Asset 14

BOG.

Wat speelt er zich in de hoofden van muzikanten, dichters en ander gespuis? In de tweede aflevering van Het proces geeft dramaturg Roos Euwe een kijkje in het maakproces van de voorstelling BOG. Een poging het leven te herstructureren.

De theatervoorstelling BOG. is de eerste voorstelling die Lisa Verbelen, Sanne Vanderbruggen, Judith de Joode en Benjamin Moen als viertal hebben gemaakt. In deze voorstelling met de ondertitel ‘Een poging het leven te herstructureren’ beschrijven ze het gehele leven, van de geboorte tot de dood, bijna uitsluitend in werkwoorden.

1. Het plan komt in eerste instantie van Lisa, die in maart 2012 voorstelt om als viertal in een voorstelling een overzicht te maken van dat ding dat achteraf je leven wordt genoemd, om de onmogelijke complexe veelheid die een leven is te structureren. Ze vertrekken vanuit het idee dat er misschien wel momenten en ervaringen zijn die we allemaal kennen en die ons als mensen binden. Benjamin, Judith, Sanne en Lisa zijn allemaal 24 jaar oud en hebben het gevoel dat ze op een schakelmoment in hun leven staan.

“Het is raar, ik kijk uit op iets groots dat ik niet kan beschrijven, een bocht met de zekerheid van een lange weg daarna. De ongeduld weegt ineens zwaarder dan daarvoor. Mijn benen trillen onder het besef dat ik leef, dat de zon opkomt en weer ondergaat zelfs als ik hier blijf zitten en me niet langer beweeg…”
- Lisa in een brief aan Sanne

Het werk van de Franse schrijver Georges Perec is één van de inspiratiebronnen, vooral zijn boek Ruimten Rondom uit 1974. Hierin structureert hij de wereld door middel van persoonlijke observaties, zoals de herinneringen aan zijn oude slaapkamers.

2. In briefwisselingen aan elkaar en aan vrienden, familie en bekenden onderzoeken de makers de tijd, het verloop van een mensenleven en de schakelmomenten die er in een mensenleven kunnen zijn. Er ontstaat een verzameling tekeningetjes van hoe de tijd eruit ziet.

De eerste lijst van schakelmomenten in een mensenleven ziet er zo uit:
- geboren worden
- voor het eerst naar school gaan
- naar een nieuwe school gaan en weer de kleinste zijn
- de middelbare school afronden en moeten beslissen wat je daarna gaat doen
- een studie afronden en aan een volwassen leven zonder schoolstructuur beginnen
- een kind krijgen
- je levensstijl drastisch veranderen (iets dat je omgeving als een midlifecrisis omschrijft)
- met pensioen gaan
- voelen dat het bijna klaar is, de uitgang al kunnen zien

4. In de herfst en winter wordt er geschreven aan de tekst met als regel dat alle ervaringen en schakelmomenten enkel in werkwoorden worden beschreven. Iedereen schrijft aan bepaalde momenten en periodes: de basisschool, het krijgen van een huisdier, de middelbare school, de eerste keer seks, enzovoort. Als dramaturg help ik Benjamin, Judith, Sanne en Lisa met het schrijven van de tekst en het kiezen van welke momenten worden beschreven. We merken dat er bepaalde dingen terugkomen: op een nieuwe plek komen (je struikelt over de drempel, je weet niet waar de wc is) of iets verlangen dat je niet meer hebt, en we zoeken naar manieren om die loops erin te schrijven.

5. Ik neem ook, als inspiratie, voorbeelden mee van kunstenaars die zich ook over het leven als één geheel hebben gebogen, zoals het personage Tristram Shandy uit een achttiende-eeuwse roman die verschillende levens voor zichzelf uittekent. We structureren onze eigen levens en gebruiken de beelden uiteindelijk voor de flyer van de voorstelling.

6. Terwijl de tekst groeit, praten we, we praten tot we er bijna gek van worden en tot de repetitieperiode begint. Niet meer aan tafel maar in een repetitieruimte van de Theaterschool. Het is dan vier weken voor de première. In de eerste week is de rode draad van de hele voorstelling al duidelijk:

1. Dat wat we wel weten: van geboren worden tot nu
2. Nu
3. Dat wat we nog niet weten: van nu tot de dood

Het eerste deel bestaat uit de tekst die inmiddels flink is uitgebreid. Het ‘Nu’ is het moment waarop de voorstelling wordt gespeeld - een cadeautje wanneer je theater maakt. ‘Dat wat we nog niet weten’ is de toekomst. Hoe gaan we dit verbeelden? Misschien niet meer in woorden maar enkel in beweging?

7. Als decor wordt er gedacht aan een soort uitklapdecor dat gedurende de voorstelling steeds groter wordt. Dan overlijdt op 4 februari Mies, een buurvrouw van Benjamins ouders. Enkele van haar waardevolle spullen die ze in haar leven als secretaresse van een antiekhandelaar had verzameld worden weggeven. De vier makers gaan haar woning binnen en staan plots midden in het ding dat achteraf haar leven wordt genoemd. Ze gaan er zorgvuldig doorheen en nemen vooral platte, kleine dingen mee. Zo is Mies na haar dood decorontwerpster geworden.

8. In de derde repetitieweek komt regisseur Erik Whien langs. Hij helpt met een aantal belangrijke beslissingen. "Waarom gaan jullie na het ‘Nu’ niet door met tekst?", vraagt hij. "Jullie weten ergens wel wat er komen gaat, of hebben tenminste ideeën en dromen."

De woordeloze improvisaties gaan van tafel en razendsnel wordt er meer tekst geschreven: nieuwe lijstjes en opsommingen: een baan, wel of geen kinderen krijgen, in een midlifecrisis raken.

We hebben nooit alleen kaasfondue gegeten
We hebben nooit een cd opgenomen
We hebben nooit een auto gerepareerd
We zijn nooit echt lang weggelopen van huis
We hebben nooit moeten zorgen voor onze ouders
We hebben nooit moeten afkicken van iets
We hebben nooit moeten vluchten uit een land
We hebben nooit niets gedacht, denken we
We hebben nooit iemand vermoord
We hebben nooit een klomp goud vastgepakt
We hebben nooit aan tafel gezeten bij de wereld draait door
We hebben nooit een boek geschreven
We hebben nooit een dier geslacht
We hebben nooit heroïne gebruikt
We hebben nooit een voet op de maan gezet
We hebben nooit 3 geliefden tegelijkertijd gehad
We hebben nooit een oorlog meegemaakt
We hebben nooit een gebouw zien instorten
We hebben nooit een kind gekregen
We hebben nooit geen eten gehad

De lijst met dingen die we nooit hebben gedaan sneuvelt. Er moeten snel keuzes worden gemaakt (dit erin, dit eruit) want alles moet ook nog uit het hoofd geleerd worden in anderhalve week. Dat betekent heel veel Italiaantjes - officieel theaterjargon voor een ‘droge’ tekstrepetitie.

9. In de laatste week geeft Erik de laatste regieaanwijzingen. Het is de kunst om de poëzie te creëren in de lange opsommingen en om een subtiele balans te vinden tussen de tekst opzeggen, spelen en elkaar afwisselen, zoals deze scène over een avond in het café.

Foto: Sil Vanderbruggen.

10. De try-out is doodeng, de première is uitverkocht. "Een voorstelling die je stilzet en laat verbazen over al die handelingen, al die gedachten, al dat gedoe dat alles bij elkaar genomen ook jouw leven vormt," lezen we de volgende dag in een recensie. In de reacties van oma’s, vrienden en recensenten merken we dat, ondanks de experimentele en consequente vorm, het onderscheid tussen een geoefend theaterpubliek en een niet-geoefend theaterpubliek wegvalt. Mensen gaan mee in de beschrijvingen en herkennen het (of niet), in plaats van dat ze proberen iets te snappen.

11. Daarna gaat het snel: de voorstelling wordt geselecteerd voor een tournee in Vlaanderen; we richten het collectief BOG. op; we krijgen een mooie recensie in de krant en de Jongtheaterprijs op Theater aan Zee in augustus; we staan op het Theaterfestival in september; we worden genomineerd voor de Toneelschrijfprijs in oktober. Maar bovendien: de premièredatum van onze nieuwe voorstelling staat al in de agenda. Zomer 2013. Titel: MEN.

BOG. speelt komende maanden nog in Nederland en België (bijvoorbeeld 23 november in Hasselt en 25 november in Groningen). Zie hier voor alle speeldata.

Mail

Roos Euwe

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer

Bubbel

Bubbel

‘Ik probeer te begrijpen waarom ik de hele tijd overal onderdoor glip, ook onder de term lesbie, het is een woord waarvan ik de ingang niet vind.’ Tijdens een schrijfresidentie in Parijs verkent Leonore Spee de spanning tussen identiteit, verlangen en lichamelijkheid. Het wordt een zoektocht naar het overbruggen van afstand – tussen mensen en steden, liefdes en labels, gedachten en ervaringen, en hoofd en lijf. Lees meer

Vlindereffect

Vlindereffect

Een wapenfabriek is van nature een harde, troosteloze plek, maar zo kleurrijk als in dit verhaal, heb je het nog nooit gezien. Drie dystopische levens komen samen rondom een fabriek, waardoor de donkerte van de oorlogsindustrie feilloos bloot komt te liggen. Fester Vogels geeft ons drie perspectieven op een vlijmscherpe ontwikkeling, kritisch en tegelijkertijd zó beeldend dat het aan je scherm wil ontsnappen. Lees meer

De stilte (is niet het antwoord)

De stilte (is niet het antwoord)

Stilte. Sinds Marthe van Bronkhorst die zelf niet meer kan horen, luistert ze er heel anders naar. Echte stilte is zeldzaam in ons leven, of lijkt dat maar zo? In delen van mijn oor is het stil. Na een ongelukje deze zomer zijn de trilhaartjes beschadigd. Dat hoor ik niet, want het lichaam overcompenseert daarvoor... Lees meer

Meehuilen met ijskruid

Meehuilen met ijskruid

‘We zijn zo ver verwijderd van ons eigen eten dat we kunst nodig hebben om die verbinding zichtbaar te maken.’ Lisanne Brouwer laaft zich aan (theater)kunst met voedsel in de hoofdrol en neemt je mee in de manieren waarop kunstenaars ecologisch bewustzijn aan de eettafel creëren. Het blijkt een ontdekking van zowel verlangen als walging. Lees meer

De gisting

De gisting

Mara van Herpen vertelt het poëtische en surrealistische verhaal van Toni. Hen werkt in een broodfabriek en begint daardoor te gisten en te schimmelen en verandert in… Ja, in wat eigenlijk? Lees meer

We moeten vaker synchroon dansen

We moeten vaker synchroon dansen

‘Ik betrap mezelf erop dat het moeilijk is hoopvol te zijn in deze tijden, soms voelt het zelfs verkeerd.’ Toch vindt Loïs in haar column ruimte voor hoop. Niet door ons terug te trekken, maar door ons uit te spreken én elkaar te vinden. Minder polarisatie, meer synchronisatie. Lees meer

Soms mis ik mijn handen

Soms mis ik mijn handen

‘Soms mis ik de magnetron / soep uit blik / ingevroren aardappels in partjes.’ Middels essay en poëzie illustreert Martijn van Bruggen met stekende precisie het verband tussen voedsel en klasse en wat het betekent je aan te moeten passen naar hiërarchisch geladen verwachtingen. Lees meer

Moeder van een mislukt idee

Moeder van een mislukt idee

‘Breek ik een idee echt af zoals een zwangerschap beëindigd wordt?’ Roosje van der Kamp voelt een grote noodzaak om iets blijvends te creëren, maar komt niet verder dan vluchtig neergepende fragmenten in haar notities. In dit essay onderzoekt ze – naast de vraag of ouderschap eventueel een valide, tweede optie is – haar worsteling met het professionele schrijverschap. Lees meer

Auto Draft 23

we verbleven in ledikanten / in het huis met zeventig kinderen

'Dat ik gil in een vreemde taal / elke moedertaal breekt zonder bekenden.' Wat voor sporen laat het na als je je moedertaal verliest? Waar blijft de taal en hoe verhoudt je je tot je eigen identiteit na gedwongen migratie? In dit gedicht vangt Bożena Kacica de rouw en de vervreemding die volgden. Lees meer