Asset 14

Wim Opbrouck in Zomergasten

Lisanne van Aert zag in de aflevering met Wim Opbrouck een ode aan het schaamteloze spelplezier. Het zal herkenbaar zijn voor alle makers: kunst scheppen is krachtig en kwetsbaar. Alles staat op het spel, omdat alles tegelijkertijd te winnen en te verliezen is.

Wim Opbrouck had overwogen om een fles champagne mee te nemen, zoals Jan Wolkers in 1991. In plaats daarvan nam hij een fragment mee uit die Zomergasten-aflevering. We zien Wolkers, met een glas champagne in de hand, vertellen over zijn bezoek aan het graf van de dichter Dylan Thomas. Toen hij bij thuiskomst van deze bedevaart zijn auto uitpakte, vond hij een groenig steentje in z’n achterbak. Hij dacht dat het een oud eucalyptussnoepje was en stopte het in zijn mond. Beet erop, tanden stuk. Een prothese was het gevolg. Het snoepje bleek een steentje van het graf, dat een van zijn medepelgrims had meegesmokkeld. ‘Iedereen moet zijn gebit voor dichters overhebben’, zegt Jan Wolkers. En daar is Opbrouck het mee eens. Mijn toneelschrijvershart maakte een sprongetje toen hij zei: ‘De poëzie is de humus, de grond waar ik van pluk.’

Net als Wolkers is Opbrouck een veeldoener, in eigen woorden een gulzigaard. Hij is onder andere acteur, oud artistiek leider van NT Gent, zanger van de band De Dolfijntjes, scenarioschrijver, en binnenkort ook presentator van Bake Off Vlaanderen. Tijdens zijn Zomergasten-avond brengt hij meerdere odes – aan de poëzie, goed eten, nachtelijke autoritten. Maar de belangrijkste ode die hij brengt is die aan het schaamteloze spelplezier.

In z’n tweede fragment speelt de Poolse componist Gorecky een requiem voor de polka. Als Opbrouck les zou geven aan acteurs, zou dit het eerste zijn wat hij zou laten zien. Niet omdat het iets te maken heeft met acteren an sich, maar omdat je ‘ervan kan leren wat de essentie is van schaamteloos spelplezier’; twee oude piano’s in een kamer die vol is gepakt met bladmuziek, Gorecky die sans gene zijn nieuwe, nog titelloze partituur laat horen en die de pianist Reinbert de Leeuw opjut om mee te doen, ‘Mach dass!’ De Leeuw aarzelt eerst nog een beetje, en raakt vervolgens bezeten door deze rare polka.

Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot.

Gorecky en De Leeuw delen samen een bijzonder, maar precair moment binnen ‘n maakproces. Het moment waarop iets nog splinternieuw is, en voor het eerst buiten iemands boven- en zolderkamer bestaat. Er hoeft maar één keer gezucht te worden en het is kapot. Ik herken dat moment, van repetities, maar ook van pril verliefd zijn of van een eerlijk gesprek met vrienden. Eigenlijk van alle momenten waarop ik het gevoel heb iets te kunnen verliezen, omdat ik veel te veel van mezelf laat zien.

Opbrouck vertelt dat hij deze eerste wankele stapjes, ondanks zijn ervaring, nog steeds eng vindt. Het is een ontroerend beeld; Wim Opbrouck die als een nerveuze puber binnenkomt (‘Als je een zwaar postuur hebt, moet je licht zijn) op een filmset of in het repetitiekot van De Dolfijntjes. Ik zie voor me hoe hij naar een houding zoekt. ‘Het pad van de kwetsbaarheid is glibberig’, zegt hij. Maar hoe mooi is het als iemand uiteindelijk bezeten raakt door jouw rare polka of je rijmelarij? Als iemand zijn tanden op je stuk wil bijten? Als je je veilig genoeg voelt om schaamteloos te zijn?

De wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat

Het is een mooie utopie; de wereld als een groot repetitiekot, een veilige sfeer waarin het speelplezier voorop staat en niet gezucht wordt. Waar dingen mis mogen gaan, zelfs op grote momenten. Opbrouck noemt het optreden van Patti Smith bij de uitreiking van de Nobelprijs van de Literatuur als ultiem voorbeeld. Ze kon de tekst niet meer herinneren, gaf toe dat ze nerveus was, kreeg een applaus en begon opnieuw.

Maar de wereld is niet zo veilig en vergevingsgezind. In een fragment uit Paths of Glory van Stanley Kubrick zien we een generaal door de loopgraven lopen en aan zijn soldaten vragen: ‘Ready to kill more Germans?’ Als hij een soldaat treft die wartaal uitslaat en ‘n ander hem erop wijst dat hij vermoedelijk aan shellshock lijdt, zegt hij: ‘I beg your pardon soldier. There’s no such thing as shellshock.’ Vervolgens laat hij de verwarde soldaat verwijderen, omdat hij bang is dat hij de andere dappere mannen zal aansteken.

Het zijn twee uitersten. Het veilige repetitiekot van De Dolfijntjes en de concertzaal van Stockholm, tegenover loopgraven en alle moderne versies daarvan. Maar beiden bevinden zich op dezelfde wereld. Hoe moet de kunstenaar zich hiertoe verhouden? Welke rol speelt de poëzie, de kunst binnen een wereld die Opbrouck beschrijft als ‘een oneindige, gruwelijke aaneenschakeling van conflicten’?

‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’

‘Ik weet niet wat ik ga doen als er morgen een conflict is en de Salafisten voor mijn deur staan, maar als je op dit moment vraagt: wat wil jij met je theater doen? Dan is het: zingen.’, zegt Opbrouck, ‘Dan is het: we zullen doorgaan, we zullen op de barricades gaan staan.’ Hij schetst het beeld van de cellospeler, die in de ruïnes van Sarajevo de cellosuite van Bach speelde. Dit beeld biedt hem troost, een reden om door te gaan.
‘Jij gaat de barricade op, maar niet met een molotovcocktail, maar met een accordeon?’, vraagt Janine Abbring hem. ‘Ja, maar het naïeve en het jammere is dat dat meestal na de catastrofe komt.’ ‘Of als de catastrofe heel ver van je bed is?’, vraagt ze. ‘Ja, maar ik hoop ook die kracht nog te hebben als die catastrofe heel dichtbij is.’

Laten we hopen dat het kan. Dat als de catastrofe dichtbij is, dat we dan Wim Opbrouck met z'n accordeon ergens op een barricade zien staan. Eerst als een nerveuze puber en dan, na onze aanmoediging: schaamteloos. Laten we hopen dat we daarna even schaamteloos met 'm mee durven doen, eventjes maar. Met z’n allen teveel van onszelf laten zien, om daarna weer de kracht te hebben om door te gaan. Zoals Nina Simone even krachtig als gebroken de aflevering afsloot: We'll always have a story.

Beeld: Still uit Zomergasten

Mail

Lisanne van Aert is schrijver, theatermaker en bloemist. Ze floreert bij haar eigen theatergroep: Het Pijpcollectief. // lisanne@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer