Kasper ergert zich aan de afstomping in het openbaar vervoer." /> Kasper ergert zich aan de afstomping in het openbaar vervoer." />
Asset 14

OV Propaganda

Dit najaar verschijnt bij de nieuwe uitgeverij Babel en Voss de bundel “Wat we missen kunnen,” een originele verzameling pleidooien tegen overbodige producten, organisaties en personen. Hard//hoofd levert een bijdrage en in de aanloop daarnaar publiceren redactieleden hun stukken rond dit thema. Deze keer: Je hoeft je tegenwoordig niet meer te vervelen in het openbaar vervoer. In de bus en de tram hangen schermpjes met reclames en nieuws erop. Kasper is boos.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Op het schermpje werden advertenties vertoond en om de paar minuten viel deze slogan weer voor enkele seconden te lezen. Het bleek om reclame te gaan voor een organisatie die taalcursussen aanbood. Ik probeerde niet naar het scherm te kijken, maar naar de weilanden buiten. Toch keerde mijn blik steeds weer terug naar de boodschappen voor autorijlessen, danslessen en sportschoenen. Ik heb altijd een boek bij me, maar als ik in de bus lees word ik misselijk. Liever luister ik gesprekken van mijn medepassagiers af, of zit een beetje voor me uit te dromen. Ik kom al met al mijn tijd wel door in het openbaar vervoer. Maar sinds een paar jaar hangen in alle streekbussen en stadstrams dus tv’tjes waarop reclameteksten en soms ook nieuwsberichten worden vertoond. Die tv’tjes hebben een zuigende werking. Als in een ‘loop’ wisselen steeds dezelfde paar pagina’s zich af en toch moet je er naar blijven kijken. Wel, ik althans. Niet iedereen zal er zo gevoelig voor zijn. Maar ik ervaar het als een inbreuk op mijn geestelijke vrijheid. Reclames op tv kan ik nog vermijden door weg te zappen, reclames op straat door snel verder te lopen. Maar in zo’n voortuffende mensenwagon kan ik geen kant op. Ik voel me als Alex in A Clockwork Orange, wiens ogen met klemmetjes open worden gehouden terwijl hij met de vreselijkste beelden gehersenspoeld wordt. Natuurlijk zou ik bij de eerstvolgende halte uit kunnen stappen en de rest van mijn weg per voet vervolgen. Die vrijheid heb ik. Maar het is een relatieve vrijheid, want ik zou het leven van een wandelaar moeten gaan leiden. Ik zou een ander mens moeten worden. En mijn rijbewijs zal ik waarschijnlijk nooit halen. Nee, voor de langere afstanden blijf ik toch echt afhankelijk van de bus en dus ook gebonden aan het beeldscherm.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Waarom irriteerde mij dit toch zoveel meer dan die advertenties voor autorijlessen, danslessen en sportschoenen? Waarom kon ik mijzelf nauwelijks bedwingen mijn medepassagiers in elkaar te beuken, elke keer dat die zin weer voor mijn ogen verscheen? Waarschijnlijk omdat ik met ordinaire reclame nog wel kan leven. Ik koop een bepaald merk shampoo omdat mijn haar daarvan gaat dansen. Wanneer een ander merk zich overtuigender presenteert, zal ik dat voor de verandering eens proberen. Zo laat ik mij tot producten verleiden en daar ben ik me bewust van. Ik zou ook eigenlijk niet weten waar ik anders een keuze op zou moeten baseren. Maar wanneer een product wordt verkocht als moreel appèl, wordt er feitelijk geen enkele keuze geboden. Wie niet met de geboden waarheid instemt, onttrekt zich aan zijn verantwoordelijkheden als burger en is dus een verachtelijk sujet.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Maar is dat eigenlijk wel zo? Volgens mij gedijt een open samenleving juist helemaal niet als er nooit eens iemand met de rug naartoe gaat staan. Zonder de mogelijkheid op luizen in de pels is de open samenleving geen open samenleving, maar een dictatuur. De fundamenten van een democratie moeten te allen tijde bevraagd en geproblematiseerd kunnen worden. Als iedereen maar gezellig een potje mee gaat zitten doen leven we een eng land, want een kritisch geluid mag de feestvreugde toch vooral niet verpesten.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Laat er geen misverstand over bestaan dat ik een groot voorstander van taalcursussen ben. Inwoners van Nederland moeten Nederlands kunnen praten. Maar ze moeten dat op de eerste plaats uit eigenbelang. Omdat het nu eenmaal heel erg fijn is de taal te beheersen van het land waarin je leeft. Op die manier kan je immers makkelijker aan de bak en naar feestjes en worden al met al je kansen op geluk (of althans datgene waarvan wij hebben afgesproken dat het ‘geluk’ zou zijn) vergroot. Maar dat je de taal zou moeten leren omdat je een verantwoordelijkheid draagt voor het slagen van een maatschappij, dat vind ik een zeer bedenkelijk idee. Afgezien van de vraag of de redering wel klopt dat een samenleving geslaagder is wanneer iedereen een taal deelt, zou je mensen niet mogen benaderen alsof zij daar een bepaalde verantwoordelijkheid in hebben, alsof het kiezen van een taal een morele keuze zou zijn.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ De tv’tjes zijn ooit in bus en tram geplaatst om agressie tegen te gaan. Onderzoek zou hebben aangetoond dat ze een kalmerend effect hebben op de reizende burger. Een weldenkend mens wil echter niet gekalmeerd worden. Een weldenkend mens wil niet zomaar alles wat hem wordt wijsgemaakt voor waar aannemen. Maar weldenkende mensen zijn niet wenselijk in deze zogenaamd roerige tijden van multiculturele vernielzucht en religieus fundamentalisme. We krijgen een idee van goed en fout aangeboden, gratis en voor niets, een idee dat ons allemaal aangaat en waarnaar we dus moeten handelen. Dat er meerdere opvatting van het goede zouden bestaan en er nooit sprake kan zijn van één juist wereldbeeld, die gedachte zorgt alleen maar voor verwarring en onzekerheid en uiteindelijk – zo spreekt de logica van de verkrampende angst - moord en doodslag.

‘‘Een open samenleving gedijt alleen als niemand er met de rug naar toe leeft.’’ Nee, ik ben bang dat ik onmogelijk ooit nog met mijn rug ergens naartoe kan leven. Of ik zou mijn kont moeten verplaatsen naar die lege stoel tegenover mij, zodat ik met mijn rug naar het tv’tje toe leef. Maar ook als ik achteruit rij moet ik overgeven.

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

 1

Het model

De hoofdpersoon in dit verhaal van Feico Sobel poseert op een doordeweekse avond naakt voor een schilderklasje in Spijkenisse. De sessie ontaardt in een bizarre erotische nachtmerrie waarin onze verteller zich totaal verliest. Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

:Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Oproep: nieuwe Chef Illustratie en Beeldredacteur online

Hard//hoofd zoekt twee getalenteerde, assertieve, breed onderlegde beelddenker (x/v/m) die de beeldredactie willen komen versterken! Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Weke delen

Weke delen

Op de laatste dag van de zomervakantie bedenken vier vrienden een ultieme streek om ‘de Pedofiel’ in het dorp te leveren. Maar tussen Reinout en Jordan is iets anders aan de hand. Een coming of age- verhaal van Nelson Morus over vriendschap, angst, en schaamte. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

De kieuwbogen kleuren zalmroze

De kieuwbogen kleuren zalmroze

In de zomer van 2022 voltrok zich een milieuramp in de rivier de Oder. Honderdduizenden dode vissen dreven toen naar het oppervlak van de rivier. Emma Zuiderveen schreef een gedichtenreeks waarin ze de oorzaken en gevolgen van deze ramp op zowel individuele als collectieve schaal onderzoekt. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

De vrouw met de rode haren (ILY)

De vrouw met de rode haren (ILY)

Een verhaal van Ida Blom over de beklemming van verlies en herinnering en het zoeken naar het verleden in het heden. Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer