Asset 14

Vrijdenkers versus vetjes

Maite doet in Londen onderzoek naar een obscure Nederlandse filosofe. Ze zit met haar hoofd in de negentiende eeuw wanneer drie luid klappende vrouwen in Primark-jurkjes haar weer terugbrengen naar de onze.

Ergens midden in Londen, aan de rand van de wijk waar Virginia Woolf woonde met haar jonge schrijversvrienden, staat een relikwie van het bruisende intellectuele leven van de Engelse metropool: Conway Hall. Sinds 1929 is het een verzamelplaats voor allerhande vrijdenkers: atheïsten, humanisten, dissidenten en feministen. Het adres van het gebouw is net zo Harry Potteresk als zijn uiterlijk: 25 Red Lion Square. Het heeft een prachtige zaal met balkon en boven alles, op de eerste verdieping, een kleine bibliotheek met een eeuwenoude collectie vrijdenkersboeken. Daar, aan een klein tafeltje, zit ik.

Illustratie: Liesbeth De Feyter.

Een stuk of twintig negentiende-eeuwse portretten kijken me zelfverzekerd aan. Ze hangen boven de eikenhouten boekenkasten vol met oude blauwe, bruine en groene banden die drie kanten van de kamer beslaan. De vierde muur bestaat uit een ouderwets glas-in-loodraam waar felle stralen zonlicht door naar binnen schijnen. “De Verlichting”, bedenk ik me grinnikend. Ik kijk op naar één van de wijze mannen aan de muur. Een buste van Socrates staart me streng aan vanuit de hoek.

Dit is niet om te lachen, lijken ze te zeggen, dit is een serieuze zaak.
De sierlijke houten tafel waar ik aan zit, draagt een koperen plaatje met het volgende opschrift:

‘The favorite writing table and fellow prisoner for more than nine years of Richard Carlile during his struggle to obtain the freedom of the Press 1816 to 1834’.

Ik googel ‘Richard Carlile’. Dat blijkt een man van formaat: niemand minder dan één van de belangrijkste voorvechters van algemeen kiesrecht en persvrijheid van de eerste helft van de negentiende eeuw. In het kort: Richard Carlile was bij de beroemde Peterloo Massacre in 1816, een bloedig neergeslagen massademonstratie voor democratische vrijheden in Manchester, schreef er een woedend verslag over en werd talloze malen gearresteerd voor het publiceren van radicale pamfletten. In 1829 creëerde hij chaos in talloze Engelse steden (waaronder Cambridge, waar ook de jonge student Charles Darwin totaal van de kaart raakte) door het verkondigen van zijn republikeinse en atheïstische ideeën. Uiteindelijk moest hij zoveel boetes betalen voor blasfemie, opruiing en smaad dat hij in 1842 straatarm stierf.

Ik kijk naar het tafeltje en stel me voor dat er een dappere, boze radicaal met een pandjesjas en een kroontjespen aan zit te schrijven, ook al weet hij dat de zinnen die hij schreef hem de kop kunnen kosten. Eerbiedig aai ik het verweerde naamplaatje.

Ikzelf ben hier om onderzoek te doen naar een andere dappere radicaal, en wel één met een prachtige naam: Geertruida Agneta Kapteyn-Muysken. Haar boeken liggen in stapeltjes om me heen. Deze Nederlandse filosofe en feministe woonde tussen 1880 en 1900 in Londen en nam geen genoegen met de taken die haar als vrouw eind negentiende eeuw waren toebedeeld (verzorging van de kinderen en het huishouden). Ze las eindeloos veel boeken en dacht na over mens en maatschappij. "Mijn geest voeden", noemde ze het. Met pijn en moeite wist ze zich tussen de wijze Londense heren te knokken om op basis van gelijkheid met ze in discussie te gaan. Ze stierf in 1920 als een bekend vrijdenkster en voorvechter van vrouwenrechten. Haar ideaal was een wereld met goed onderwijs, solidariteit, bedachtzaamheid en vrijheid, voor iedereen.

Deze slimme, moedige vrouw; radicalen als Carlile die onverschrokken tegen tradities ingaan; dwarsdenkers, vernieuwers en mensen die alles op het spel zetten voor erkenning als volwaardige burgers – ze waren door mijn hoofd als een wervelstorm, en even waan ik me in hun gezelschap, luisterend naar hun driftige discussies, hier in Conway Hall.

Dan klinkt er plotseling van beneden luid applaus en gejuich. Verstoord sta ik op, loop naar de deuren die naar het balkon leiden en duw één deur een klein stukje open. Op het podium in de zaal staan drie dames in hippe felgekleurde Primark-jurken, die enthousiast klappen voor een vierde, die wat ongemakkelijk op een kruk in het midden zit. De zaal staat bomvol Britse vrouwen van middelbare leeftijd. Er hangen grote banners aan weerszijden van het podium. Op de banners staat met koeienletters: "Weight Watchers – together is better!

In de negentiende eeuw vochten vrouwen hier voor gelijke rechten en de vrijheid om zich te mengen in het publieke debat; anno 2013 strijden ze tegen kipfiletjes en muffin tops.

’s Avonds loop ik in het schemerdonker langs universiteitsgebouwen vol studenten in felverlichte ruimtes en het huis van Virginia Woolf aan Gordon Square. King’s Cross doemt op in de verte. Aan ons brein zal het niet liggen, concludeer ik bij mezelf, maar een beetje van Carlile’s vechtlust kan geen kwaad.

Mail

Maite Karssenberg is schrijfster, historica en programmamaker. Ze houdt van vergeten geschiedenissen en idem reisbestemmingen, de zee en zelfreflectie. Maar het meest nog houdt ze van boeken lezen.

Liesbeth de Feyter studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer