Foto: Kris Dewitte

Indrukwekkende theatervoorstellingen en films over de ervaring met een vreemde omgeving. " />

Foto: Kris Dewitte

Indrukwekkende theatervoorstellingen en films over de ervaring met een vreemde omgeving. " />
Asset 14

Lotte van den Berg

Hard//hoofd selecteert zorgvuldig uit een oerwoud aan mogelijkheden. In ‘hard//hoofd kiest’ wordt door de muziek- en beeldredactie twee keer per maand een relatief onbekende muzikant, band of beeldend kunstenaar uitgelicht. Het is een keuze uit het werk van iemand die volgens hard//hoofd het waard is om te volgen. Deze keer theatermaker Lotte van den Berg (1975).

Van den Berg studeerde in 2001 af in regie aan de AHK en maakte veelgeprezen voorstellingen bij onder meer het Noord Nederlands Toneel, Compagnie Dakar en van 2005 tot 2009 bij het Toneelhuis in Antwerpen. Daarna startte ze haar eigen gezelschap OMSK in Dordrecht. Haar eerste voorstelling met OMSK was Het verdwalen in kaart, waarin ze met een groep bewoners vragen stelde over hoe je kan verdwalen in bekende omgeving, en hoe je thuis komt op een onbekende plek. Op 14 april ging Les Spectateurs in première, de voorstelling die ze maakte naar aanleiding van haar een verblijf van vier maanden in Kinshasa, de hoofdstad van Congo.

Les Spectateurs (2011). Foto's: Kris Dewitte

Hoe verbeeldt je de ervaringen die je in Congo had, naar een zaalvoorstelling voor Nederland?
"Ik kan die ervaringen niet helemaal verbeelden, maar wel een aantal dingen die mij hebben gefascineerd. Namelijk: hoe verhoud je je tot een vreemde plek? Hoeveel afstand heb ik tot wat er gebeurt, of kan ik hierin opgaan? Ik was vooral erg onder de indruk hoe mensen in Congo gezamenlijk leven, hoe ze samen hun pijn en hoop delen, want dat kan niet alleen. Het verschil tussen het individueel gerichte perspectief hier in Nederland en het gezamenlijke leven in Congo vond ik heel confronterend. Die gezamenlijkheid is het beste zichtbaar in religie; toen ik in een kerk tussen alle mensen stond die vol overgave met elkaar hoop zochten, voelde ik me heel alleen.

Voor mij gaat theater ook over de gezamenlijke en individuele ervaring. Hier zitten we met z'n allen op de tribune, maar ik zit alleen op mijn stoel. Achteraf praat je er met iemand over de voorstelling, of denk je er nog over na terwijl je onder de douche staat. In Congo is de ervaring met elkaar delen, de discussie die er wordt gevoerd nog belangrijker dan het kunstwerk zelf. Ik wil me samen met de toeschouwers afvragen wat het betekent om samen en alleen ergens naar te kijken.

Wat we nu hebben gemaakt is geen voorstelling over Kinshasa, maar over de beweging van huis, naar Congo en weer terug. De periode in Congo heeft me doen inzien dat het zo moeilijk is om ergens anders te aarden, en dat de vanzelfsprekendheid die je eigen plek heeft, er eigenlijk nooit kan zijn."

Les Spectateurs (2011). Foto: Kris Dewitte

In Congo werkte je in de open lucht, midden in de stad. In Dordrecht werkte je vervolgens weer in de repetitieruimte. Kun je iets vertellen over je werkwijze?
"In Kinshasa hebben we bij een fietsenmaker en handelaar die we hadden ontmoet, een open atelier opgezet waar we korte projecten deden. In een dag maken en uitvoeren, net zoals de tijdelijke handeltjes die je daar ziet. Iemand legt z'n waar uit, en aan het eind van de dag wordt het weer meegenomen. Ik wilde meegaan in die economie, in die wereld die van dag tot dag wordt opgebouwd en afgebroken. Alles wat we in het open atelier maakten werd als vanzelf een performance, een moment, doordat iedereen zo nieuwsgierig was en direct reageerde. Het contact met het publiek vind ik heel spannend. Kijken hoe het publiek reageert, wat het teweegbrengt en direct de reactie van de ander voelen. Ik was ook heel blij dat ik de afgelopen weken in een afgesloten ruimte, met een kleine groep heel geconcentreerd aan deze voorstelling heb kunnen werken. Concentratie is een luxe. Het is een luxe om de tijd te nemen voor het plaatsen van bijvoorbeeld een woord of beeld."

Stills uit Eiland in de Noord (2009). Beeld: Willem Weemhoff

In je werk is de verhouding tussen mens en omgeving, tussen de mens en de ander een fascinatie?
"De belangrijkste vraag is inderdaad voor mij: hoe verhoudt je je tot de omgeving, tot het vreemde? Het is het dilemma wanneer je op een onbekende plek te gast bent; enerzijds wil je erin opgaan, maar toch kan je er nooit helemaal deel van uitmaken. Op het moment dat je andere onbekende plekken en culturen leert kennen, word je geconfronteerd met je eigen perspectief, met die zogenaamde eigenheid. Te gast zijn in een andere wereld is, nog voordat je gaat denken, al een fysieke ervaring van je lichaam in een andere omgeving, waarin je op een andere manier beweegt. Ik merkte toen ik terug kwam en de wind, de herfst, en geuren herkende, hoe je als mens verbonden bent met een grond. Het brengt rust om een basis te hebben van waaruit je kan zijn."

Een oefening in sterven (2010). Foto's: Kris Dewitte

Wiens werk bewonder je?
"Zowel voor mijn theatervoorstellingen als films raak ik geïnspireerd door het werk van de Russische filmmaker Andrei Tarkovski; door de film Gerry van Gus van Sant over twee mannen die een wandeling maken in de woestijn; en Code Inconnu van Michel Haneke. Het is een bepaald soort concentratie die me in deze films aanspreekt, de stilte en ruimtes."

Les Spectateurs speelt komende maanden nog in binnen- en buitenland. Kijk hier voor alle speeldata.

Een Eiland in de Noord wordt op vrijdag 6 mei vertoont op Stadserf RoodNoot in Utrecht. Zie voor meer informatie en reserveringen hier op hun de website.

Mail

Roos Euwe

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer