Kasper ergert zich aan de afstomping in het openbaar vervoer." /> Kasper ergert zich aan de afstomping in het openbaar vervoer." />
Asset 14

OV Propaganda

Dit najaar verschijnt bij de nieuwe uitgeverij Babel en Voss de bundel “Wat we missen kunnen,” een originele verzameling pleidooien tegen overbodige producten, organisaties en personen. Hard//hoofd levert een bijdrage en in de aanloop daarnaar publiceren redactieleden hun stukken rond dit thema. Deze keer: Je hoeft je tegenwoordig niet meer te vervelen in het openbaar vervoer. In de bus en de tram hangen schermpjes met reclames en nieuws erop. Kasper is boos.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Op het schermpje werden advertenties vertoond en om de paar minuten viel deze slogan weer voor enkele seconden te lezen. Het bleek om reclame te gaan voor een organisatie die taalcursussen aanbood. Ik probeerde niet naar het scherm te kijken, maar naar de weilanden buiten. Toch keerde mijn blik steeds weer terug naar de boodschappen voor autorijlessen, danslessen en sportschoenen. Ik heb altijd een boek bij me, maar als ik in de bus lees word ik misselijk. Liever luister ik gesprekken van mijn medepassagiers af, of zit een beetje voor me uit te dromen. Ik kom al met al mijn tijd wel door in het openbaar vervoer. Maar sinds een paar jaar hangen in alle streekbussen en stadstrams dus tv’tjes waarop reclameteksten en soms ook nieuwsberichten worden vertoond. Die tv’tjes hebben een zuigende werking. Als in een ‘loop’ wisselen steeds dezelfde paar pagina’s zich af en toch moet je er naar blijven kijken. Wel, ik althans. Niet iedereen zal er zo gevoelig voor zijn. Maar ik ervaar het als een inbreuk op mijn geestelijke vrijheid. Reclames op tv kan ik nog vermijden door weg te zappen, reclames op straat door snel verder te lopen. Maar in zo’n voortuffende mensenwagon kan ik geen kant op. Ik voel me als Alex in A Clockwork Orange, wiens ogen met klemmetjes open worden gehouden terwijl hij met de vreselijkste beelden gehersenspoeld wordt. Natuurlijk zou ik bij de eerstvolgende halte uit kunnen stappen en de rest van mijn weg per voet vervolgen. Die vrijheid heb ik. Maar het is een relatieve vrijheid, want ik zou het leven van een wandelaar moeten gaan leiden. Ik zou een ander mens moeten worden. En mijn rijbewijs zal ik waarschijnlijk nooit halen. Nee, voor de langere afstanden blijf ik toch echt afhankelijk van de bus en dus ook gebonden aan het beeldscherm.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Waarom irriteerde mij dit toch zoveel meer dan die advertenties voor autorijlessen, danslessen en sportschoenen? Waarom kon ik mijzelf nauwelijks bedwingen mijn medepassagiers in elkaar te beuken, elke keer dat die zin weer voor mijn ogen verscheen? Waarschijnlijk omdat ik met ordinaire reclame nog wel kan leven. Ik koop een bepaald merk shampoo omdat mijn haar daarvan gaat dansen. Wanneer een ander merk zich overtuigender presenteert, zal ik dat voor de verandering eens proberen. Zo laat ik mij tot producten verleiden en daar ben ik me bewust van. Ik zou ook eigenlijk niet weten waar ik anders een keuze op zou moeten baseren. Maar wanneer een product wordt verkocht als moreel appèl, wordt er feitelijk geen enkele keuze geboden. Wie niet met de geboden waarheid instemt, onttrekt zich aan zijn verantwoordelijkheden als burger en is dus een verachtelijk sujet.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Maar is dat eigenlijk wel zo? Volgens mij gedijt een open samenleving juist helemaal niet als er nooit eens iemand met de rug naartoe gaat staan. Zonder de mogelijkheid op luizen in de pels is de open samenleving geen open samenleving, maar een dictatuur. De fundamenten van een democratie moeten te allen tijde bevraagd en geproblematiseerd kunnen worden. Als iedereen maar gezellig een potje mee gaat zitten doen leven we een eng land, want een kritisch geluid mag de feestvreugde toch vooral niet verpesten.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Laat er geen misverstand over bestaan dat ik een groot voorstander van taalcursussen ben. Inwoners van Nederland moeten Nederlands kunnen praten. Maar ze moeten dat op de eerste plaats uit eigenbelang. Omdat het nu eenmaal heel erg fijn is de taal te beheersen van het land waarin je leeft. Op die manier kan je immers makkelijker aan de bak en naar feestjes en worden al met al je kansen op geluk (of althans datgene waarvan wij hebben afgesproken dat het ‘geluk’ zou zijn) vergroot. Maar dat je de taal zou moeten leren omdat je een verantwoordelijkheid draagt voor het slagen van een maatschappij, dat vind ik een zeer bedenkelijk idee. Afgezien van de vraag of de redering wel klopt dat een samenleving geslaagder is wanneer iedereen een taal deelt, zou je mensen niet mogen benaderen alsof zij daar een bepaalde verantwoordelijkheid in hebben, alsof het kiezen van een taal een morele keuze zou zijn.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ De tv’tjes zijn ooit in bus en tram geplaatst om agressie tegen te gaan. Onderzoek zou hebben aangetoond dat ze een kalmerend effect hebben op de reizende burger. Een weldenkend mens wil echter niet gekalmeerd worden. Een weldenkend mens wil niet zomaar alles wat hem wordt wijsgemaakt voor waar aannemen. Maar weldenkende mensen zijn niet wenselijk in deze zogenaamd roerige tijden van multiculturele vernielzucht en religieus fundamentalisme. We krijgen een idee van goed en fout aangeboden, gratis en voor niets, een idee dat ons allemaal aangaat en waarnaar we dus moeten handelen. Dat er meerdere opvatting van het goede zouden bestaan en er nooit sprake kan zijn van één juist wereldbeeld, die gedachte zorgt alleen maar voor verwarring en onzekerheid en uiteindelijk – zo spreekt de logica van de verkrampende angst - moord en doodslag.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Nee, ik ben bang dat ik onmogelijk ooit nog met mijn rug ergens naartoe kan leven. Of ik zou mijn kont moeten verplaatsen naar die lege stoel tegenover mij, zodat ik met mijn rug naar het tv’tje toe leef. Maar ook als ik achteruit rij moet ik overgeven.

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De droomwereld van Maaike Fransen

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 1)

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info