetsen is een deugd geworden." />
Asset 14

Wie is er bang voor GeenStijl?

Een tijdje terug zaten de GeenStijl-kopstukken Rutger Castricum en Dominique Weesie aan de Tafel der Tafels: die van Mathijs van Nieuwkerk. Ze kwamen de plannen van hun nieuwe tv-zender PowNed presenteren. Daar zaten ze dan, de mannen waar de traditionele media doodsbang voor zijn. Wat zouden ze zeggen? Vol bravoure, zoals we dat van ze gewend zijn, nam vooral Weesie het woord. Hij repte over grootse plannen, maar kwam eigenlijk alleen met een vaag idee over een satirisch tv-programma. Castricum voegde daar nog aan toe dat hij een sportprogramma wilde maken. “Iets als ‘Die twee nieuwe koeien’. Er is genoeg over sport op tv, maar het gaat nooit verder dan de vraag ‘Wat ging er door je heen?’” Zei hij tegen Mathijs van Nieuwkerk, een van de bedenkers van Holland Sport, een diepgaand sportprogramma dat nog steeds heel veel kijkers trekt.

Er hing een vreemd soort spanning in de studio. Iedereen was bang dat Castricum plotseling een glas water naar tafeldame Yvon Jaspers zou gooien of dat Weesie zijn lul uit zijn broek zou halen om daarmee van Nieuwkerk te ‘interviewen’. Yvon Jaspers zei het zelfs letterlijk op haar karakteristiek kinderlijke wijze: “Ik ben een beetje bang voor jullie.” Maar de ‘jongens’ van GeenStijl bleven keurig netjes. Er ging een zucht van opluchting door het publiek toen Marga van Praag later in het programma vertelde dat ze voor de uitzending met de bad boys had gepraat en dat ze eigenlijk heel aardig waren. Ze hadden kinderen! Wie had dat gedacht. Castricum en Weesie werden vlug close-up in beeld genomen; ze lachten vriendelijk.

Het was een tekenend moment, die angst en de daaropvolgende opluchting daar in de Plantagestudio. Het deed me denken aan een debat aan de Erasmus Universiteit op 21 maart 2002, waarin het Paul Rosenmöller lukte om Pim Fortuyn van repliek te dienen: “Als jij aangevallen wordt, ga je theater maken, en dat is jouw zwakte!” Er volgde een ovationeel applaus uit de zaal vol studenten. Iedereen was opgelucht. Maar het was typisch dat de tegenstanders van Fortuyn met z’n allen maar één pakkende zin konden formuleren, terwijl hij er zelf honderden uit z’n mouw schudde (“Ga toch koken, mens!” was mijn favoriet). Melkert, Dijkstal en oh ja, Balkenende, zaten er telkens beteuterd bij. Het incident werd in Kopspijkers briljant gepersifleerd: Rosenmöller, gespeeld door Thomas van Luyn, bleef die ene zin steeds maar herhalen. De boodschap was duidelijk: hij wist niets anders.

Nu weet ook niemand wat we met GeenStijl aan moeten. Pim Fortuyn was een rasprovocateur, zoals de jongens (mannen) van GeenStijl dat ook zijn. Ik houd daar wel van. Men moet niet te comfortabel op de stoel zitten, daar word je gemakzuchtig van. De manier waarop Fortuyn de politiek wakker schudde, was prachtig. Net zoals het mooi is om te zien hoe GeenStijl de vastgeroeste, conservatieve wereld van de media knikkende knieën bezorgt. Het is heel belangrijk en onvermijdelijk dat dit soort figuren af en toe langskomen. De GeenStijl-stijl heeft zijn sporen verdiend door -mede dankzij een grote achterban (de ‘reaguurderders’)- een aantal journalistieke scoops te brengen.

Plasterk Castricum

Rutger Castricum omhelst minster Plasterk na de toekenning van zendtijd aan PowNed.

De redactie is duidelijk erg slim en heeft lang handig gebruik gemaakt van een massale onderschatting door de politiek en de traditionele media. Maar nu de rook opgetrokken is kunnen we eens goed bekijken wat GeenStijl eigenlijk waard is. Is het “een site waar geld wordt verdiend met leedvermaak” (de Volkskrant)? Of “de website van de onderbuik” (de Groene Amsterdammer)? Het is een feit dat GeenStijl overal schijt aan heeft. Ze schoppen tegen iedereen die het volgens hen verdient. De artikelen en de grappen zijn echter opvallend hol en soms zelfs schandalig onbeschoft. Ze bieden bovendien nergens oplossingen. De toon is onverminderd sarcastisch, bewust beledigend, kortom zeer negatief. Inhoudelijk stelt GeenStijl niets voor, zoals ook bij DWDD bleek. Maar het maakt mensen niet minder bang. Het probleem van ongenuanceerde provocatie is namelijk dat het bijna onmogelijk is om er op te reageren, laat staan om het af te troeven. Bovendien hebben enorm veel mensen behoefte aan een versimpeling en verharding van het publieke debat. Zo is het succes van GeenStijl volledig uit de hand gelopen.

Maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat de hofnar op de troon gaat zitten. Als iemand hem om een beslissing vraagt, rinkelt hij wat met zijn belletjes en vertelt wat slechte grappen. GeenStijl hoort nu zelf bij het etablissement dat het altijd zo bekritiseerde. Dat is een zeer zorgelijke ontwikkeling. Dominique Weesie heeft ooit gezegd dat GeenStijl de journalistieke stijl van de Britse tabloids in Nederland wil introduceren. In Duitsland en Engeland maken kranten als Bild en The Sun er al jaren een wedstrijd van om de meest kwetsende krantenkoppen te bedenken (de talloze rechtszaken worden betaald vanuit hun marketingpotje). Weesie was zelf jarenlang journalist bij de Telegraaf, de krant wiens stijl nog het meest op de riooljournalistiek van de tabloids lijkt en die sinds 2008 eigenaar van GeenStijl is. Maar deze krant ging hem blijkbaar nog niet ver genoeg. Zinloos kwetsen is op GeenStijl tot een deugd verheven.

Zowel de Telegraaf als GeenStijl hebben nu een eigen tv-zender. De tabloidstijl begint steeds meer te domineren; Weesie lijkt te slagen in zijn missie. Filosoof Rob Wijnberg signaleerde al een ‘vergeenstijlisering’ van de Nederlandse journalistiek: de krantenkoppen van nagenoeg alle kranten repten na het drama op Koninginnedag sensatiegeil van een ‘aanslag’ op het Koningshuis en dit werd vergezeld door foto’s van door de lucht vliegende mensen. Wijnberg zag hier de invloed van GeenStijl in. De verharding en versimpeling lijken terrein gewonnen te hebben. Hoe ver kan dit nog gaan? De LPF ging van nul naar zesentwintig zetels en implodeerde vervolgens. Dit was niet te danken een sterke reactie van de overige partijen, maar aan interne zwakheden. Die lijken bij GeenStijl te ontbreken.

Wat moeten we doen? De mannen van GeenStijl afschilderen als jongens die eigenlijk heel lief zijn, zoals bij DWDD? Dat is lekker veilig, maar een zwaktebod. Wat dan? Een door de VARA gesponsorde website oprichten die zich ongegeneerd als extreem links profileert? JOOP.nl ziet er mooi uit en de enorme media-aandacht gaf aan dat men het toejuicht dat Fransisco van Jole openlijk de confrontatie met GeenStijl zoekt. Maar het is ook geen oplossing om nog harder B te gaan roepen, als A succes heeft. Het is bovendien de eenentwintigste eeuw, links is allang niet hip meer. Het enige wat tegen GeenStijl in kan gaan is een positief geluid. Laat ze daar eens een televisieprogramma aan besteden: Holland’s Next Charismatic Leader. Er is in Nederland toch wel een intelligente, charismatische man of vrouw te vinden die kritische, doch positieve ideeën heeft en waarin de overeenkomsten in plaats van de verschillen tussen mensen benadrukt worden? We hebben behoefte aan iemand die oplossingen biedt en niet bang is om de hang naar populisme te gebruiken om zijn of haar boodschap met pakkende leuzen over te brengen.

Maar ja, er is maar één Barack Obama en die is al president van Amerika.

-Bekijk hier de uitzending van de Wereld Draait Door met de heren van PowNed -

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De droomwereld van Maaike Fransen

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 1)

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info