Hij laat zien hoe nietig, maar vooral ook lach- en meelijwekkend, we zijn. " /> Hij laat zien hoe nietig, maar vooral ook lach- en meelijwekkend, we zijn. " />
Asset 14

Kossakovsky

Kossakovsky. Alleen zijn naam al is prachtig, het soort naam dat je volledig en luid wil zeggen: Victor Kossakovsky! Je kent hem misschien zonder dat je je daar bewust van bent. Als je dit jaar Zomergasten met Adriaan van Dis hebt gezien: het filmfragment van de koddige blonde peuter die zijn eigen spiegelbeeld eerst slaat en later kusjes geeft, dat was Kossakovsky. Kossakovsky die zijn eigen zoontje filmt (Svyato). Van zo’n simpel onderwerp weet hij al iets confronterends te maken.

Kossakovsky kijkt anders dan de meeste documentairemakers. Beter. Veel documentairemakers maken openlijk deel uit van het verhaal dat ze proberen te vertellen, ze stellen vragen en geven commentaar ("mensenhandel is afschuwelijk" of "ik heb het zo slecht gehad als kind in die hippiecommune"). Kossakovsky doet dit niet. "Don’t film if you want to say something – just say it or write it. Film only if you want to show something, or you want people to see something," zegt hij.

Voorbeeld. Belovy, een documentaire uit 1993 over een Russisch boerengezin, opent met een oud Russisch mannetje dat zijn neus uit laat likken door zijn hond. Het mannetje geeft daar toelichting bij, eerst vrij schaamteloos, maar al snel met enige vertwijfeling: "Als er snot in m’n neus zit, likt zij het eruit. (…) Haar spuug is vast geneeskrachtig. Dat zegggen ze tenminste. Ze zeggen….Eh….Weet u… [Hij steekt een sigaret op.] Ik zou tegen alle mensen willen zeggen: Laat elkaar met rust. Laat ieder zich op natuurlijke wijze ontwikkelen."

In slechts enkele minuten heeft de man zich laten kennen. Meestal gaat het ietsje trager, dat geeft niet. Kossakovsky heeft de tijd. Hij is de stille toeschouwer die zijn onderwerp op de huid blijft zitten, wat er ook gebeurt. Hij blijft filmen als mensen zwijgen, hij blijft filmen als het ongemakkelijk wordt, als iemand een handeling voor de tigste keer uitvoert.

Als je lang genoeg wacht, weet Kossakovsky, zie je het onverwachte. Soms loopt het allemaal compleet uit de hand: in Belovy wordt de eerdergenoemde man (een nogal lamlendige dronkenlap die de hele film lang heeft lopen mopperen, filosoferen en vloeken) in de laatste minuten fysiek gewelddadig tegen zijn zus, een scène die extra schokkend is doordat Kossakovsky het geluid wegdraait. Maar soms herhalen gedragspatronen zich zo, dat je het idee krijgt door te dringen tot wat fundamenteel menselijk is: de kleine Svyato die, zich hiervan onbewust, laat zien hoezeer narcisme in onze natuur zit ingebakken. Dat gevoel de menselijke conditie te doorgronden, krijg je ook bij het zien van de Sisyphusarbeid aan de straat waarop Kossakovsky uitkijkt in Tishe!.

Kossakovsky doet, steeds weer, wat Terrence Malick met Tree of Life wilde bereiken, maar dan met beduidend meer humor en minder pathetiek: laten zien hoe nietig we zijn, hoe lach- en meelijwekkend, en dat dat niet erg is, omdat we allemaal zo zijn.

Dat doet hij ook weer, spectaculairder dan ooit, in zijn nieuwste film Vivan las Antipodas!. Daarin combineert hij epische, soms onheilspellende natuurbeelden (denk: Koyaanisqatsi) met de man-bijt-hond-achtige dialogen van de mensen die hij volgt aan verschillende kanten van de aarde. Vivan las Antipodas! is een meesterwerk, idioot knap gefilmd, maar je moet tegen een overdaad aan visuele verbanden kunnen (hoeveel die steen in Spanje lijkt op die gestrande walvis in Nieuw-Zeeland, en uitgedoofde lava op een olifantenhuid). Zijn eerdere documentaires zijn subtieler, intiemer. Belovy is een Russische roman in 60 minuten. Ga vooral naar Vivan las Antipodas! in Eye (nog tot 19 september), maar zoek ook naar Kossakovsky’s kleinere werk.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer