Asset 14

Wim Opbrouck in Zomergasten

Lisanne van Aert zag in de aflevering met Wim Opbrouck een ode aan het schaamteloze spelplezier. Het zal herkenbaar zijn voor alle makers: kunst scheppen is krachtig en kwetsbaar. Alles staat op het spel, omdat alles tegelijkertijd te winnen en te verliezen is.

Wim Opbrouck had overwogen om een fles champagne mee te nemen, zoals Jan Wolkers in 1991. In plaats daarvan nam hij een fragment mee uit die Zomergasten-aflevering. We zien Wolkers, met een glas champagne in de hand, vertellen over zijn bezoek aan het graf van de dichter Dylan Thomas. Toen hij bij thuiskomst van deze bedevaart zijn auto uitpakte, vond hij een groenig steentje in z’n achterbak. Hij dacht dat het een oud eucalyptussnoepje was en stopte het in zijn mond. Beet erop, tanden stuk. Een prothese was het gevolg. Het snoepje bleek een steentje van het graf, dat een van zijn medepelgrims had meegesmokkeld. ‘Iedereen moet zijn gebit voor dichters overhebben’, zegt Jan Wolkers. En daar is Opbrouck het mee eens. Mijn toneelschrijvershart maakte een sprongetje toen hij zei: ‘De poëzie is de humus, de grond waar ik van pluk.’

Net als Wolkers is Opbrouck een veeldoener, in eigen woorden een gulzigaard. Hij is onder andere acteur, oud artistiek leider van NT Gent, zanger van de band De Dolfijntjes, scenarioschrijver, en binnenkort ook presentator van Bake Off Vlaanderen. Tijdens zijn Zomergasten-avond brengt hij meerdere odes – aan de poëzie, goed eten, nachtelijke autoritten. Maar de belangrijkste ode die hij brengt is die aan het schaamteloze spelplezier.

In z’n tweede fragment speelt de Poolse componist Gorecky een requiem voor de polka. Als Opbrouck les zou geven aan acteurs, zou dit het eerste zijn wat hij zou laten zien. Niet omdat het iets te maken heeft met acteren an sich, maar omdat je ‘ervan kan leren wat de essentie is van schaamteloos spelplezier’; twee oude piano’s in een kamer die vol is gepakt met bladmuziek, Gorecky die sans gene zijn nieuwe, nog titelloze partituur laat horen en die de pianist Reinbert de Leeuw opjut om mee te doen, ‘Mach dass!’ De Leeuw aarzelt eerst nog een beetje, en raakt vervolgens bezeten door deze rare polka.

Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot.

Gorecky en De Leeuw delen samen een bijzonder, maar precair moment binnen ‘n maakproces. Het moment waarop iets nog splinternieuw is, en voor het eerst buiten iemands boven- en zolderkamer bestaat. Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot. Ik herken dat moment, van repetities, maar ook van pril verliefd zijn of van een eerlijk gesprek met vrienden. Eigenlijk van alle momenten waarop ik het gevoel heb iets te kunnen verliezen, omdat ik veel te veel van mezelf laat zien.

Opbrouck vertelt dat hij deze eerste wankele stapjes, ondanks zijn ervaring, nog steeds eng vindt. Het is een ontroerend beeld; Wim Opbrouck die als een nerveuze puber binnenkomt (‘Als je een zwaar postuur hebt, moet je licht zijn) op een filmset of in het repetitiekot van De Dolfijntjes. Ik zie voor me hoe hij naar een houding zoekt. ‘Het pad van de kwetsbaarheid is glibberig’, zegt hij. Maar hoe mooi is het als iemand uiteindelijk bezeten raakt door jouw rare polka of je rijmelarij? Als iemand zijn tanden op je stuk wil bijten? Als je je veilig genoeg voelt om schaamteloos te zijn?

De wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat

Het is een mooie utopie; de wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat en niet gezucht wordt. Waar dingen mis mogen gaan, zelfs op grote momenten. Opbrouck noemt het optreden van Patti Smith bij de uitreiking van de Nobelprijs van de Literatuur als ultiem voorbeeld. Ze kon de tekst niet meer herinneren, gaf toe dat ze nerveus was, kreeg een applaus en begon opnieuw.

Maar de wereld is niet zo veilig en vergevingsgezind. In een fragment uit Paths of Glory van Stanley Kubrick zien we een generaal door de loopgraven lopen en aan zijn soldaten vragen: ‘Ready to kill more Germans?’ Als hij een soldaat treft die wartaal uitslaat en ‘n ander hem erop wijst dat hij vermoedelijk aan shellshock lijdt, zegt hij: ‘I beg your pardon soldier. There’s no such thing as shellshock.’ Vervolgens laat hij de verwarde soldaat verwijderen, omdat hij bang is dat hij de andere dappere mannen zal aansteken.

Het zijn twee uitersten. Het veilige repetitiekot van De Dolfijntjes en de concertzaal van Stockholm, tegenover loopgraven en alle moderne versies daarvan. Maar beiden bevinden zich op dezelfde wereld. Hoe moet de kunstenaar zich hiertoe verhouden? Welke rol speelt de poëzie, de kunst binnen een wereld die Opbrouck beschrijft als ‘een oneindige, gruwelijke aaneenschakeling van conflicten’?

‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’

‘Ik weet niet wat ik ga doen als er morgen een conflict is en de Salafisten voor mijn deur staan, maar als je op dit moment vraagt: wat wil jij met je theater doen? Dan is het: zingen.’, zegt Opbrouck, ‘Dan is het: we zullen doorgaan, we zullen op de barricades gaan staan.’ Hij schetst het beeld van de cellospeler, die in de ruïnes van Sarajevo de cellosuite van Bach speelde. Dit beeld biedt hem troost, een reden om door te gaan.
‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’, vraagt Janine Abbring hem. ‘Ja, maar het naïeve en het jammere is dat dat meestal na de catastrofe komt.’ ‘Of als de catastrofe heel ver van je bed is?’, vraagt ze. ‘Ja, maar ik hoop ook die kracht nog te hebben als die catastrofe heel dichtbij is.’

Laten we hopen dat het kan. Dat als de catastrofe dichtbij is, dat we dan Wim Opbrouck met z'n accordeon ergens op een barricade zien staan. Eerst als een nerveuze puber en dan, na onze aanmoediging: schaamteloos. Laten we hopen dat we daarna even schaamteloos met 'm mee durven doen, eventjes maar. Met z’n allen teveel van onszelf laten zien, om daarna weer de kracht te hebben om door te gaan. Zoals Nina Simone even krachtig als gebroken de aflevering afsloot: We'll always have a story.

Beeld: Still uit Zomergasten

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan