nieuwsbrief
Asset 14

De beste Jezus

Elk jaar ben ik weer blij als het Pasen is. Ik heb namelijk een paastraditie. Chocoladekonijnen, kuikentjes en kerkdiensten kunnen me gestolen worden, The Passion is me te hysterisch en de Matthäus Passion te gedragen, maar voor Jesus Christ Superstar (1973) kun je me midden in de Goede Vrijdagnacht wakker maken.

Mail

Veel mensen hebben een aversie tegen musicals. Dat is begrijpelijk: er verschijnt een hoop troep binnen het genre en het feit dat men in musicals voortdurend in zingen uitbarst is natuurlijk niet geheel in lijn met de alledaagse werkelijkheid. Maar Jesus Christ Superstar is niet zomaar een musical, het is een briljante musical – nog los van de muziek, hoe slim het muzikaal ook in elkaar zit. Vijf redenen waarom Jesus Christ Superstar, en dan in het bijzonder de verfilming uit 1973 (er is ook een anarchistische punkversie uit 2000, met een Jezus die eruitziet als Tarzan en de Britse komiek Rik Mayall als Herodes), geniaal is:

1. De vertelling

Tekstschrijver Tim Rice heeft hier werkelijk zichzelf overtroffen. De keuze om vooral het perspectief van Judas te belichten (decennia voordat het evangelie van Judas vertaald werd) is een prachtvondst.  De kwaaie peren in het verhaal van de terechtstelling van Jezus – Judas Iscariot, de farizeeën, Herodes en Pontius Pilatus – worden geen van allen neergezet als complete slechteriken. Zij zijn schakels binnen een plot dat van tevoren door God is uitgedacht. Allen hebben zij zo hun twijfels bij hun rol in het geheel, en hoe duidelijker het wordt hoe het met Jezus zal aflopen, hoe sterker die twijfels worden. Hierdoor heeft het stuk een enorme tragische intensiteit.

2. De stemmen

Ik wil hier geen technisch verhaal van maken over bassen en tenoren, maar het is indrukwekkend hoezeer de toonhoogtes van de verschillende stemmen uiteenlopen. Het mooist hoor je dat bij de farizeeën Kajafas en Annas. Bij de casting is bovendien nagedacht over de klank van de stemmen. De warmte van Carl Andersons stem accentueert de menselijkheid van Judas, terwijl Pilatus juist als uitermate decadent overkomt doordat Barry Dennen (toch echt een Amerikaan) zingt in een Brits accent met een slepende, geniepige intonatie. En het belangrijkst: Ted Neeleys ontroerend schorre stem, die door merg en been gaat als hij krijsend uithaalt.

3. Ted Neeley

Ted Neeley, wat een held. Niemand die kan kermen zoals hij. Ted Neeley is de perfecte belichaming van Jezus zoals we hem graag zien: als ernstige hippie. Neeleys blik – half verscholen onder hangende oogleden – en dunne lippen drukken tegelijkertijd een onpeilbaar lijden en een verbeten gelatenheid uit (dat tweede lijkt onmogelijk, maar Neeley doet het). En dan dat sluike blonde haar, die fragiele bouw; je zou niet zeggen dat dit een geboren Texaan is. Neeley heeft zijn leven gewijd aan het spelen van Jezus. “He has been Jesus on stage longer than Jesus has been on earth”, werd er gegrapt bij een televisie-item over Neeleys farewell tour uit 2006. Een echt vaarwel was dat niet, ter ere van het veertig-jarige jubileum is de inmiddels 69-jarige Neeley gewoon weer op tournee gegaan om liedjes uit de musical te zingen.

4. De humor

Als ik over Jesus Christ en humor begin, denk je vast aan de scène waarin een vadsige Herodes Jezus uitdaagt over zijn zwembad te lopen terwijl Jezus Herodes’ dansjes met getergde verveling gadeslaat. Dat is wat platte humor, er zijn veel subtielere lachmomenten. Die ontstaan door verwijzingen naar de Bijbel en doordat de hedendaagse tijd door de opmerkingen heensijpelt. Het concept van de ‘superstar’ wordt consequent doorgevoerd. “Where do we start with a man who is bigger, than John was when John did his baptism-thing?”, vraagt één van de farizeeën zich af, als de priesters elkaar spreken over het vraagstuk Jezus (“this Jesus-mania”). “One thing I’ll say for him, Jesus is cool”, geeft een ander toe. “Christ, you know I love you, did you see I waved? I believe in you and God, so tell me that I’m saved”, zingt een overdreven enthousiaste Simon samen met de andere Jezus-fans. Maar er is bijvoorbeeld ook het cynisme van Pilatus.

5. Pilatus

Pilatus verdient zijn eigen punt. Het is een bescheiden, maar cruciale rol, bestaande uit drie geladen scènes die samen een compleet verhaal vertellen. In de eerste scène zien we Pilatus van zijn gevoelige kant: hij heeft een droom gehad waarin een man aan hem verschijnt die een grote indruk op hem maakt, maar voor wiens dood hij door miljoenen mensen verantwoordelijk wordt gehouden. In de tweede scène staat Pilatus oog in oog met de man uit zijn droom, al is het onduidelijk in hoeverre hij dit zelf beseft. Hij stuurt hem weg, naar Herodes, maar even later (scène drie) staat Jezus opnieuw voor hem.

‘Trial before Pilate’ (Jesus Christ Superstar, 1973)

De dynamiek tussen de verschillende actoren in deze derde scène is weergaloos: Jezus staat geketend en weerloos voor de rijk uitgedoste Romein, terwijl het volk schreeuwt om zijn kruisiging, maar Jezus is hier de machtigste. Hij is rustig, zelfs als hij wordt gemarteld, want hij weet dat dit moet gebeuren. Pilatus, ondertussen, wordt verscheurd. Hij ziet geen reden om deze man, die hij “misguided martyr” en “innocent puppet” noemt, te veroordelen, maar het volk blijft hem aansporen. “We have no king but Ceasar, crucify him!”, roepen zij. Waarop Pilatus zich verweert met cynisme: “Well, this is new! Respect for Caesar? ‘Till now this has been noticeably lacking! Who is this Jesus? Why is he different? You Jews produce messiahs by the sackful.” Pilatus sputtert nog tegen, maar de uitkomst, weten wij, en hij wellicht ergens ook, is onvermijdelijk.

Ik kan zo nog vijf andere punten verzinnen, maar dat houdt je maar af van wat je nu eigenlijk wilt gaan doen: Jesus Christ Superstar kijken.

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth 3

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth

Yentl van Stokkum schreef drie gedichten ter gelegenheid van de tentoonstelling Long in the Tooth van Josse Pyl. Joëlle de Ruiter maakte er illustraties bij. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5