Asset 14

Wim Opbrouck in Zomergasten

Lisanne van Aert zag in de aflevering met Wim Opbrouck een ode aan het schaamteloze spelplezier. Het zal herkenbaar zijn voor alle makers: kunst scheppen is krachtig en kwetsbaar. Alles staat op het spel, omdat alles tegelijkertijd te winnen en te verliezen is.

Wim Opbrouck had overwogen om een fles champagne mee te nemen, zoals Jan Wolkers in 1991. In plaats daarvan nam hij een fragment mee uit die Zomergasten-aflevering. We zien Wolkers, met een glas champagne in de hand, vertellen over zijn bezoek aan het graf van de dichter Dylan Thomas. Toen hij bij thuiskomst van deze bedevaart zijn auto uitpakte, vond hij een groenig steentje in z’n achterbak. Hij dacht dat het een oud eucalyptussnoepje was en stopte het in zijn mond. Beet erop, tanden stuk. Een prothese was het gevolg. Het snoepje bleek een steentje van het graf, dat een van zijn medepelgrims had meegesmokkeld. ‘Iedereen moet zijn gebit voor dichters overhebben’, zegt Jan Wolkers. En daar is Opbrouck het mee eens. Mijn toneelschrijvershart maakte een sprongetje toen hij zei: ‘De poëzie is de humus, de grond waar ik van pluk.’

Net als Wolkers is Opbrouck een veeldoener, in eigen woorden een gulzigaard. Hij is onder andere acteur, oud artistiek leider van NT Gent, zanger van de band De Dolfijntjes, scenarioschrijver, en binnenkort ook presentator van Bake Off Vlaanderen. Tijdens zijn Zomergasten-avond brengt hij meerdere odes – aan de poëzie, goed eten, nachtelijke autoritten. Maar de belangrijkste ode die hij brengt is die aan het schaamteloze spelplezier.

In z’n tweede fragment speelt de Poolse componist Gorecky een requiem voor de polka. Als Opbrouck les zou geven aan acteurs, zou dit het eerste zijn wat hij zou laten zien. Niet omdat het iets te maken heeft met acteren an sich, maar omdat je ‘ervan kan leren wat de essentie is van schaamteloos spelplezier’; twee oude piano’s in een kamer die vol is gepakt met bladmuziek, Gorecky die sans gene zijn nieuwe, nog titelloze partituur laat horen en die de pianist Reinbert de Leeuw opjut om mee te doen, ‘Mach dass!’ De Leeuw aarzelt eerst nog een beetje, en raakt vervolgens bezeten door deze rare polka.

Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot.

Gorecky en De Leeuw delen samen een bijzonder, maar precair moment binnen ‘n maakproces. Het moment waarop iets nog splinternieuw is, en voor het eerst buiten iemands boven- en zolderkamer bestaat. Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot. Ik herken dat moment, van repetities, maar ook van pril verliefd zijn of van een eerlijk gesprek met vrienden. Eigenlijk van alle momenten waarop ik het gevoel heb iets te kunnen verliezen, omdat ik veel te veel van mezelf laat zien.

Opbrouck vertelt dat hij deze eerste wankele stapjes, ondanks zijn ervaring, nog steeds eng vindt. Het is een ontroerend beeld; Wim Opbrouck die als een nerveuze puber binnenkomt (‘Als je een zwaar postuur hebt, moet je licht zijn) op een filmset of in het repetitiekot van De Dolfijntjes. Ik zie voor me hoe hij naar een houding zoekt. ‘Het pad van de kwetsbaarheid is glibberig’, zegt hij. Maar hoe mooi is het als iemand uiteindelijk bezeten raakt door jouw rare polka of je rijmelarij? Als iemand zijn tanden op je stuk wil bijten? Als je je veilig genoeg voelt om schaamteloos te zijn?

De wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat

Het is een mooie utopie; de wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat en niet gezucht wordt. Waar dingen mis mogen gaan, zelfs op grote momenten. Opbrouck noemt het optreden van Patti Smith bij de uitreiking van de Nobelprijs van de Literatuur als ultiem voorbeeld. Ze kon de tekst niet meer herinneren, gaf toe dat ze nerveus was, kreeg een applaus en begon opnieuw.

Maar de wereld is niet zo veilig en vergevingsgezind. In een fragment uit Paths of Glory van Stanley Kubrick zien we een generaal door de loopgraven lopen en aan zijn soldaten vragen: ‘Ready to kill more Germans?’ Als hij een soldaat treft die wartaal uitslaat en ‘n ander hem erop wijst dat hij vermoedelijk aan shellshock lijdt, zegt hij: ‘I beg your pardon soldier. There’s no such thing as shellshock.’ Vervolgens laat hij de verwarde soldaat verwijderen, omdat hij bang is dat hij de andere dappere mannen zal aansteken.

Het zijn twee uitersten. Het veilige repetitiekot van De Dolfijntjes en de concertzaal van Stockholm, tegenover loopgraven en alle moderne versies daarvan. Maar beiden bevinden zich op dezelfde wereld. Hoe moet de kunstenaar zich hiertoe verhouden? Welke rol speelt de poëzie, de kunst binnen een wereld die Opbrouck beschrijft als ‘een oneindige, gruwelijke aaneenschakeling van conflicten’?

‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’

‘Ik weet niet wat ik ga doen als er morgen een conflict is en de Salafisten voor mijn deur staan, maar als je op dit moment vraagt: wat wil jij met je theater doen? Dan is het: zingen.’, zegt Opbrouck, ‘Dan is het: we zullen doorgaan, we zullen op de barricades gaan staan.’ Hij schetst het beeld van de cellospeler, die in de ruïnes van Sarajevo de cellosuite van Bach speelde. Dit beeld biedt hem troost, een reden om door te gaan.
‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’, vraagt Janine Abbring hem. ‘Ja, maar het naïeve en het jammere is dat dat meestal na de catastrofe komt.’ ‘Of als de catastrofe heel ver van je bed is?’, vraagt ze. ‘Ja, maar ik hoop ook die kracht nog te hebben als die catastrofe heel dichtbij is.’

Laten we hopen dat het kan. Dat als de catastrofe dichtbij is, dat we dan Wim Opbrouck met z'n accordeon ergens op een barricade zien staan. Eerst als een nerveuze puber en dan, na onze aanmoediging: schaamteloos. Laten we hopen dat we daarna even schaamteloos met 'm mee durven doen, eventjes maar. Met z’n allen teveel van onszelf laten zien, om daarna weer de kracht te hebben om door te gaan. Zoals Nina Simone even krachtig als gebroken de aflevering afsloot: We'll always have a story.

Beeld: Still uit Zomergasten

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers