Asset 14

Lévi-Strauss

Welkom bij Mees Leest! Een rubriek waarin Mees een poging doet haar boekenkast te analyseren en de ongelezen exemplaren tracht door te ploeteren. Een eenmansboekenclub, met verhalen uit en over de werken die al dan niet per ongeluk op haar planken zijn terechtgekomen. Deze week aflevering 8:

Claude Lévi-Strauss - Tristes Tropiques of Het hilarische verslag van een antropoloog in de tropen

Voor Ilja

Een van de eerste boeken die ik las tijdens mijn studie Culturele Antropologie was Argonauts of the Western Pacific van Bronislaw Malinowski, uit 1922. Hierin deed hij keurig verslag van het leven van de barbaren die de eilandjes bij Papoea-Nieuw-Guinea bevolkten en hun onderlinge ruilhandel. Hoewel een belangrijk boek voor de geschiedenis van het antropologische vak, lazen we vooral hoe tijden waren veranderd en hoe bizar racistisch er ooit over andere volkeren werd geschreven. Het schandaal brak los toen na de dood van Malinowski in 1967 zijn dagboeken werden gepubliceerd. Hierin uitte hij zonder enige gêne zijn ongenoegen over de inboorlingen: “I see the life of the natives as utterly devoid of interest or importance, something as remote from me as the life of a dog.” Holy shit gast. Postuum kreeg hij een bak stront over zich heen en niet onterecht, maar onze docenten raadden ons toch aan een dagboek bij te houden tijdens het doen van onderzoek, zodat we wetenschappelijke data konden onderscheiden van de alledaagse wanhoop van een antropoloog ver van huis.

Dit voorbeeld neemt niet weg dat een hoop antropologische boeken bol staan van geromantiseerde beelden en beschrijvingen van hun reizen en ondervindingen. “Antropologen zijn vrijwel zonder uitzondering mislukte romanschrijvers”, verkondigde mijn warrige en buitengewoon intelligente professor Jojada Verrips ooit, terwijl hij zoals altijd heen en weer ijsbeerde onderaan de collegezaal. De beste man had vaker rake observaties, zoals dat waar vroeger pakjes sjek op tafel lagen er nu flesjes Spa Blauw staan, een ontwikkeling die hij verafschuwde en typerend vond voor de tijdgeest. Zelf was hij overigens ook niet wars van een beetje romanschrijverij: zo schreef hij onder andere En boven de polder de hemel, hoe poëtisch is die.

Ja, Antropologie is een bijzonder vak, en de Antropoloog is een type mens op zich. Ik heb er niet mijn beroep van gemaakt en ik heb een schuld van veertig ruggen, maar toch ben ik blij dat ik me er vijf jaar in heb kunnen verdiepen en een paar markante figuren heb mogen leren kennen.

En nu pas, vijf jaar na de studie, deze klassieker in je handen?

Ik kreeg Tristes Tropiques van Lévi-Strauss op mijn negentiende verjaardag van mijn nieuwe antropologenvrienden. Het was het befaamde huisfeest waar mijn oude vriendengroep kennismaakte met ‘de antropoloog’. Met zijn tienen gingen mijn studievrienden pontificaal op de woonkamervloer bier zitten drinken en tot op de dag van vandaag refereert de rest van mijn vrienden aan 'die hippies die overal op de grond gaan zitten'. Dat er diezelfde avond iemand projectielkotste over mijn cd-collectie en dat ik zwoer nooit meer een huisfeest te geven schijnt niemand zich te herinneren.

Afgelopen februari waren de mensen waar ik mee heb gestudeerd allemaal samen op de begrafenis van één van ons. Met zijn honderden huilden we bij zijn graf, en daarna werden we in goede traditie stuiterend zat. Die afschuwelijke dag werd een melancholieke en mooie samenkomst waarop we als dronken zeemanslieden gearmd over elkaar heen buitelden. Hangend boven onze tiende Zatte bij Brouwerij ’t IJ zei Harmen opeens: "Ik heb laatst Tristes Tropiques gelezen, en het is FANTASTISCH. Je móet het lezen." De volgende dag, bekaterd en verdrietig, pakte ik het uit de kast.

En, FANTASTISCH?

Ja. Tegen verwachting in, want ik kende Claude Levi-Strauss vooral als grondlegger van het structuralisme, een stroming waarvan de naam alleen al je in slaap doet vallen. Wist ik veel dat zijn memoires uit 1955 over zijn reizen naar Brazilië en andere exotische oorden een briljante en hilarisch filosofische beschrijving zijn van het antropologenvak. “I hate travelling and explorers”, begint het. Zelfspot is de beste humor, en Lévi-Strauss is daarin een meester. Hij vertelt over zijn omzwervingen voordat hij voet aan de Zuid-Amerikaanse wal zet om daar de inheemse bevolking te onderzoeken, beginnend met zijn aanstelling als professor in de filosofie aan de Sorbonne tot een heel hoofdstuk (!) over de zonsondergang op zee. Het mooist is misschien nog wel het hoofdstuk The Doldrums. Dit is een gevreesd gebied midden in de Atlantische Oceaan, waar de zee het warmst is door de zon. Hier ontstaan orkanen, maar de wind kan er ook we-ken-lang stilstaan - de grootste vrees van de reiziger. Donkere wolken pakken zich samen en de ergste verveling slaat toe. De ultieme overgangsfase in de rite de passage van de antropoloog.

Oké, hij gaat aan land. En dan?

Er volgt driehonderd pagina’s verslag van zijn avonturen als onderzoeker, compleet met plaatjes van tribale kunstvoorwerpen. Hij buigt zich over belangrijke dilemma’s waar een antropoloog mee kampt, zoals de legitimiteit van ‘de westerling’ als onderzoeker van ‘de inboorling’, en hoe de korte duur van zijn onderzoek het verslag beïnvloedt:

"I had wanted to reach the extreme limits of the savage; it might be thought that my wish had been granted, now that I found myself among these charming Indians whom no other white man had ever seen before and who might never be seen again. After an enchanting trip up-river, I had certainly found my savages. Alas! They were only too savage. Since their existence had only been revealed to me at the last moment, I was unable to devote to them the time that would have been essential to get to know them. (…) There they were, all ready to teach me their customs and beliefs, and I did not know their language. They were as close to me as a reflection in the mirror; I could touch them, but I could not understand them."

Ik kan niet anders zeggen dan dat ik met volle teugen geniet van dit boek met een luierende Indiaan op de voorkant. Ik zal de eerste zijn die toegeeft dat ik het nog niet uit heb (en dat het eigenlijk al een week dienst doet als onderzetter van vier glaasjes water op mijn nachtkastje) maar alla, de deadline drong en ik moest toch een stuk afleveren. Ik beloof u plechtig: dit boek lees ik alsnog uit, al moet ik er voor op vakantie.

En in welk gezelschap bevindt Claude zich te huize List?

The Plot against America - Philip Roth
Ik kreeg dit boek enige tijd geleden maar las het nooit, want er is iets dat me ontzettend tegenstaat aan Philip Roth. Ik weet eigenlijk niet echt wat het is, het kan niet zijn uiterlijk zijn want ik weet niet eens hoe hij eruit ziet.

Pietje Bell is weer aan de gang - Chris van Abkoude
Ik heb er nooit om gelogen, ik ben een Amsterdammer die van Rotterdam houdt, en het zou nog best wel eens kunnen zijn dat die genegenheid allemaal is begonnen met mijn jeugdliefde Pietje Bell.

The Complete Works of William Shakespeare
Altijd leuk om zo’n ‘complete werken’ in huis te hebben, maar uiteindelijk pak je zo’n dikke pil nooit eens even lekker uit de kast om bij de kachel te lezen, omdat je armspieren het op een gegeven moment begeven. Geen slecht woord over Shakespeare overigens.

Volgende keer in Mees Leest: Charles Dickens – Olivier Twist of
Hoe ik ooit het gehele oeuvre van Dickens in het Nederlands erfde

Mail

Ava Mees List

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer