Asset 14

De Nederlandse geslachtsziekte die Europa teistert

In het debat over genderongelijkheid wordt één onderwerp vaak over het hoofd gezien: het grote verschil in pensioenuitkering tussen mannen en vrouwen. En dat terwijl het bij uitstek een Nederlands probleem is. Merel en Simon brengen dit graag onder de aandacht.

“Unequal in work, men and women are even more so in retirement,” kopte The Economist  oktober jl. In het artikel haalt The Economist een studie aan van Eurostat, waaruit blijkt dat vrouwen in Europa in 2015 gemiddeld 39 % minder pensioen ontvingen dan mannen. Dit grote verschil is voornamelijk te wijten aan een opeenstapeling van ongelijkheden tussen man en vrouw met betrekking tot hun arbeidsgeschiedenis. Vrouwen werken gemiddeld genomen minder dagen, minder jaren, ontvangen een lager salaris, maken minder vaak promotie, en verrichten vaker onbetaalde arbeid, zoals huishoudelijke en zorggerelateerde taken. Het eindresultaat van deze ongelijkheden is dat vrouwen in Europa een onevenredig groot risico lopen om hun oude dag in financiële afhankelijkheid of in armoede door te brengen.

Nederland komt in de statistieken bizar slecht uit de verf: de ongelijkheid is hier met een ongelijkheid van 43% minder pensioen voor vrouwen zelfs de grootste van Europa. Dit percentage omvat zowel het pensioeninkomen ontvangen uit pensioenfondsen als uit de reguliere AOW. Met andere woorden, ondanks de relatieve gelijkheid en zekerheid die de AOW Nederlandse gepensioneerden brengt, is de “pensioenkloof” in Nederland veel groter dan in vergelijkbare Europese staten. In Denemarken is het procentuele verschil tussen mannen en vrouwen bijvoorbeeld meer dan drie keer zo klein. Geen wonder dus dat The Economist het verschijnsel, dat in elke Europese staat speelt, metaforisch aanduidt als “Nederlandse ziekte.”

De genderpensioenkloof is een delicate kwestie. Wie zich eraan waagt, moet zich verhouden tot een giftige stoofpot van structurele economische ongelijkheid en hardnekkige rolpatronen voor mannen en vrouwen. Dat Nederland zich Europees kampioen pensioenkloof mag noemen, legt namelijk vooral bloot hoe groot de verschillen zijn tussen mannen en vrouwen op de Nederlandse arbeidsmarkt. De vermaledijde loonkloof is hier een belangrijk voorbeeld van, en ook de gebrekkige regelingen voor ouderschapsverlof spreken boekdelen. De gevolgen: structurele zwangerschapsdiscriminatie en het hoogste percentage parttime werkende vrouwen van Europa (77% van de Nederlandse werkende vrouwen werkt parttime, tegenover een Europees gemiddelde van 32%). Het argument dat vrouwen nu eenmaal minder willen werken dan mannen houdt geen steek: eerder dit jaar wees onderzoek van het SCP uit dat jonge vrouwen graag fulltime zouden willen werken, maar dat in sectoren waar veel vrouwen werkzaam zijn, zoals de gezondheidszorg en kinderopvang, een tekort bestaat aan fulltime functies.

Voor huidige pensionado’s is weinig te doen aan hun pensioenkloof, maar de beslissingen die huidige en toekomstige bestuurders nemen zijn wel doorslaggevend voor de oude dag van studerende en werkende vrouwen van nu. Als de toegang tot de arbeidsmarkt voor vrouwen niet structureel verbetert, dan kunnen zij op een mager pensioentje rekenen. De voorzichtige stappen in de goede richting die de nieuwe regering wil nemen, een bescheiden uitbreiding van het kraamverlof voor partners en meer geld voor kinderopvang staan helaas niet in verhouding tot de omvang van het probleem. Ter illustratie: volgens het World Economic Forum zakte Nederland het afgelopen jaar zestien plaatsen op de mondiale ranglijst van gelijkheid tussen man en vrouw, van plaats 16 naar 32.In de sectie 'economische participatie en kansen' neemt Nederland de diep beschamende plek van nummer 82 in beslag.

Het dichten van de pensioenkloof vereist een culturele omslag, en een culturele omslag kost tijd. Toch zijn er talloze maatregelen voorhanden om de pensioenkloof te verkleinen. Allereerst moet de loonkloof dicht, en dat vereist onder andere strenger toezicht op het bedrijfsleven. Daarnaast kunnen vrouwen zich gemakkelijker bij de beroepsbevolking melden als er betaalbare en goede zorg voor kinderen en ouderen beschikbaar is. Een broodnodige verruiming van het ouderschapsverlof voor mannen kan zwangerschapsdiscriminatie de kop indrukken. Ook kan een algemene vierdaagse werkweek mannen én vrouwen meer handvatten geven om de taken eerlijk te verdelen. Zo kunnen vrouwen meer gaan werken, meer gaan verdienen, en wordt de taakverdeling tussen en mannen en vrouwen gelijkgetrokken. Toegegeven, dat is een ambitieus programma, maar we kunnen dromen.

Voor nu is de meest urgente stap echter het aanzwengelen van een publiek debat. in Nederland is er namelijk nauwelijks aandacht voor de pensioenkloof geweest, zelfs niet na het verschenen EU-rapport. Dat rapport werd in juni kort belicht in het Algemeen Dagblad, maar toen Jeroen Lenaers (CDA) het onderzoek wegwuifde als “een eh... nogal zinloze exercitie,” was het wel weer klaar met de media-aandacht – andere kranten repten er niet over. Volgens Lenaers is pensioenbeleid een nationale kwestie, geen Europese zaak. Dat kan wel zijn, maar ook het huidige regeerakkoord maakt weer geen woorden vuil aan de pensioenkloof. Willen we de oorzaken van deze ziekte bestrijden, dan zullen we haar eerst als zodanig moeten erkennen.

Beeld: Roel Wijnants, via Flickr.com

Mail

Merel Eimers en Simon van der Weele zijn Hard//hoofd-redactielid. Ze doen onderzoek naar nieuwe mogelijkheden van verzet tegen politieke verrechtsing, toenemende xenofobie en fascistische tendensen in Europa. Tegen het neoliberale beeld van de auteur als BV Ik publiceren Merel en Simon principieel met zijn tweeën. Deze samenwerking garandeert discussie, collectief denkwerk en flink wat statiegeld.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer