Asset 14

Reber Dosky

Reber Dosky maakte een documentaire met een universeel thema: de moeizame relatie tussen een vader en zoon. Maar achter deze familieperikelen ligt een politiek verhaal. Maartje sprak met Reber over zijn film Lokroep.

“Zo, mijn ram, zo moet je dat doen!” roept Habib naar zijn zoon die in zijn stadse kleding een beetje beschaamd staat te kijken naar hoe zijn bejaarde vader als een jonge berggeit van de ene naar de andere steen springt. Het is een van de sleutelscènes in de documentaire Lokroep van Reber Dosky. De film gaat over het gezin van Habib dat in de jaren tachtig door de Turkse overheid uit hun Koerdische dorp werd verdreven en vijfentwintig jaar lang in Istanbul woonde. Zeven jaar geleden is Habib (50) zonder zijn vrouw en kinderen, die in Istanbul wilden blijven, teruggegaan naar zijn geboortedorp. Samen met zijn broers bouwde hij hun dorp steen voor steen weer op. Hij hertrouwde en kreeg vier kinderen, maar Habib mist zijn zoons uit zijn eerste huwelijk, zeker nu hij het zware dorpsleven eigenlijk niet meer alleen aan kan. Daarom probeert hij zijn zoon Ramazan ervan te overtuigen om zijn leven in de grote stad te verruilen voor een boerenbestaan in het dorp van zijn vader.

Het dorp waar Habib en zijn broers na meer dan twintig jaar naar terugkeerden.

Reber Dosky, jij groeide op in het Koerdische noorden van Irak, inmiddels woon je alweer vijftien jaar in Nederland. In hoeverre vertelt deze film jouw eigen verhaal?

"Dit is mijn verhaal. Ik had diezelfde situatie met mijn vader, een moeizame relatie. Mijn vader wil geloof ik nog steeds dat ik terugkom naar Koerdistan. Maar vader-zoonverhalen heb ik altijd fascinerend gevonden, net als de frictie tussen moderniteit en traditie.

Dat is echter niet de enige reden waarom ik deze documentaire heb gemaakt. Ik wilde iets betekenen voor dat gebied. Vooral voor de vluchtelingen. Twintig jaar geleden heeft Turkije met zijn ontvolkingspolitiek geprobeerd het Koerdische dorpsleven te vernietigen. In een paar jaar tijd zijn vijftienduizend dorpen platgebrand om daarmee het gewapend verzet zijn bescherming, zijn voorzieningen en zijn doel (het bevrijden van de Koerden) te ontnemen. Habib en zijn gezin maakten deel uit van een stroom van zo'n vijf miljoen mensen die Koerdistan moesten ontvluchten. Zij kwamen vooral terecht in grote steden als Istanbul en Izmir waar ze onder de Turkse mensen leefden en al snel assimileerden. Dat was natuurlijk precies de bedoeling. De vluchtelingen waren zo ver van huis dat zich niet meer Koerdisch voelden en ook geen Koerdisch meer spraken. Dat is ook mijn verhaal."

Hoe ben je met Habib en zijn gezin in contact gekomen?

"Toen ik wist dat ik deze documentaire wilde maken, ging ik op zoek naar een personage dat dit verhaal kon vertellen. Op een gegeven moment was ik in een klooster op de top van een berg. Er woonden maar vijf mensen en hen vertelde ik dat ik op zoek was naar een jager. Via via kwam ik uiteindelijk bij Habib. Het was liefde op het eerste gezicht. Visueel vond ik hem gelijk heel sterk en toen ik zijn verhaal hoorde raakte mij dat meteen. Maar het was niet eenvoudig om hem ervan te overtuigen mee te werken."

Waarom niet?

"Een documentaire moet altijd verschillende lagen hebben, vind ik, en Lokroep gaat natuurlijk over die vader-zoonrelatie van Habib en Ramazan. Maar daaronder ligt een andere, zeer politieke laag. Habib is nog steeds bang om problemen te krijgen met het autoritaire regime. Niet helemaal onterecht trouwens, toen wij daar aan het filmen waren werden we ook lastig gevallen. Maar hij heeft in de film geen woord over de politiek gesproken. Dat was de afspraak, ik wilde hem niet in gevaar brengen."

Habib en zijn schapen.

Zelfs in Nederland kreeg je nog moeilijkheden. Vlak voor de première was er onder je docenten en medestudenten aan de Filmacademie nog veel discussie over de titelkaart, een tekst die in het kort de historische context van de film schetst. Waar kwam die ophef vandaan?

"Ik denk dat het komt omdat ik iets ouder ben dan mijn medestudenten. Bovendien heb ik een politieke achtergrond. Mijn studiebegeleider Annemiek van der Zanden stond gelukkig volledig achter mij. Jammer genoeg is niet iedereen geïnteresseerd in de politiek van het Midden-Oosten. Sommige van mijn medestudenten waren bang dat we met deze film Turkije zwart zouden maken. Een Turkse student wilde daarom niet meewerken aan de film. Het koste mij veel moeite om de studenten én docenten ervan te overtuigen dat ik alleen het verhaal van deze onschuldige mensen wilde vertellen. Het heeft me veel slapeloze nachten gekost, maar uiteindelijk ben ik blij met wat het is geworden."

Ben je zelf door de film in de problemen gekomen?

"Nee. Ik denk ook niet dat ik problemen zal krijgen. Turkije is ook wel iets veranderd. Het democratiseringsproces loopt goed, maar minderheden hebben nog steeds niet dezelfde rechten. In de Koerdische gebieden in Turkije wonen twintig miljoen Koerden, maar als je daar komt valt de economische ongelijkheid meteen op. De wegen zijn slecht, er zijn geen fabrieken, geen goede scholen, geen ziekenhuizen... Stel je voor dat je twee kinderen hebt. Het ene kind behandel je heel goed, het ander heel slecht. Uiteindelijk komt die achtergestelde regio natuurlijk in opstand."

De trailer van de film.

De titel 'Lokroep' verwijst naar het geluid dat Habib maakt om zijn vogeltjes te vangen. Waarom speelt dit zo’n belangrijke rol in de film?

"Habib is eigenlijk constant aan het roepen, zijn schapen en zijn vogeltjes... Maar de titel refereert ook aan de telefoontjes naar zijn kinderen. Wanneer hij bovenop zijn huis staat, de enige plek in het dorp waar hij bereik heeft, en zijn zoon probeert over te halen om langs te komen... Dat is eigenlijk de belangrijkste lokroep. En aan de andere kant is er de roep van de stad Istanbul die zijn kinderen bij hem weglokt."

Wat vind jij, moet Ramazan terugkeren naar zijn vaders dorp?

"Nee. Zeker niet! Ik vertel dit verhaal vanuit Habib, dus mijn hart gaat uit naar hem. Ik vind het prachtig dat hij de keuze heeft gemaakt om naar Koerdistan terug te keren, maar zelf kon ik dat niet. Habib heeft in Istanbul zijn handen als oogkleppen tegen zijn gezicht gehouden. In de twintig jaar dat hij daar woonde heeft hij niets van de stad meegemaakt. Op die manier kon Istanbul hem niet veranderen. Ik heb dat niet kunnen doen, ik ben, net als Habibs kinderen, met mijn tijd meegegaan. Daarom heb ik zo veel respect voor de keuze van Habib, maar ik begrijp zijn zoon ook heel goed. Ramazan accepteert de keuze van zijn vader, maar zelf wil en kan hij die keuze niet maken."

Ramazan omhelst zijn grootmoeder.

Wat is jouw favoriete scène in de film?

"Dat is eigenlijk een heel kort moment wanneer vader en zoon samen door de bergen lopen. Habib geeft zijn zoon een stok en zegt: “Ga die schapen voor mij halen!” De jongen is op dat moment heel onzeker maar tegelijk ook heel menselijk. Hij past daar gewoon niet, tussen die rotsen. Maar om zijn vader een plezier te doen neemt hij de stok toch aan. Hij doet dat echt omdat hij van zijn vader houdt."

Welke regisseurs zie jij als je voorbeelden?

"De Turks-Koerdische Yilmaz Güney was in de jaren zestig en zeventig een gewild acteur, scenarist en filmmaker in het Midden-Oosten. Hij heeft echt prachtige films gemaakt over onderwerpen die mij ook aanspreken. Omdat zijn werk door de Turkse overheid als zeer omstreden werd gezien, heeft hij veel gevangen gezeten. Uiteindelijk is hij ontsnapt en naar Frankrijk gevlucht.

Verder vind ik Lars von Trier geniaal. Hij denkt zo goed na over alles wat hij doet en in zijn films zitten zoveel lagen. Maar ook observerende documentaires als Het is een schone dag geweest van Jos Putter vind ik inspirerend."

Wat zijn je plannen voor de toekomst?

"Op dit moment zijn we (producent Wout Conijn en ik) druk bezig met de montage van de nieuwe trailer van Lokroep. We hopen namelijk op het IDFA geld te vinden zodat we opnieuw kunnen gaan filmen. Er is nog een hele verhaallijn in Istanbul die we nog niet verteld hebben. In deze versie van de film zien we alleen hoe het met Habib gaat nu hij terug is in zijn geboortedorp, maar ik wil ook vertellen hoe het zijn kinderen is vergaan toen hun vader hen achterliet in Istanbul."

Lokroep draait vanaf vandaag, 20 november, op IDFA.

Mail

Maartje Smits Maartje Smits is schrijvend detective en imker. In 2015 verscheen haar dichtbundel Als je een meisje bent bij uitgeverij De Harmonie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan