Asset 14

Lévi-Strauss

Welkom bij Mees Leest! Een rubriek waarin Mees een poging doet haar boekenkast te analyseren en de ongelezen exemplaren tracht door te ploeteren. Een eenmansboekenclub, met verhalen uit en over de werken die al dan niet per ongeluk op haar planken zijn terechtgekomen. Deze week aflevering 8:

Claude Lévi-Strauss - Tristes Tropiques of Het hilarische verslag van een antropoloog in de tropen

Voor Ilja

Een van de eerste boeken die ik las tijdens mijn studie Culturele Antropologie was Argonauts of the Western Pacific van Bronislaw Malinowski, uit 1922. Hierin deed hij keurig verslag van het leven van de barbaren die de eilandjes bij Papoea-Nieuw-Guinea bevolkten en hun onderlinge ruilhandel. Hoewel een belangrijk boek voor de geschiedenis van het antropologische vak, lazen we vooral hoe tijden waren veranderd en hoe bizar racistisch er ooit over andere volkeren werd geschreven. Het schandaal brak los toen na de dood van Malinowski in 1967 zijn dagboeken werden gepubliceerd. Hierin uitte hij zonder enige gêne zijn ongenoegen over de inboorlingen: “I see the life of the natives as utterly devoid of interest or importance, something as remote from me as the life of a dog.” Holy shit gast. Postuum kreeg hij een bak stront over zich heen en niet onterecht, maar onze docenten raadden ons toch aan een dagboek bij te houden tijdens het doen van onderzoek, zodat we wetenschappelijke data konden onderscheiden van de alledaagse wanhoop van een antropoloog ver van huis.

Dit voorbeeld neemt niet weg dat een hoop antropologische boeken bol staan van geromantiseerde beelden en beschrijvingen van hun reizen en ondervindingen. “Antropologen zijn vrijwel zonder uitzondering mislukte romanschrijvers”, verkondigde mijn warrige en buitengewoon intelligente professor Jojada Verrips ooit, terwijl hij zoals altijd heen en weer ijsbeerde onderaan de collegezaal. De beste man had vaker rake observaties, zoals dat waar vroeger pakjes sjek op tafel lagen er nu flesjes Spa Blauw staan, een ontwikkeling die hij verafschuwde en typerend vond voor de tijdgeest. Zelf was hij overigens ook niet wars van een beetje romanschrijverij: zo schreef hij onder andere En boven de polder de hemel, hoe poëtisch is die.

Ja, Antropologie is een bijzonder vak, en de Antropoloog is een type mens op zich. Ik heb er niet mijn beroep van gemaakt en ik heb een schuld van veertig ruggen, maar toch ben ik blij dat ik me er vijf jaar in heb kunnen verdiepen en een paar markante figuren heb mogen leren kennen.

En nu pas, vijf jaar na de studie, deze klassieker in je handen?

Ik kreeg Tristes Tropiques van Lévi-Strauss op mijn negentiende verjaardag van mijn nieuwe antropologenvrienden. Het was het befaamde huisfeest waar mijn oude vriendengroep kennismaakte met ‘de antropoloog’. Met zijn tienen gingen mijn studievrienden pontificaal op de woonkamervloer bier zitten drinken en tot op de dag van vandaag refereert de rest van mijn vrienden aan 'die hippies die overal op de grond gaan zitten'. Dat er diezelfde avond iemand projectielkotste over mijn cd-collectie en dat ik zwoer nooit meer een huisfeest te geven schijnt niemand zich te herinneren.

Afgelopen februari waren de mensen waar ik mee heb gestudeerd allemaal samen op de begrafenis van één van ons. Met zijn honderden huilden we bij zijn graf, en daarna werden we in goede traditie stuiterend zat. Die afschuwelijke dag werd een melancholieke en mooie samenkomst waarop we als dronken zeemanslieden gearmd over elkaar heen buitelden. Hangend boven onze tiende Zatte bij Brouwerij ’t IJ zei Harmen opeens: "Ik heb laatst Tristes Tropiques gelezen, en het is FANTASTISCH. Je móet het lezen." De volgende dag, bekaterd en verdrietig, pakte ik het uit de kast.

En, FANTASTISCH?

Ja. Tegen verwachting in, want ik kende Claude Levi-Strauss vooral als grondlegger van het structuralisme, een stroming waarvan de naam alleen al je in slaap doet vallen. Wist ik veel dat zijn memoires uit 1955 over zijn reizen naar Brazilië en andere exotische oorden een briljante en hilarisch filosofische beschrijving zijn van het antropologenvak. “I hate travelling and explorers”, begint het. Zelfspot is de beste humor, en Lévi-Strauss is daarin een meester. Hij vertelt over zijn omzwervingen voordat hij voet aan de Zuid-Amerikaanse wal zet om daar de inheemse bevolking te onderzoeken, beginnend met zijn aanstelling als professor in de filosofie aan de Sorbonne tot een heel hoofdstuk (!) over de zonsondergang op zee. Het mooist is misschien nog wel het hoofdstuk The Doldrums. Dit is een gevreesd gebied midden in de Atlantische Oceaan, waar de zee het warmst is door de zon. Hier ontstaan orkanen, maar de wind kan er ook we-ken-lang stilstaan - de grootste vrees van de reiziger. Donkere wolken pakken zich samen en de ergste verveling slaat toe. De ultieme overgangsfase in de rite de passage van de antropoloog.

Oké, hij gaat aan land. En dan?

Er volgt driehonderd pagina’s verslag van zijn avonturen als onderzoeker, compleet met plaatjes van tribale kunstvoorwerpen. Hij buigt zich over belangrijke dilemma’s waar een antropoloog mee kampt, zoals de legitimiteit van ‘de westerling’ als onderzoeker van ‘de inboorling’, en hoe de korte duur van zijn onderzoek het verslag beïnvloedt:

"I had wanted to reach the extreme limits of the savage; it might be thought that my wish had been granted, now that I found myself among these charming Indians whom no other white man had ever seen before and who might never be seen again. After an enchanting trip up-river, I had certainly found my savages. Alas! They were only too savage. Since their existence had only been revealed to me at the last moment, I was unable to devote to them the time that would have been essential to get to know them. (…) There they were, all ready to teach me their customs and beliefs, and I did not know their language. They were as close to me as a reflection in the mirror; I could touch them, but I could not understand them."

Ik kan niet anders zeggen dan dat ik met volle teugen geniet van dit boek met een luierende Indiaan op de voorkant. Ik zal de eerste zijn die toegeeft dat ik het nog niet uit heb (en dat het eigenlijk al een week dienst doet als onderzetter van vier glaasjes water op mijn nachtkastje) maar alla, de deadline drong en ik moest toch een stuk afleveren. Ik beloof u plechtig: dit boek lees ik alsnog uit, al moet ik er voor op vakantie.

En in welk gezelschap bevindt Claude zich te huize List?

The Plot against America - Philip Roth
Ik kreeg dit boek enige tijd geleden maar las het nooit, want er is iets dat me ontzettend tegenstaat aan Philip Roth. Ik weet eigenlijk niet echt wat het is, het kan niet zijn uiterlijk zijn want ik weet niet eens hoe hij eruit ziet.

Pietje Bell is weer aan de gang - Chris van Abkoude
Ik heb er nooit om gelogen, ik ben een Amsterdammer die van Rotterdam houdt, en het zou nog best wel eens kunnen zijn dat die genegenheid allemaal is begonnen met mijn jeugdliefde Pietje Bell.

The Complete Works of William Shakespeare
Altijd leuk om zo’n ‘complete werken’ in huis te hebben, maar uiteindelijk pak je zo’n dikke pil nooit eens even lekker uit de kast om bij de kachel te lezen, omdat je armspieren het op een gegeven moment begeven. Geen slecht woord over Shakespeare overigens.

Volgende keer in Mees Leest: Charles Dickens – Olivier Twist of
Hoe ik ooit het gehele oeuvre van Dickens in het Nederlands erfde

Mail

Ava Mees List

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!