Er is iets met Michael Jackson. Dat is geen nieuws. Er is altijd iets met Michael Jackson. Of er was altijd iets met Michael Jackson, maar dat hij al meer dan twee jaar dood is, heeft weinig veranderd.
Rechtszaak
Michael Jackson weet zijn publiek ook postuum te choqueren. In het proces tegen Jacksons lijfarts Conrad Murray is nieuw materiaal boven water gekomen. De popster die zichzelf keer op keer uitwiste en reconstrueerde verraste deze keer met een foto: een engelachtige, dode Michael in een ziekenhuisbed met een plakbandje over zijn neus, en een audiotape. "When people leave this show, when people leave my show, I want them to say, 'I've never seen nothing like this in my life. Go. Go. I've never seen nothing like this. Go. It's amazing. He's the greatest entertainer in the world", murmelt Michael Jackson iets meer dan een maand voor zijn dood. Het contrast tussen de woorden zelf en zijn verzwakte, trage stemgeluid is pijnlijk.
Ik heb te doen met de arts in dit potsierlijke proces. 'Dood door schuld' is de aanklacht. Dat Michael Jackson al jaren bezig was zichzelf naar de verdoemenis te plastisch chirurgen, is rechtswege blijkbaar irrelevant. Michael smeekte zijn arts om een slaapmiddel en hij heeft het gekregen. Een lullige dood. Kurt Cobain zou zich rotgelachen hebben. Om glorieus ten onder te gaan had Jackson minstens twintig jaar eerder moeten doodgaan. Ergens ging het mis, maar de hoop op een allesovertreffende comeback hield hem op de been.
Cultfiguur
Ik volg de dode Michael Jackson met groeiende belangstelling. Een belangstelling die ik zelf niet helemaal begrijp; ik heb nooit echt van Michael Jackson gehouden. Niet van zijn liedjes en niet van zijn verschijning. Mijn groeiende belangstelling is niet zozeer de onvoorwaardelijke liefde van een fan alswel de interesse van een historicus met een voorliefde voor dramatiek.
Michael wilde op zijn vijftigste zijn grootste tour ooit doen. Van deze comeback is het nooit gekomen: Michael Jackson is geschiedenis geworden. Zijn familie, fans en vijanden hebben het nog druk met het afhandelen van de vraag wie er schuldig is aan zijn dood, maar in kunstkringen maakt hij intussen een opmars als cultfiguur. Michael duikt op verschillende plaatsen op. Zo prijkt hij op de cover van Morf, een intellectueel tijdschrift over mode en vormgeving. Een vreemd portret van een donkere Michael in dandy outfit. Hij is ouder dan op de bekende foto's van Jackson toen hij nog zwart was. De foto blijkt een constructie. Het portret is in 1985 gemaakt door de kunstenaar Nathan Wright, als poging het uiterlijk van de popster in het magische jaar 2000 te visualiseren. Wright zat ernaast. Zelfs kunstenaars met sterke verbeeldingskracht konden niet bevroeden dat de transformatie van de superstar zo uit de hand zou lopen. De keuze voor dit portret als cover lijkt allereerst curieus, maar overstijgt toch de platte ironie: het thema van deze Morf is geschiedenis en de cover toont met dit portret de grilligheid daarvan.
Illustratie Elise van Iterson
Ook Jorian Bekker en Jolijn Ceelen, jonge grafisch ontwerpers uit Arnhem, eigenen zich het symbool van Michael Jackson toe. Ze houden zich allerminst bezig met de publieke opinie of de dubieuze reputatie van wijlen MJ en passen vrijelijk zijn erfenis aan. Ze kropen in de huid van de eenzame superstar, richtten een Michaelband op en maken nu muziek en videoclips. Maar de muziek van de twee ontwerpers heeft weinig te maken met die van Jackson. Ze laten zich inspireren door zijn getroebleerde bestaan. De mix geluidsfragmenten is een interpretatie van het gevoelsleven van de gevallen popster.
Het resultaat is obscuur, maar de combinatie met de videobeelden zorgt voor een verrassende en intrigerende sfeer. Het schokkerige pixelbeeld van de videoclip doet je twijfelen of de computer wel werkt, maar door de consequente herhaling wordt duidelijk dat het afbrokkelen en opbouwen van stukken beeld een bewuste keuze is. Hier en daar duikt het bleke gelaat van Jacko op. Meestal klein in beeld en verdwenen voordat je hem goed en wel herkend hebt. Het lijkt een droom, waarin Michael ons iets probeert duidelijk te maken vanuit zijn eigen universum. Hij roept, maar we verstaan hem niet. De clip doet denken aan een David Lynch-film. Ongrijpbaar en surrealistisch, maar met een continu gevoel van herkenning.
De bijbehorende publicatie is eveneens vreemd en aantrekkelijk. In freaky beeldtaal belichten de ontwerpers verscheidene thema's die aan de popster kleven. Ze maken daarbij summier gebruik van tekst. Fragmenten uit zijn liedjes worden door de ontwerpers ingezet om de gevoelens van de steeds onwerkelijker wordende King of Pop te tonen. Ze laten zien dat de songteksten van I am Lonely, Have you seen my childhood en Black & White zich niet alleen in het collectieve popgeheugen hebben genesteld, maar ook de getuigenis zijn van een innerlijke strijd. De twee ontwerpers hebben dat fascinerend duidelijk gemaakt en dat is des te interessanter omdat zij te jong zijn om de opkomst en ondergang van het fenomeen Jackson destijds te hebben beleefd.
Onsterfelijk
Deze hernieuwde cultivering van Michael boeit me mateloos. Als hitfiguur beangstigde hij me. In zijn hoogtijdagen zong ik liever de liedjes van Kinderen voor Kinderen. Bij mij op de basisschool zaten wel kinderen (jongens) die vreemde passen achteruit maakten, eng met hun hoofd konden bewegen en veelvuldig in hun kruis grepen, waarvoor zij bewonderd werden door weer andere kinderen (meisjes). Ik wist wel dat dit iets te maken had Michael Jackson. Het leek mij echter weinig nastrevenswaardig. Ik werd al moe als ik er naar keek.
Toen ik eindelijk te oud was voor Kinderen voor Kinderen, was Michael Jackson alweer op zijn retour. Hij takelde af, maar niet op de geijkte rock-manier met veel drugs, drank en mooie vrouwen. De aftakeling van Michael was traag, verwarrend en pijnlijk. Van matig geslaagde gezichtsverbouwingen, via een verdacht huwelijk met de dochter van Elvis Presley, naar pedoseksuele beschuldigingen. Michael leidde aan het Peter Pan-syndroom en liet een eigen pretpark bouwen, Neverland. Naar verluidt had hij ook een eigen snoepwinkel, een aap als huisdier en sliep hij in een zuurstoftank. De populariteit van Jackson daalde. Als publiek figuur veranderde Michael van een voorbeeld in een schrikbeeld. De maakbaarheid van het uiterlijk blijkt een twijfelachtige verworvenheid. De King of Pop was allang over zijn hoogtepunt heen en zijn houdbaarheidsdatum begon te verstrijken, maar hij wilde het niet doorhebben. Het schijnt dat de restanten van zijn neus al aan het ontbinden waren toen hij nog oefende voor die laatste en grootste tour.
Michaels wens om onsterfelijk te zijn, lijkt alsnog uit te komen. Maar daarvoor moest hij wel eerst dood. Terwijl de betrokkenen in de rechtszaal strijden om Michael ook het laatste greintje waardigheid te ontnemen, staat hij in een andere wereld op als cultfiguur. De erfenis van Michael zal zich tot in het oneindige herhalen, steeds in nieuwe gedaantes. Michael zal voortleven als muziekgeschiedenis, als mythe, als vorm van camp. Volgens Susan Sontag, die het beroemde essay Notes on camp schreef, is de essentie van camp de liefde voor het onnatuurlijke, het artificiële en de overdrijving. Kwalificaties die Michael goed passen. Wie een onsterfelijk cultfiguur wil zijn, gaat niet op zijn vijftigste op tour, maar neemt een laatste dosis slaapmiddel.
--
Dit is een gastbijdrage van Luna van Loon
