Asset 14

De Nederlandse geslachtsziekte die Europa teistert

In het debat over genderongelijkheid wordt één onderwerp vaak over het hoofd gezien: het grote verschil in pensioenuitkering tussen mannen en vrouwen. En dat terwijl het bij uitstek een Nederlands probleem is. Merel en Simon brengen dit graag onder de aandacht.

“Unequal in work, men and women are even more so in retirement,” kopte The Economist  oktober jl. In het artikel haalt The Economist een studie aan van Eurostat, waaruit blijkt dat vrouwen in Europa in 2015 gemiddeld 39 % minder pensioen ontvingen dan mannen. Dit grote verschil is voornamelijk te wijten aan een opeenstapeling van ongelijkheden tussen man en vrouw met betrekking tot hun arbeidsgeschiedenis. Vrouwen werken gemiddeld genomen minder dagen, minder jaren, ontvangen een lager salaris, maken minder vaak promotie, en verrichten vaker onbetaalde arbeid, zoals huishoudelijke en zorggerelateerde taken. Het eindresultaat van deze ongelijkheden is dat vrouwen in Europa een onevenredig groot risico lopen om hun oude dag in financiële afhankelijkheid of in armoede door te brengen.

Nederland komt in de statistieken bizar slecht uit de verf: de ongelijkheid is hier met een ongelijkheid van 43% minder pensioen voor vrouwen zelfs de grootste van Europa. Dit percentage omvat zowel het pensioeninkomen ontvangen uit pensioenfondsen als uit de reguliere AOW. Met andere woorden, ondanks de relatieve gelijkheid en zekerheid die de AOW Nederlandse gepensioneerden brengt, is de “pensioenkloof” in Nederland veel groter dan in vergelijkbare Europese staten. In Denemarken is het procentuele verschil tussen mannen en vrouwen bijvoorbeeld meer dan drie keer zo klein. Geen wonder dus dat The Economist het verschijnsel, dat in elke Europese staat speelt, metaforisch aanduidt als “Nederlandse ziekte.”

De genderpensioenkloof is een delicate kwestie. Wie zich eraan waagt, moet zich verhouden tot een giftige stoofpot van structurele economische ongelijkheid en hardnekkige rolpatronen voor mannen en vrouwen. Dat Nederland zich Europees kampioen pensioenkloof mag noemen, legt namelijk vooral bloot hoe groot de verschillen zijn tussen mannen en vrouwen op de Nederlandse arbeidsmarkt. De vermaledijde loonkloof is hier een belangrijk voorbeeld van, en ook de gebrekkige regelingen voor ouderschapsverlof spreken boekdelen. De gevolgen: structurele zwangerschapsdiscriminatie en het hoogste percentage parttime werkende vrouwen van Europa (77% van de Nederlandse werkende vrouwen werkt parttime, tegenover een Europees gemiddelde van 32%). Het argument dat vrouwen nu eenmaal minder willen werken dan mannen houdt geen steek: eerder dit jaar wees onderzoek van het SCP uit dat jonge vrouwen graag fulltime zouden willen werken, maar dat in sectoren waar veel vrouwen werkzaam zijn, zoals de gezondheidszorg en kinderopvang, een tekort bestaat aan fulltime functies.

Voor huidige pensionado’s is weinig te doen aan hun pensioenkloof, maar de beslissingen die huidige en toekomstige bestuurders nemen zijn wel doorslaggevend voor de oude dag van studerende en werkende vrouwen van nu. Als de toegang tot de arbeidsmarkt voor vrouwen niet structureel verbetert, dan kunnen zij op een mager pensioentje rekenen. De voorzichtige stappen in de goede richting die de nieuwe regering wil nemen, een bescheiden uitbreiding van het kraamverlof voor partners en meer geld voor kinderopvang staan helaas niet in verhouding tot de omvang van het probleem. Ter illustratie: volgens het World Economic Forum zakte Nederland het afgelopen jaar zestien plaatsen op de mondiale ranglijst van gelijkheid tussen man en vrouw, van plaats 16 naar 32.In de sectie 'economische participatie en kansen' neemt Nederland de diep beschamende plek van nummer 82 in beslag.

Het dichten van de pensioenkloof vereist een culturele omslag, en een culturele omslag kost tijd. Toch zijn er talloze maatregelen voorhanden om de pensioenkloof te verkleinen. Allereerst moet de loonkloof dicht, en dat vereist onder andere strenger toezicht op het bedrijfsleven. Daarnaast kunnen vrouwen zich gemakkelijker bij de beroepsbevolking melden als er betaalbare en goede zorg voor kinderen en ouderen beschikbaar is. Een broodnodige verruiming van het ouderschapsverlof voor mannen kan zwangerschapsdiscriminatie de kop indrukken. Ook kan een algemene vierdaagse werkweek mannen én vrouwen meer handvatten geven om de taken eerlijk te verdelen. Zo kunnen vrouwen meer gaan werken, meer gaan verdienen, en wordt de taakverdeling tussen en mannen en vrouwen gelijkgetrokken. Toegegeven, dat is een ambitieus programma, maar we kunnen dromen.

Voor nu is de meest urgente stap echter het aanzwengelen van een publiek debat. in Nederland is er namelijk nauwelijks aandacht voor de pensioenkloof geweest, zelfs niet na het verschenen EU-rapport. Dat rapport werd in juni kort belicht in het Algemeen Dagblad, maar toen Jeroen Lenaers (CDA) het onderzoek wegwuifde als “een eh... nogal zinloze exercitie,” was het wel weer klaar met de media-aandacht – andere kranten repten er niet over. Volgens Lenaers is pensioenbeleid een nationale kwestie, geen Europese zaak. Dat kan wel zijn, maar ook het huidige regeerakkoord maakt weer geen woorden vuil aan de pensioenkloof. Willen we de oorzaken van deze ziekte bestrijden, dan zullen we haar eerst als zodanig moeten erkennen.

Beeld: Roel Wijnants, via Flickr.com

Mail

Merel Eimers en Simon van der Weele zijn Hard//hoofd-redactielid. Ze doen onderzoek naar nieuwe mogelijkheden van verzet tegen politieke verrechtsing, toenemende xenofobie en fascistische tendensen in Europa. Tegen het neoliberale beeld van de auteur als BV Ik publiceren Merel en Simon principieel met zijn tweeën. Deze samenwerking garandeert discussie, collectief denkwerk en flink wat statiegeld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan