Asset 14

Waar zijn de Scarlett O'Hara's gebleven?

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Sanne analyseert de lijst met de voor een Oscar genomineerde vrouwen, en vraagt zich af waarom er tegenwoordig zo weinig gedenkwaardige vrouwenrollen zijn in Hollywood. Wie zijn onze filmheldinnen, en wat maakt dat we ons in hen verplaatsen?

Deze maand worden in Los Angeles de Oscars uitgereikt. Officieel worden de winnaars met het gouden beeldje en eeuwige roem beloond voor ‘excellence in cinematic achievements’, maar deze 87e editie heeft weer eens bevestigd dat de bejaarde blanke mannen van de Academy (die bepalen wie er genomineerd wordt) vrij weinig gevoel hebben voor originaliteit en – vooral – diversiteit. Er is veel kritiek op de keuzes van dit jaar: mannenfilms als American Sniper, Birdman en The Grand Budapest Hotel sleepten de meeste nominaties in de wacht, en de geselecteerde acteurs (onder wie Steve Carrell, Michael Keaton, Reese Witherspoon en Julianne Moore) hebben naast al hun talenten één ding gemeen: ze zijn lelieblank.

Selma – een film over het leven van Martin Luther King en de civil rights movement van de jaren zestig, die juist zo actueel was in het jaar van de rellen en protestmarsen rond de dood van Eric Garner en Michael Brown – werd door de Academy wel genomineerd voor best picture, maar is opvallend afwezig in de andere ‘grote’ categorieën. Basje Boer schreef laatst al over de schaarsheid van sterke vrouwenrollen.

Morsige fabrieksarbeidster, toegewijde echtgenote

Ik besloot een blik te werpen op de vijf actrices die dit jaar geëerd werden met een Oscar-nominatie; wat voor rol bracht hen deze eer?
- Marion Cotillard is Sandra in Two Days, One Night. Zoals te verwachten in een film van de gebroeders Dardenne is alles kut en deprimerend en is de beeldschone Cotillard een morsige fabrieksarbeidster, die wordt ontslagen en vervolgens alles op alles zet om haar baan terug te krijgen.
- Felicity Jones speelt de toegewijde echtgenote van Stephen Hawkins in The Theory of Everything. Stephen, bij hun eerste ontmoeting: ‘I am a cosmologist.’ De meeste vrouwen zouden het op een rennen zetten, maar Jane vraagt geïnteresseerd: ‘What’s that?’ Ze wordt zijn rots in de branding.
- Julianne Moore, de grote favoriet, worstelt in Still Alice met de ziekte van Alzheimer. De eerste tekenen van dementie hebben grote invloed op haar carrière als hoogleraar, en op haar gezinsleven. Veel drama. Veel Oscar-bait.
- Rosamund Pike heeft in Gone Girl één van de meer interessante rollen: Amy is vermist, en in terugblikken wordt een mysterieus en ambigu beeld geschetst van de relatie met haar man – en de toedracht van Amy’s verdwijning.
- Reese Witherspoon is de backpackende Cheryl in Wild, een waargebeurd verhaal van een vrouw die na haar scheiding besloot 1600 kilometer te gaan hiken. Cheryl sjokt door de bergen, schreeuwt naar de lucht, ontmoet wilde dieren en wordt met zichzelf geconfronteerd. Loutering et cetera.

Goed. Wellicht ben ik gewoon bevooroordeeld (ik heb een ingelijste afbeelding van Buffy The Vampire Slayer in mijn woonkamer hangen) maar waar zijn de écht memorabele personages? Ik wil Beatrice Kiddo! Scarlett O’Hara! Clarice Starling, Holly Golightly, Sally Bowles...

Vermoeide archetypes

Het is een treurige gedachte dat anno 2015 de vermoeide archetypes ‘slachtoffer’, ‘moeder’ en ‘vrouw van’ zo dominant zijn in Hollywood.
Ik mis de magie die een personage echt legendarisch maakt; de perfecte mix van een gelaagd karakter, scherpe oneliners, style. Uma Thurman tijdens de danswedstrijd in Pulp Fiction, Audrey Hepburn die in avondjurk een croissantje eet op Fifth Avenue in Breakfast at Tiffany’s, Vivian Leigh die Clark Gable uitscheldt in Gone With the Wind (Clark Gable haatte overigens zijn meest beroemde rol, in wat hij neerbuigend 'een vrouwenfilm' noemde).

Ik vroeg een aantal vriendinnen, collega’s en familieleden naar vrouwelijke personages met wie ze zichzelf het meest identificeerden. De antwoorden die ik kreeg waren soms voorspelbaar (‘Uma Thurman in ALLES!’), soms onverwacht (‘Leelo uit The Fifth Element’), en opvallend vaak werden vrouwelijke personages uit televisieseries genoemd. Miranda uit Sex and the City, Sarah Lund (The Killing), Amy Poehler in Parks and Recreation en zelfs een keer Xena the Warrior Princess. Mijn moeder noemde Catherine Deneuve ‘in die recente film, waarin ze even sigaretten gaat halen en dan gewoon wegrijdt en weken wegblijft’, wat me enigszins zorgen baarde.
Verder een eervolle vermelding voor Ronja de Roversdochter, het stoere meisje uit de kinderklassieker van Astrid Lindgren die in de jaren tachtig werd verfilmd – ze dook opvallend vaak op in mijn mini-enquète.
‘Ik kwam uit een totaal andere wereld, maar ik droomde ervan net als Ronja weg te kunnen lopen en in mijn eentje in het woud te leven. Me verstoppen voor vogelheksen, bessen zoeken en een wild paard temmen. [...] Zo volledig zelfstandig als een woudmeisje zou ik pas echt gelukkig zijn.’

Ronja de Roversdochter

De antwoorden waren verre van eenvormig, behalve Ronja werden niet veel namen twee keer genoemd. Wat me ook opviel was de afwezigheid van wat tegenwoordig bekend staat als de 'Manic Pixie Dream Girl', het onaangepaste, onvolwassen en schattige meisje: 'Ik ben altijd het tegenovergestelde van die chick in Amélie,' was de enige verwijzing die ik tegenkwam. Meer bewijs dat de MPDG meer een mannelijke fantasie is dan iets waar vrouwen zich aan spiegelen.

Zo ben ik versus zo zou ik willen zijn

Een collega wees me op het verschil tussen similariteitsidentificatie en wensidentificatie: zo ben ik en zo zou ik willen zijn: ‘Bij het zien van de übercoole vrouwelijke personages ga ik mezelf heel even ook stoerder voelen. Katniss in Hunger Games, Catwoman in de Batmanfilms.’ Haar similariteitsidentificaties waren ‘allemaal middelbare-schoolgerelateerd’: Joey uit Dawson’s Creek, Rory in Gilmore Girls. Meisjes en vrouwen die werden gezien als losers of nerds, ‘maar toch cool waren.’

We zoeken dus naar emotionele herkenning of gelijkenis (Ronja), en tegelijkertijd naar een vrouwelijke superheld als Beatrix Kiddo: een bijna schizofreen gevoel dat wellicht inherent is aan vrouwelijkheid. Sterke vrouwelijke personages zijn even divers als er vrouwen zijn, maar onafhankelijkheid is de gemene deler. Het zou leuk zijn als er in 2016 een nieuwe Scarlett O’Hara op het Oscar-podium staat – liefst eentje die nu eens niet blank is.

Vivian Leigh in Gone With the Wind

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan