Asset 14

BOG.

Wat speelt er zich in de hoofden van muzikanten, dichters en ander gespuis? In de tweede aflevering van Het proces geeft dramaturg Roos Euwe een kijkje in het maakproces van de voorstelling BOG. Een poging het leven te herstructureren.

De theatervoorstelling BOG. is de eerste voorstelling die Lisa Verbelen, Sanne Vanderbruggen, Judith de Joode en Benjamin Moen als viertal hebben gemaakt. In deze voorstelling met de ondertitel ‘Een poging het leven te herstructureren’ beschrijven ze het gehele leven, van de geboorte tot de dood, bijna uitsluitend in werkwoorden.

1. Het plan komt in eerste instantie van Lisa, die in maart 2012 voorstelt om als viertal in een voorstelling een overzicht te maken van dat ding dat achteraf je leven wordt genoemd, om de onmogelijke complexe veelheid die een leven is te structureren. Ze vertrekken vanuit het idee dat er misschien wel momenten en ervaringen zijn die we allemaal kennen en die ons als mensen binden. Benjamin, Judith, Sanne en Lisa zijn allemaal 24 jaar oud en hebben het gevoel dat ze op een schakelmoment in hun leven staan.

“Het is raar, ik kijk uit op iets groots dat ik niet kan beschrijven, een bocht met de zekerheid van een lange weg daarna. De ongeduld weegt ineens zwaarder dan daarvoor. Mijn benen trillen onder het besef dat ik leef, dat de zon opkomt en weer ondergaat zelfs als ik hier blijf zitten en me niet langer beweeg…”
- Lisa in een brief aan Sanne

Het werk van de Franse schrijver Georges Perec is één van de inspiratiebronnen, vooral zijn boek Ruimten Rondom uit 1974. Hierin structureert hij de wereld door middel van persoonlijke observaties, zoals de herinneringen aan zijn oude slaapkamers.

2. In briefwisselingen aan elkaar en aan vrienden, familie en bekenden onderzoeken de makers de tijd, het verloop van een mensenleven en de schakelmomenten die er in een mensenleven kunnen zijn. Er ontstaat een verzameling tekeningetjes van hoe de tijd eruit ziet.

De eerste lijst van schakelmomenten in een mensenleven ziet er zo uit:
- geboren worden
- voor het eerst naar school gaan
- naar een nieuwe school gaan en weer de kleinste zijn
- de middelbare school afronden en moeten beslissen wat je daarna gaat doen
- een studie afronden en aan een volwassen leven zonder schoolstructuur beginnen
- een kind krijgen
- je levensstijl drastisch veranderen (iets dat je omgeving als een midlifecrisis omschrijft)
- met pensioen gaan
- voelen dat het bijna klaar is, de uitgang al kunnen zien

4. In de herfst en winter wordt er geschreven aan de tekst met als regel dat alle ervaringen en schakelmomenten enkel in werkwoorden worden beschreven. Iedereen schrijft aan bepaalde momenten en periodes: de basisschool, het krijgen van een huisdier, de middelbare school, de eerste keer seks, enzovoort. Als dramaturg help ik Benjamin, Judith, Sanne en Lisa met het schrijven van de tekst en het kiezen van welke momenten worden beschreven. We merken dat er bepaalde dingen terugkomen: op een nieuwe plek komen (je struikelt over de drempel, je weet niet waar de wc is) of iets verlangen dat je niet meer hebt, en we zoeken naar manieren om die loops erin te schrijven.

5. Ik neem ook, als inspiratie, voorbeelden mee van kunstenaars die zich ook over het leven als één geheel hebben gebogen, zoals het personage Tristram Shandy uit een achttiende-eeuwse roman die verschillende levens voor zichzelf uittekent. We structureren onze eigen levens en gebruiken de beelden uiteindelijk voor de flyer van de voorstelling.

6. Terwijl de tekst groeit, praten we, we praten tot we er bijna gek van worden en tot de repetitieperiode begint. Niet meer aan tafel maar in een repetitieruimte van de Theaterschool. Het is dan vier weken voor de première. In de eerste week is de rode draad van de hele voorstelling al duidelijk:

1. Dat wat we wel weten: van geboren worden tot nu
2. Nu
3. Dat wat we nog niet weten: van nu tot de dood

Het eerste deel bestaat uit de tekst die inmiddels flink is uitgebreid. Het ‘Nu’ is het moment waarop de voorstelling wordt gespeeld - een cadeautje wanneer je theater maakt. ‘Dat wat we nog niet weten’ is de toekomst. Hoe gaan we dit verbeelden? Misschien niet meer in woorden maar enkel in beweging?

7. Als decor wordt er gedacht aan een soort uitklapdecor dat gedurende de voorstelling steeds groter wordt. Dan overlijdt op 4 februari Mies, een buurvrouw van Benjamins ouders. Enkele van haar waardevolle spullen die ze in haar leven als secretaresse van een antiekhandelaar had verzameld worden weggeven. De vier makers gaan haar woning binnen en staan plots midden in het ding dat achteraf haar leven wordt genoemd. Ze gaan er zorgvuldig doorheen en nemen vooral platte, kleine dingen mee. Zo is Mies na haar dood decorontwerpster geworden.

8. In de derde repetitieweek komt regisseur Erik Whien langs. Hij helpt met een aantal belangrijke beslissingen. "Waarom gaan jullie na het ‘Nu’ niet door met tekst?", vraagt hij. "Jullie weten ergens wel wat er komen gaat, of hebben tenminste ideeën en dromen."

De woordeloze improvisaties gaan van tafel en razendsnel wordt er meer tekst geschreven: nieuwe lijstjes en opsommingen: een baan, wel of geen kinderen krijgen, in een midlifecrisis raken.

We hebben nooit alleen kaasfondue gegeten
We hebben nooit een cd opgenomen
We hebben nooit een auto gerepareerd
We zijn nooit echt lang weggelopen van huis
We hebben nooit moeten zorgen voor onze ouders
We hebben nooit moeten afkicken van iets
We hebben nooit moeten vluchten uit een land
We hebben nooit niets gedacht, denken we
We hebben nooit iemand vermoord
We hebben nooit een klomp goud vastgepakt
We hebben nooit aan tafel gezeten bij de wereld draait door
We hebben nooit een boek geschreven
We hebben nooit een dier geslacht
We hebben nooit heroïne gebruikt
We hebben nooit een voet op de maan gezet
We hebben nooit 3 geliefden tegelijkertijd gehad
We hebben nooit een oorlog meegemaakt
We hebben nooit een gebouw zien instorten
We hebben nooit een kind gekregen
We hebben nooit geen eten gehad

De lijst met dingen die we nooit hebben gedaan sneuvelt. Er moeten snel keuzes worden gemaakt (dit erin, dit eruit) want alles moet ook nog uit het hoofd geleerd worden in anderhalve week. Dat betekent heel veel Italiaantjes - officieel theaterjargon voor een ‘droge’ tekstrepetitie.

9. In de laatste week geeft Erik de laatste regieaanwijzingen. Het is de kunst om de poëzie te creëren in de lange opsommingen en om een subtiele balans te vinden tussen de tekst opzeggen, spelen en elkaar afwisselen, zoals deze scène over een avond in het café.

Foto: Sil Vanderbruggen.

10. De try-out is doodeng, de première is uitverkocht. "Een voorstelling die je stilzet en laat verbazen over al die handelingen, al die gedachten, al dat gedoe dat alles bij elkaar genomen ook jouw leven vormt," lezen we de volgende dag in een recensie. In de reacties van oma’s, vrienden en recensenten merken we dat, ondanks de experimentele en consequente vorm, het onderscheid tussen een geoefend theaterpubliek en een niet-geoefend theaterpubliek wegvalt. Mensen gaan mee in de beschrijvingen en herkennen het (of niet), in plaats van dat ze proberen iets te snappen.

11. Daarna gaat het snel: de voorstelling wordt geselecteerd voor een tournee in Vlaanderen; we richten het collectief BOG. op; we krijgen een mooie recensie in de krant en de Jongtheaterprijs op Theater aan Zee in augustus; we staan op het Theaterfestival in september; we worden genomineerd voor de Toneelschrijfprijs in oktober. Maar bovendien: de premièredatum van onze nieuwe voorstelling staat al in de agenda. Zomer 2013. Titel: MEN.

BOG. speelt komende maanden nog in Nederland en België (bijvoorbeeld 23 november in Hasselt en 25 november in Groningen). Zie hier voor alle speeldata.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer