Oncomfortabel, gênant en ondraaglijke spanning, maar wel heel erg grappig." /> Oncomfortabel, gênant en ondraaglijke spanning, maar wel heel erg grappig." />
Asset 14

Ongemak

De meesten van ons proberen het uit alle macht te vermijden, maar sommigen smullen ervan: ongemak. De stilte die tijdens een eerste date valt, de ongepaste opmerking tegen je nieuwe collega, de drie groetzoenen waarvan jij dacht dat het er maar één zou zijn. We zijn sociale wezens, maar waarom is het toch vaak zo fucking moeilijk om met elkaar te zijn?

Ik heb zelf een grote fascinatie voor het exacte moment wanneer de spanning in de lucht komt en alle aanwezigen hevig beginnen te zweten. Het is een heel specifiek ogenblik, dat soms plotseling komt, maar zich vaker langzaam opbouwt en er dan eenvoudigweg is. Dan gaan de blikken naar het plafond en trek je het welbekende hoofd waarbij je je ogen licht open spert, de wenkbrauwen optrekt, door de neus inademt en vervolgens je mondhoeken even naar beneden stuiptrekt. Zo nu en dan besluit ik dat ik er niet aan meedoe, dat ik niet ongemakkelijk ben, dat een stilte niet erg is of dat de opmerking wel meeviel. Ik accepteer de mislukte situatie, als het ware. Maar alsnog voel je het dan je ruggengraat opkruipen en langzaam bouwt de onrust zich op in je buikstreek. Je weet: dit is gênant, ik ben gênant, wij zijn gênant. Dan kies ik ervoor om er dan maar te genieten van deze spanning, die verdomme wel een teken is dat je lééft.

Comedians zijn in feite sociale onderzoekers, met een specialisatie voor ongemak, deels omdat ze dankzij hun beperkte sociale capaciteiten niet anders kunnen. Theo Maassen en Hans Teeuwen gingen weleens onverwachts op bezoek bij een oude schoolvriend met wie ze niet zoveel hadden, puur om dan een uur ongemakkelijk in hun thee te roeren. Daniel Arends zei in een interview op deze site nog: “Alles waar spanning omheen hangt, daar smul ik van. Soms ga je dat dan zelf beginnen, puur om te kijken wat er gebeurt. Dan zijn mensen echt fantastisch, ze reageren allemaal compleet anders.”

Waarom is deze uiterst oncomfortabele manier van zijn, toch zo ongelofelijk grappig om naar te kijken? Is het een soort opluchtingslach van de toeschouwer, of toch een wreed leedvermaak? Er zijn een aantal TV-series die zich specialiseren in dit genre en dat zijn dan ook meteen de allerleukste dingen op aarde. Zo is er The Office, waarbij de Britse versie met Ricky Gervais (sowieso expert van het ongemak) nog meer de spanning opzoekt dan de toch ook sterke Amerikaanse variant met Steve Carrell.

Maar het allerbeste wat er qua ongemak-humor ooit is gemaakt, is Curb Your Enthusiasm. Een quasidocumentaire over Larry David, bedenker en schrijver van Seinfeld, die in zijn nieuwe leven als multimiljonair in Los Angeles nog altijd een New Yorkse joodse neuroot is. David had samen met Jerry Seinfeld al een scherp oog voor sociale ‘dingetjes’ in hun legendarische ‘show about nothing’, waarin ze termen als ‘close talker’, ‘date loophole’, ‘the must-lie situation’ en ‘non-sexual crush’ introduceerden als ware sociologen. Maar in CYE gaat David nog veel verder, met lange geïmproviseerde scènes waarin de acteurs aan de kern van onze sociale regels komen. Het gaat over zaken als ‘the cut off’ (het tijdstip waarna je iemand niet meer op de huistelefoon mag bellen) en vragen als: wanneer je met een stel uit eten bent en zij betalen de rekening, bedank je de vrouw dan, ook als ze niet werkt? Het is feitelijk gezien niet haar geld, toch?

De spil van dit alles is Larry, een onhandige, lompe, onuitstaanbare man die heel vreemde, maar ook logische sociale principes heeft. Hij is een man die zijn geld gaat terugvragen als hij per ongeluk teveel fooi gegeven heeft. Curb Your Enthusiasm is één groot onderzoek naar hoe mensen met elkaar omgaan, zeven hilarische seizoenen lang. Vanwege alle ongemak is het bij vlagen loodzwaar om naar te kijken, maar het werkt verdomde louterend.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers