Illustratie: Elise van Iterson

Van King of Pop, naar camp, naar kunst." />

Illustratie: Elise van Iterson

Van King of Pop, naar camp, naar kunst." />
Asset 14

Michael Jackson is geschiedenis

Er is iets met Michael Jackson. Dat is geen nieuws. Er is altijd iets met Michael Jackson. Of er was altijd iets met Michael Jackson, maar dat hij al meer dan twee jaar dood is, heeft weinig veranderd.

Rechtszaak

Michael Jackson weet zijn publiek ook postuum te choqueren. In het proces tegen Jacksons lijfarts Conrad Murray is nieuw materiaal boven water gekomen. De popster die zichzelf keer op keer uitwiste en reconstrueerde verraste deze keer met een foto: een engelachtige, dode Michael in een ziekenhuisbed met een plakbandje over zijn neus, en een audiotape. "When people leave this show, when people leave my show, I want them to say, 'I've never seen nothing like this in my life. Go. Go. I've never seen nothing like this. Go. It's amazing. He's the greatest entertainer in the world", murmelt Michael Jackson iets meer dan een maand voor zijn dood. Het contrast tussen de woorden zelf en zijn verzwakte, trage stemgeluid is pijnlijk.

Ik heb te doen met de arts in dit potsierlijke proces. 'Dood door schuld' is de aanklacht. Dat Michael Jackson al jaren bezig was zichzelf naar de verdoemenis te plastisch chirurgen, is rechtswege blijkbaar irrelevant. Michael smeekte zijn arts om een slaapmiddel en hij heeft het gekregen. Een lullige dood. Kurt Cobain zou zich rotgelachen hebben. Om glorieus ten onder te gaan had Jackson minstens twintig jaar eerder moeten doodgaan. Ergens ging het mis, maar de hoop op een allesovertreffende comeback hield hem op de been.

Cultfiguur

Ik volg de dode Michael Jackson met groeiende belangstelling. Een belangstelling die ik zelf niet helemaal begrijp; ik heb nooit echt van Michael Jackson gehouden. Niet van zijn liedjes en niet van zijn verschijning. Mijn groeiende belangstelling is niet zozeer de onvoorwaardelijke liefde van een fan alswel de interesse van een historicus met een voorliefde voor dramatiek.

Michael wilde op zijn vijftigste zijn grootste tour ooit doen. Van deze comeback is het nooit gekomen: Michael Jackson is geschiedenis geworden. Zijn familie, fans en vijanden hebben het nog druk met het afhandelen van de vraag wie er schuldig is aan zijn dood, maar in kunstkringen maakt hij intussen een opmars als cultfiguur. Michael duikt op verschillende plaatsen op. Zo prijkt hij op de cover van Morf, een intellectueel tijdschrift over mode en vormgeving. Een vreemd portret van een donkere Michael in dandy outfit. Hij is ouder dan op de bekende foto's van Jackson toen hij nog zwart was. De foto blijkt een constructie. Het portret is in 1985 gemaakt door de kunstenaar Nathan Wright, als poging het uiterlijk van de popster in het magische jaar 2000 te visualiseren. Wright zat ernaast. Zelfs kunstenaars met sterke verbeeldingskracht konden niet bevroeden dat de transformatie van de superstar zo uit de hand zou lopen. De keuze voor dit portret als cover lijkt allereerst curieus, maar overstijgt toch de platte ironie: het thema van deze Morf is geschiedenis en de cover toont met dit portret de grilligheid daarvan.

Illustratie Elise van Iterson

Ook Jorian Bekker en Jolijn Ceelen, jonge grafisch ontwerpers uit Arnhem, eigenen zich het symbool van Michael Jackson toe. Ze houden zich allerminst bezig met de publieke opinie of de dubieuze reputatie van wijlen MJ en passen vrijelijk zijn erfenis aan. Ze kropen in de huid van de eenzame superstar, richtten een Michaelband op en maken nu muziek en videoclips. Maar de muziek van de twee ontwerpers heeft weinig te maken met die van Jackson. Ze laten zich inspireren door zijn getroebleerde bestaan. De mix geluidsfragmenten is een interpretatie van het gevoelsleven van de gevallen popster.

Het resultaat is obscuur, maar de combinatie met de videobeelden zorgt voor een verrassende en intrigerende sfeer. Het schokkerige pixelbeeld van de videoclip doet je twijfelen of de computer wel werkt, maar door de consequente herhaling wordt duidelijk dat het afbrokkelen en opbouwen van stukken beeld een bewuste keuze is. Hier en daar duikt het bleke gelaat van Jacko op. Meestal klein in beeld en verdwenen voordat je hem goed en wel herkend hebt. Het lijkt een droom, waarin Michael ons iets probeert duidelijk te maken vanuit zijn eigen universum. Hij roept, maar we verstaan hem niet. De clip doet denken aan een David Lynch-film. Ongrijpbaar en surrealistisch, maar met een continu gevoel van herkenning.

De bijbehorende publicatie is eveneens vreemd en aantrekkelijk. In freaky beeldtaal belichten de ontwerpers verscheidene thema's die aan de popster kleven. Ze maken daarbij summier gebruik van tekst. Fragmenten uit zijn liedjes worden door de ontwerpers ingezet om de gevoelens van de steeds onwerkelijker wordende King of Pop te tonen. Ze laten zien dat de songteksten van I am Lonely, Have you seen my childhood en Black & White zich niet alleen in het collectieve popgeheugen hebben genesteld, maar ook de getuigenis zijn van een innerlijke strijd. De twee ontwerpers hebben dat fascinerend duidelijk gemaakt en dat is des te interessanter omdat zij te jong zijn om de opkomst en ondergang van het fenomeen Jackson destijds te hebben beleefd.

Onsterfelijk

Deze hernieuwde cultivering van Michael boeit me mateloos. Als hitfiguur beangstigde hij me. In zijn hoogtijdagen zong ik liever de liedjes van Kinderen voor Kinderen. Bij mij op de basisschool zaten wel kinderen (jongens) die vreemde passen achteruit maakten, eng met hun hoofd konden bewegen en veelvuldig in hun kruis grepen, waarvoor zij bewonderd werden door weer andere kinderen (meisjes). Ik wist wel dat dit iets te maken had Michael Jackson. Het leek mij echter weinig nastrevenswaardig. Ik werd al moe als ik er naar keek.

Toen ik eindelijk te oud was voor Kinderen voor Kinderen, was Michael Jackson alweer op zijn retour. Hij takelde af, maar niet op de geijkte rock-manier met veel drugs, drank en mooie vrouwen. De aftakeling van Michael was traag, verwarrend en pijnlijk. Van matig geslaagde gezichtsverbouwingen, via een verdacht huwelijk met de dochter van Elvis Presley, naar pedoseksuele beschuldigingen. Michael leidde aan het Peter Pan-syndroom en liet een eigen pretpark bouwen, Neverland. Naar verluidt had hij ook een eigen snoepwinkel, een aap als huisdier en sliep hij in een zuurstoftank. De populariteit van Jackson daalde. Als publiek figuur veranderde Michael van een voorbeeld in een schrikbeeld. De maakbaarheid van het uiterlijk blijkt een twijfelachtige verworvenheid. De King of Pop was allang over zijn hoogtepunt heen en zijn houdbaarheidsdatum begon te verstrijken, maar hij wilde het niet doorhebben. Het schijnt dat de restanten van zijn neus al aan het ontbinden waren toen hij nog oefende voor die laatste en grootste tour.

Michaels wens om onsterfelijk te zijn, lijkt alsnog uit te komen. Maar daarvoor moest hij wel eerst dood. Terwijl de betrokkenen in de rechtszaal strijden om Michael ook het laatste greintje waardigheid te ontnemen, staat hij in een andere wereld op als cultfiguur. De erfenis van Michael zal zich tot in het oneindige herhalen, steeds in nieuwe gedaantes. Michael zal voortleven als muziekgeschiedenis, als mythe, als vorm van camp. Volgens Susan Sontag, die het beroemde essay Notes on camp schreef, is de essentie van camp de liefde voor het onnatuurlijke, het artificiële en de overdrijving. Kwalificaties die Michael goed passen. Wie een onsterfelijk cultfiguur wil zijn, gaat niet op zijn vijftigste op tour, maar neemt een laatste dosis slaapmiddel.

--
Dit is een gastbijdrage van Luna van Loon

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer