nieuwsbrief
Asset 14

Lévi-Strauss

Welkom bij Mees Leest! Een rubriek waarin Mees een poging doet haar boekenkast te analyseren en de ongelezen exemplaren tracht door te ploeteren. Een eenmansboekenclub, met verhalen uit en over de werken die al dan niet per ongeluk op haar planken zijn terechtgekomen. Deze week aflevering 8:

Mail

Claude Lévi-Strauss - Tristes Tropiques of Het hilarische verslag van een antropoloog in de tropen

Voor Ilja

Een van de eerste boeken die ik las tijdens mijn studie Culturele Antropologie was Argonauts of the Western Pacific van Bronislaw Malinowski, uit 1922. Hierin deed hij keurig verslag van het leven van de barbaren die de eilandjes bij Papoea-Nieuw-Guinea bevolkten en hun onderlinge ruilhandel. Hoewel een belangrijk boek voor de geschiedenis van het antropologische vak, lazen we vooral hoe tijden waren veranderd en hoe bizar racistisch er ooit over andere volkeren werd geschreven. Het schandaal brak los toen na de dood van Malinowski in 1967 zijn dagboeken werden gepubliceerd. Hierin uitte hij zonder enige gêne zijn ongenoegen over de inboorlingen: “I see the life of the natives as utterly devoid of interest or importance, something as remote from me as the life of a dog.” Holy shit gast. Postuum kreeg hij een bak stront over zich heen en niet onterecht, maar onze docenten raadden ons toch aan een dagboek bij te houden tijdens het doen van onderzoek, zodat we wetenschappelijke data konden onderscheiden van de alledaagse wanhoop van een antropoloog ver van huis.

Dit voorbeeld neemt niet weg dat een hoop antropologische boeken bol staan van geromantiseerde beelden en beschrijvingen van hun reizen en ondervindingen. “Antropologen zijn vrijwel zonder uitzondering mislukte romanschrijvers”, verkondigde mijn warrige en buitengewoon intelligente professor Jojada Verrips ooit, terwijl hij zoals altijd heen en weer ijsbeerde onderaan de collegezaal. De beste man had vaker rake observaties, zoals dat waar vroeger pakjes sjek op tafel lagen er nu flesjes Spa Blauw staan, een ontwikkeling die hij verafschuwde en typerend vond voor de tijdgeest. Zelf was hij overigens ook niet wars van een beetje romanschrijverij: zo schreef hij onder andere En boven de polder de hemel, hoe poëtisch is die.

Ja, Antropologie is een bijzonder vak, en de Antropoloog is een type mens op zich. Ik heb er niet mijn beroep van gemaakt en ik heb een schuld van veertig ruggen, maar toch ben ik blij dat ik me er vijf jaar in heb kunnen verdiepen en een paar markante figuren heb mogen leren kennen.

En nu pas, vijf jaar na de studie, deze klassieker in je handen?

Ik kreeg Tristes Tropiques van Lévi-Strauss op mijn negentiende verjaardag van mijn nieuwe antropologenvrienden. Het was het befaamde huisfeest waar mijn oude vriendengroep kennismaakte met ‘de antropoloog’. Met zijn tienen gingen mijn studievrienden pontificaal op de woonkamervloer bier zitten drinken en tot op de dag van vandaag refereert de rest van mijn vrienden aan 'die hippies die overal op de grond gaan zitten'. Dat er diezelfde avond iemand projectielkotste over mijn cd-collectie en dat ik zwoer nooit meer een huisfeest te geven schijnt niemand zich te herinneren.

Afgelopen februari waren de mensen waar ik mee heb gestudeerd allemaal samen op de begrafenis van één van ons. Met zijn honderden huilden we bij zijn graf, en daarna werden we in goede traditie stuiterend zat. Die afschuwelijke dag werd een melancholieke en mooie samenkomst waarop we als dronken zeemanslieden gearmd over elkaar heen buitelden. Hangend boven onze tiende Zatte bij Brouwerij ’t IJ zei Harmen opeens: "Ik heb laatst Tristes Tropiques gelezen, en het is FANTASTISCH. Je móet het lezen." De volgende dag, bekaterd en verdrietig, pakte ik het uit de kast.

En, FANTASTISCH?

Ja. Tegen verwachting in, want ik kende Claude Levi-Strauss vooral als grondlegger van het structuralisme, een stroming waarvan de naam alleen al je in slaap doet vallen. Wist ik veel dat zijn memoires uit 1955 over zijn reizen naar Brazilië en andere exotische oorden een briljante en hilarisch filosofische beschrijving zijn van het antropologenvak. “I hate travelling and explorers”, begint het. Zelfspot is de beste humor, en Lévi-Strauss is daarin een meester. Hij vertelt over zijn omzwervingen voordat hij voet aan de Zuid-Amerikaanse wal zet om daar de inheemse bevolking te onderzoeken, beginnend met zijn aanstelling als professor in de filosofie aan de Sorbonne tot een heel hoofdstuk (!) over de zonsondergang op zee. Het mooist is misschien nog wel het hoofdstuk The Doldrums. Dit is een gevreesd gebied midden in de Atlantische Oceaan, waar de zee het warmst is door de zon. Hier ontstaan orkanen, maar de wind kan er ook we-ken-lang stilstaan - de grootste vrees van de reiziger. Donkere wolken pakken zich samen en de ergste verveling slaat toe. De ultieme overgangsfase in de rite de passage van de antropoloog.

Oké, hij gaat aan land. En dan?

Er volgt driehonderd pagina’s verslag van zijn avonturen als onderzoeker, compleet met plaatjes van tribale kunstvoorwerpen. Hij buigt zich over belangrijke dilemma’s waar een antropoloog mee kampt, zoals de legitimiteit van ‘de westerling’ als onderzoeker van ‘de inboorling’, en hoe de korte duur van zijn onderzoek het verslag beïnvloedt:

"I had wanted to reach the extreme limits of the savage; it might be thought that my wish had been granted, now that I found myself among these charming Indians whom no other white man had ever seen before and who might never be seen again. After an enchanting trip up-river, I had certainly found my savages. Alas! They were only too savage. Since their existence had only been revealed to me at the last moment, I was unable to devote to them the time that would have been essential to get to know them. (…) There they were, all ready to teach me their customs and beliefs, and I did not know their language. They were as close to me as a reflection in the mirror; I could touch them, but I could not understand them."

Ik kan niet anders zeggen dan dat ik met volle teugen geniet van dit boek met een luierende Indiaan op de voorkant. Ik zal de eerste zijn die toegeeft dat ik het nog niet uit heb (en dat het eigenlijk al een week dienst doet als onderzetter van vier glaasjes water op mijn nachtkastje) maar alla, de deadline drong en ik moest toch een stuk afleveren. Ik beloof u plechtig: dit boek lees ik alsnog uit, al moet ik er voor op vakantie.

En in welk gezelschap bevindt Claude zich te huize List?

The Plot against America - Philip Roth
Ik kreeg dit boek enige tijd geleden maar las het nooit, want er is iets dat me ontzettend tegenstaat aan Philip Roth. Ik weet eigenlijk niet echt wat het is, het kan niet zijn uiterlijk zijn want ik weet niet eens hoe hij eruit ziet.

Pietje Bell is weer aan de gang - Chris van Abkoude
Ik heb er nooit om gelogen, ik ben een Amsterdammer die van Rotterdam houdt, en het zou nog best wel eens kunnen zijn dat die genegenheid allemaal is begonnen met mijn jeugdliefde Pietje Bell.

The Complete Works of William Shakespeare
Altijd leuk om zo’n ‘complete werken’ in huis te hebben, maar uiteindelijk pak je zo’n dikke pil nooit eens even lekker uit de kast om bij de kachel te lezen, omdat je armspieren het op een gegeven moment begeven. Geen slecht woord over Shakespeare overigens.

Volgende keer in Mees Leest: Charles Dickens – Olivier Twist of
Hoe ik ooit het gehele oeuvre van Dickens in het Nederlands erfde

Ava Mees List

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5