Deprecated: Required parameter $apivalid follows optional parameter $idform in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/plugins/chimpmatic/lib/functions.php on line 152

Deprecated: Required parameter $apivalid follows optional parameter $idform in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/plugins/contact-form-7-mailchimp-extension/lib/find.php on line 295

Deprecated: Required parameter $id_or_email follows optional parameter $avatar in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/functions.php on line 370
Hard//hoofd - Neem je eigen theater mee Locatietheater: uiteindelijk word je zelf ook een dakloze." /> Locatietheater: uiteindelijk word je zelf ook een dakloze." />
Asset 14

Neem je eigen theater mee

Theater in een bibliotheek, een zelf uitgeroepen onafhankelijke staat, tussen wat fietsenrekken: Floris laafde zich op Festival aan de Werf in Utrecht aan locatietheater in vele vormen.

Op zaterdag 19 mei zat ik ineengedoken als een dakloze tussen de fietsenrekken onder Hoog Catharijne. Het was, vanzelfsprekend, belevingstheater. In de locatievoorstelling Street van Lotte van den Berg gebeurt niet veel meer dan dat daklozen (twee echte en een acteur) in een plantsoen verdwijnen, zich wassen in de bosjes langs de Catharijnesingel, bij elkaar kruipen onder de brug in een bouwput. Je ziet steeds maar weinig, maar daardoor besef je des te beter dat die daklozen er in het echt ook zitten. En aan het einde van Street word je er dan zelf ook een.

This is where we live, luidt het thema van het laatste Festival aan de Werf, en Lotte van den Berg heeft dat letterlijk genomen. Het is vast niet waar burgervader Aleid Wolfsen, in het dagelijks bestuur geplaagd door de huisvestingsproblemen van weggepeste homo’s, terugkerende pedofielen en de onhandelbare familie Nikolic, aan refereert als hij bij opening gewag maakt van het belang van grensverleggend theater voor het aan zijn imago werkende Utrecht. Het moralisme ligt er in Street iets te dik bovenop, maar het is interessanter om na de voorstelling Best Bier te drinken met daklozen in een fietskelder, dan prosecco van de Gemeente Utrecht te nippen na de speech van de burgemeester.

Afbreken van de vierde muur

“Kunst in de publieke ruimte” is in de beeldende kunst een gedateerd wondermiddel. Sinds de overheid bij bouwprojecten een percentage voor kunst moet reserveren, staat op iedere rotonde wel een groot object kunst in de publieke ruimte te wezen. Bijzonder droevig is de geschiedenis van het Land Art-traject De Verbeelding in Zeewolde, dat de Flevopolder door middel van landschapskunst van een identiteit moest voorzien. De bewoners was niks gevraagd, zij zaten niet op die identiteit te wachten. Het vandalisme nam dan ook al snel de overhand: zelfs een shovel werd ingezet om de goede artistieke bedoelingen van kritische kanttekeningen te voorzien.

Hoe zit dat in het theater? Ondanks het recente vandalisme van overheidswege is Nederland nog steeds een walhalla van locatietheater. Lage productiekosten, locaties met een geschiedenis om je verhaal aan op te hangen of van sfeer te voorzien, noodzaak tot improviseren waardoor je vanzelf op nieuwe dramaturgische ingrepen komt: je vraagt je af waar je nog een theater voor nodig hebt. Ik heb geen cijfers, maar het zou me niet verbazen als intussen meer theater buiten de theaters wordt gemaakt dan daarbinnen.

Theaterwetenschappers hebben het wel over de “vierde muur”: die tussen het podium en het publiek. De simpelste manier om die af te breken is door het podium weg te halen. Als je op je hurken tussen de spelers moet zitten, of samen met ze door een rioolbuis moet kruipen, is die beklemming al een stuk minder. Maar hoewel locatietheater doorgaans leuker is dan sculpturen op rotondes, heeft het hetzelfde probleem dat het makkelijk blijft steken in goede bedoelingen. Er is een andere standaardingreep om de vierde muur te slechten: audience involvement. Daarvoor geldt hetzelfde. Het is makkelijk genoeg om het publiek het podium op te trekken en/of vragen te stellen, maar verdomd lastig om ze over hun schroom heen te helpen en een interessante niet-ingestudeerde reactie uit ze te trekken.

Neem je eigen theater mee

De organisatie van Festival aan de Werf heeft alvast laten zien hoe het niet moet, door op het Neude een groot wit fort in richten als “festivalhart”, met torens, bars, terrassen en podia. Wilden ze nog wat extra muren oprichten om zich in de publieke ruimte af te zonderen of zo? Opzichtig hangt aan een van de torens een projectiescherm met een hashtag ernaast, om aan te geven dat dit een interactief kunstwerk is. Als ik een advies mag geven: er staat ook een pyrotechnicus op het festivalprogramma, Pieter van den Bosch, die in een loods spectaculaire dingen met vuur en explosies doet. Hadden ze die niet beter ook voor de opening kunnen charteren, in plaats van een lieve singer-songwriter die na de toespraken een loflied op Utrecht zingt?

Vrijwel alle theatervoorstellingen op het festival zijn op een of andere manier “op locatie”. Floris van Delft doet dat het meest drastisch door voor de Stadsschouwburg zijn eigen stellage op te richten en die voor de duur van de voorstelling uit te roepen tot onafhankelijke staat, Dat Staat. Vervolgens is het aan het publiek om die staat opnieuw in te richten. Voor de gelegenheid wordt het publiek door middel van een enquête (Leest u de krant? Bent u lid van een politieke partij? Heeft u leidinggevende ervaring? Spreekt u makkelijk voor een groot publiek?) ingedeeld in vier groepen: die met de middelen en de motivatie om politiek invloed uit te oefenen, de gemotiveerden zonder middelen, de ongemotiveerde bemiddelden, en degenen die geen van beiden hebben. Die laatsten krijgen zakken chips toegeworpen.

Op de spits drijven

Dat Staat is een bolwerk, maar wel een waar de zon doorheen schijnt en de wind doorheen waait. Dat past wel binnen de opzet van de voorstelling. Kwalijker is dat de uitkomsten uiteindelijk tamelijk voorspelbaar zijn. Want als iedereen zijn zegje heeft gedaan en zijn eisen geformuleerd, komen we uit op dezelfde oude representatieve democratie. Uiteindelijk hebben we zo het zojuist opgeheven Nederland opnieuw uitgevonden. Het helpt natuurlijk ook niet dat het publiek het eigenlijk best wel met elkaar eens is, en inderdaad uit theaterpubliek bestaat (geen hanekam, baseballpet, bontkraagje of stropdas te zien). Onderhoudend theater, maar zo schiet het niet op met de revolutie.

Lucas de Man pakt het bescheidener aan in Dinner with Dad. Waar hij in het eerdere Fight Club nog letterlijk het publiek met elkaar op de vuist liet gaan, en zijn theatercollectief activistisch De Nieuwe Helden heeft genoemd, is het nu tijd voor een goed gesprek tussen de generaties. En wanneer kun je dat beter doen dan tijdens het koken? Dus krijgen we als theatervoorstelling een kookworkshop. Die wordt weliswaar van tijd tot onderbroken door theatrale intermezzo’s, geschiedenislessen en existentiële vragen, maar het generatieconflict wordt nergens op de spits gedreven. De setting leent zich wel om vragen het publiek in te slingeren als “vindt u zichzelf een goede vader?” en “hoe ervoer u de geboorte van uw zoon?”. Die dan opmerkelijk ongedwongen beantwoord worden.

Lucas de Man maant: neem je vader mee. Julian Hetzel had kunnen zeggen: neem je eigen theater mee. Mensen in het publiek staan op en vertellen hun levensverhaal. Een gerepeteerd verhaal, maar wel hun eigen verhaal. Op de achtergrond worden foto’s geprojecteerd, of eigenlijk scans, die bezoekers van zichzelf konden maken in een installatie in de hal. En zo, suggereert de titel, krijg je dan een beeld van de stand van het land, The State of the State. Het verst gaat de happening Heide, tijdens de openingsnacht in Theater Kikker. Het publiek legt in de theaterzaal een heidelandschap aan. Ze zijn zo niet alleen zelf de voorstelling, maar bouwen ook op het podium hun eigen lapje grond. Buiten staan de schapen al te wachten.

Tot in de porieën

Het neveneffect van die verplaatsing van het theater is dat je ook met een theaterblik naar je alledaagse omgeving gaat kijken. Niet alleen naar de klantgerichte daklozenkrantverkoper op Hoog Catharijne (iedereen die wel eens uitstapt op Utrecht Centraal, weet over wie ik het heb). Ook naar de verschrompelde oude vrouw die bij de Universiteitsbibliotheek (UB) iets met het afval aan het doen was (ik vond het niet netjes om te kijken wat). Ook naar de mafkees die met ontbloot bovenlijf langs de Nieuwe Kade luchtgitaar stond te spelen. De Fluxus-kunstenaar Allan Kaprow noemt dat The blurring of art and life. Als dat een fout soort esthetisering is die je medemens reduceert tot rekwisiet, jammer dan. Het is wel een manier waarop theater, op bescheiden schaal, je wereld verandert: een manier van kijken.

Maar waar het locatietheater het meest tussen de poriën doordringt, is wel in Library van Ant Hampton en Tim Etchells. Een uur lang zit je naast iemand anders in de UB met een stapel boeken voor je en een koptelefoon op. De iPod vertelt je wanneer je welk boek moet openslaan en waar je moet beginnen met lezen. Gaandeweg gaat de voorstelling met de tekst aan de loop, door passages net iets anders voor te lezen dan ze er staan, door je van het ene boek naar het andere te laten springen, door je boek met de persoon naast je te delen. En door je naar de andere mensen in de bibliotheek te laten kijken. Het is alsof ze het verhaal in gezogen worden, terwijl ze intussen gewoon doorgaan met studeren en lummelen. Dat theater ook je manier van lezen kon veranderen, dát wist ik nog niet.

Aan de stand van het land verandert het verder weinig. Festival aan de Werf moet nog steeds volgend jaar een verstandshuwelijk met Springdance aangaan en Huis aan de Werf moet zich “ontwikkelen van productiehuis tot huis van makers in de podiumkunsten” omdat de productiehuizen worden wegbezuinigd. Klinkt als het verhangen van bordjes? Voor het festival betekent het vooral een inperking van de programmering. Maar het productiehuis is echt een groot verlies. Kijk naar de laatste lichting producties en je weet: het valt niet mee. Ook daarom had Festival aan de Werf beter kunnen openen met een vuurbol van Pieter van den Bosch op het Neude.

--
Festival aan de Werf vindt van 17-26 mei plaats op verschillende locaties in Utrecht. Hard//hoofd is een partner en bevraagt online en offline kunstenaars, voorstellingen, voorbijgangers en bezoekers. Zaterdag 26 mei gaat Roos Euwe in gesprek bij Theater Trends.

Mail

Floris Solleveld is Hard//hoofd-redactielid en overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe hoofdredacteur!

De hoofdredacteur van Hard//hoofd is de spin in het web van een groeiende, creatieve organisatie. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Als Chef Eindredactie breng je schrijvers en eindredacteuren met elkaar in contact, en zie je erop toe dat teksten tijdig gepubliceerd worden. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

De draad

De draad

Sumai Yahya schreef een kort, poëtisch verhaal over menselijke vleermuizen slingerend aan een draad. Een korte versie verscheen in het papieren magazine, maar lees hier de volledige versie, vol symboliek, donkere massa's, naalden, konijnen met rode ogen en aangeslepen ruggengraten. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Iets wat van zijn vader is geweest

Iets wat van zijn vader is geweest

Het is zwarte zaterdag en de tankstations zijn druk. Sigarettenrook en uitlaatgassen blijven "in de windstilte boven het asfalt verstikkend en bewegingsloos hangen." Tristan is, in dit korte verhaal, op weg naar het huis van wijlen zijn vader, een man op wie hij nooit heeft kunnen rekenen. Kan hij het opbrengen om door te rijden? Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Gedichten Alara Adilow (titel volgt) 2

Straatliedjes

Wat is een huis? 'Iets dat de wraak van de nacht buiten houdt. / Iets waar je naar terugkeert na een lange reis.' In deze nieuwe gedichten van Alara Adilow worden vaders ontvlucht, tijdelijke verblijfplaatsen gevonden en nieuwe relaties op zee aangegaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel