Je favoriete films van vroeger blijken vol racisme, seksisme en andere ranzigheid te zitten." /> Je favoriete films van vroeger blijken vol racisme, seksisme en andere ranzigheid te zitten." />
Asset 14

Nieuwe blik op Disneyfilms

Onze ouders groeiden op met de sprookjes van Grimm, Andersen en Moeder de Gans, die wemelden van reuzen die kleine kindjes opaten en meisjes met zwavelstokjes, die niet met een prins trouwden maar doodvroren op straat. De beeldschone, maar extreem naargeestige illustraties zullen niet zelden voor jarenlange nachtmerries hebben gezorgd.

Bij onze generatie, opgegroeid met televisie en Nintendo, zijn de geheimzinnige, griezelige sprookjes van weleer vervangen door Disneyfilms. Films als The Lion King, Sneeuwwitje en Aladdin zijn rotsvast verankerd in ons systeem. Een voorbeeld: Doornroosje is een iconisch sprookje, in 1697 door Charles Perrault opgenomen in zijn Contes de Ma Mère l'Oye (Sprookjes van Moeder de Gans). De schone slaapster was een inspiratie voor veel beroemde kunstenaars en illustratoren, onder wie Gustave Doré, Alexander Zick en Edward Burne-Jones. Maar als wij aan “Doornroosje” denken, zien we meteen de kusscène uit Disney’s Sleeping Beauty (1959) voor ons geestesoog verschijnen.


---------
We moesten allemaal huilen toen de moeder van Bambi werd doodgeschoten door de jagers, elk jongetje was stiekem verliefd op Ariël en we kunnen liedjes als Diep in de Zee, Hakuna Matata en Een Nieuw Begin nog steeds woord voor woord meezingen. Er is niets mis met nostalgie, en dat is wat Disneyfilms voor de meesten van ons zijn. Maar het ligt iets gecompliceerder.

In 2009 kwam The Princess and the Frog uit, de eerste Disneyfilm met een hoofdpersonage van Afrikaans-Amerikaanse komaf. De productie was met veel gedoe tot stand gekomen: de film zou vol zitten met beledigende en achterhaalde stereotyperingen. Zo was de hoofdpersoon Maddie een kamermeisje en de slechterik van het verhaal een voodoo-heksendokter die deed denken aan een Snoop Dogg-achtige pimp. Disney heeft vervolgens enkele details veranderd, waaronder het beroep en de voornaam van het meisje (men vond Maddie teveel lijken op het racistische “Mammy”, waarmee zwarte vrouwen vroeger werden getypeerd). Deze misstappen zijn echter kinderspel vergeleken met het schaamteloze racisme in oudere Disneyfilms: in Jungle Book (1967) is bijvoorbeeld de swingende chimpansee King Louie duidelijk een karikatuur van een zwarte man. En dan zingt hij ook nog tegen Mowgli: “Boy, I want to be like you / An ape like me can be human too”. Wel een lekker nummer, trouwens. In Fantasia komt een zwarte centaur voor, die de hoeven van de andere, blanke, centaurs moet schoonmaken. De voorbeelden zijn legio, en behoorlijk shocking (voor meer racistische Disneyfiguren is hier een lijst te vinden).

Een ander zeer problematisch element bij Disneyfilms, zijn de prinsessen die nog steeds enorm populair zijn en bepaald geen feministische rolmodellen zijn voor jonge meisjes. Sneeuwwitje, Doornroosje en Assepoester doen niets anders dan wachten tot ze gered worden en romantische liedjes kwelen over hun droomprins. Ariël moet letterlijk haar stem opgeven om haar prins te veroveren. Belle (The Beauty and the Beast) valt uiteindelijk toch voor het monsterlijke beest dat haar eerst ontvoerde en gevangen hield. Het is een angstaanjagende gedachte dat talloze kleine meisjes opgroeien met de boodschap: wees mooi en lief en schattig, want alleen dan wordt een prins verliefd op je. De tekenfilms gaan naadloos over in prinsessen-merchandise gericht op jonge meisjes, die later zelfs in een Disney-bruidsjurk kunnen trouwen. Vijftig jaar feminisme down the drain.

Gelukkig is er de laatste jaren veel kritiek op Disney’s prinsessen-franchise. Kunstenares Dina Goldstein maakte in 2009 de fotoserie Fallen Princesses, waarin ze de beroemde Disneyprinsessen in een hedendaagse, deprimerende setting plaatst. Goldstein zag hoe haar eigen dochter op driejarige leeftijd al een fascinatie voor prinsessen ontwikkelde, en kreeg het idee om de perfecte Disney-heldinnen te confronteren met realistische problemen waar vrouwen tegenaan lopen. Zo vinden we Belle onder het mes bij de plastisch chirurg, Jasmine als rebel met geweer tijdens een Midden Oosten-conflict, en Sneeuwwitje met twee baby’s op haar arm en een werkeloze Prins voor de televisie. Het is een simpel, maar effectief idee – en er is nog veel meer te vinden.

-------

Laten we met een kritische blik kijken naar ons Disney-jeugdsentiment, en heel erg dankbaar zijn voor Roald Dahl, Astrid Lindgren en Annie M.G. Schmidt. Want Matilda is een oneindig veel beter rolmodel dan welk hulpeloos prinsesje dan ook.

Mail

Sanne Rispens

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer