Asset 14

Vrijdenkers versus vetjes

Maite doet in Londen onderzoek naar een obscure Nederlandse filosofe. Ze zit met haar hoofd in de negentiende eeuw wanneer drie luid klappende vrouwen in Primark-jurkjes haar weer terugbrengen naar de onze.

Ergens midden in Londen, aan de rand van de wijk waar Virginia Woolf woonde met haar jonge schrijversvrienden, staat een relikwie van het bruisende intellectuele leven van de Engelse metropool: Conway Hall. Sinds 1929 is het een verzamelplaats voor allerhande vrijdenkers: atheïsten, humanisten, dissidenten en feministen. Het adres van het gebouw is net zo Harry Potteresk als zijn uiterlijk: 25 Red Lion Square. Het heeft een prachtige zaal met balkon en boven alles, op de eerste verdieping, een kleine bibliotheek met een eeuwenoude collectie vrijdenkersboeken. Daar, aan een klein tafeltje, zit ik.

Illustratie: Liesbeth De Feyter.

Een stuk of twintig negentiende-eeuwse portretten kijken me zelfverzekerd aan. Ze hangen boven de eikenhouten boekenkasten vol met oude blauwe, bruine en groene banden die drie kanten van de kamer beslaan. De vierde muur bestaat uit een ouderwets glas-in-loodraam waar felle stralen zonlicht door naar binnen schijnen. “De Verlichting”, bedenk ik me grinnikend. Ik kijk op naar één van de wijze mannen aan de muur. Een buste van Socrates staart me streng aan vanuit de hoek.

Dit is niet om te lachen, lijken ze te zeggen, dit is een serieuze zaak.
De sierlijke houten tafel waar ik aan zit, draagt een koperen plaatje met het volgende opschrift:

‘The favorite writing table and fellow prisoner for more than nine years of Richard Carlile during his struggle to obtain the freedom of the Press 1816 to 1834’.

Ik googel ‘Richard Carlile’. Dat blijkt een man van formaat: niemand minder dan één van de belangrijkste voorvechters van algemeen kiesrecht en persvrijheid van de eerste helft van de negentiende eeuw. In het kort: Richard Carlile was bij de beroemde Peterloo Massacre in 1816, een bloedig neergeslagen massademonstratie voor democratische vrijheden in Manchester, schreef er een woedend verslag over en werd talloze malen gearresteerd voor het publiceren van radicale pamfletten. In 1829 creëerde hij chaos in talloze Engelse steden (waaronder Cambridge, waar ook de jonge student Charles Darwin totaal van de kaart raakte) door het verkondigen van zijn republikeinse en atheïstische ideeën. Uiteindelijk moest hij zoveel boetes betalen voor blasfemie, opruiing en smaad dat hij in 1842 straatarm stierf.

Ik kijk naar het tafeltje en stel me voor dat er een dappere, boze radicaal met een pandjesjas en een kroontjespen aan zit te schrijven, ook al weet hij dat de zinnen die hij schreef hem de kop kunnen kosten. Eerbiedig aai ik het verweerde naamplaatje.

Ikzelf ben hier om onderzoek te doen naar een andere dappere radicaal, en wel één met een prachtige naam: Geertruida Agneta Kapteyn-Muysken. Haar boeken liggen in stapeltjes om me heen. Deze Nederlandse filosofe en feministe woonde tussen 1880 en 1900 in Londen en nam geen genoegen met de taken die haar als vrouw eind negentiende eeuw waren toebedeeld (verzorging van de kinderen en het huishouden). Ze las eindeloos veel boeken en dacht na over mens en maatschappij. "Mijn geest voeden", noemde ze het. Met pijn en moeite wist ze zich tussen de wijze Londense heren te knokken om op basis van gelijkheid met ze in discussie te gaan. Ze stierf in 1920 als een bekend vrijdenkster en voorvechter van vrouwenrechten. Haar ideaal was een wereld met goed onderwijs, solidariteit, bedachtzaamheid en vrijheid, voor iedereen.

Deze slimme, moedige vrouw; radicalen als Carlile die onverschrokken tegen tradities ingaan; dwarsdenkers, vernieuwers en mensen die alles op het spel zetten voor erkenning als volwaardige burgers – ze waren door mijn hoofd als een wervelstorm, en even waan ik me in hun gezelschap, luisterend naar hun driftige discussies, hier in Conway Hall.

Dan klinkt er plotseling van beneden luid applaus en gejuich. Verstoord sta ik op, loop naar de deuren die naar het balkon leiden en duw één deur een klein stukje open. Op het podium in de zaal staan drie dames in hippe felgekleurde Primark-jurken, die enthousiast klappen voor een vierde, die wat ongemakkelijk op een kruk in het midden zit. De zaal staat bomvol Britse vrouwen van middelbare leeftijd. Er hangen grote banners aan weerszijden van het podium. Op de banners staat met koeienletters: "Weight Watchers – together is better!

In de negentiende eeuw vochten vrouwen hier voor gelijke rechten en de vrijheid om zich te mengen in het publieke debat; anno 2013 strijden ze tegen kipfiletjes en muffin tops.

’s Avonds loop ik in het schemerdonker langs universiteitsgebouwen vol studenten in felverlichte ruimtes en het huis van Virginia Woolf aan Gordon Square. King’s Cross doemt op in de verte. Aan ons brein zal het niet liggen, concludeer ik bij mezelf, maar een beetje van Carlile’s vechtlust kan geen kwaad.

Mail

Maite Karssenberg is schrijfster, historica en programmamaker. Ze houdt van vergeten geschiedenissen en idem reisbestemmingen, de zee en zelfreflectie. Maar het meest nog houdt ze van boeken lezen.

Liesbeth de Feyter studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis

Ook dit is jouw huis is een audiotour door je eigen huis, gemaakt van archiefmateriaal. Het is een tour en audio-essay ineen over zoeken, eenzaamheid, uitzicht, en het schone zien in dingen die eigenlijk achtergrondruis zijn geworden. Lees meer

Alles vijf sterren: 26

Wat maakt je strijdbaar?

Deze week nemen we het advies #educateyourself ter harte, en geven we antwoord op de vraag: 'Wat maakt je strijdbaar?' Lees meer

Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan