De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Drie jaar na de oorspronkelijke rechtszaak wint burgerpanel Urgenda ook het hoger beroep tegen de Nederlandse staat, die zijn zorgplicht tegenover zijn inwoners verzaakt. Een geweldige uitkomst, maar de strijd is nog niet gestreden, aldus Esha Guy.
Drie jaar geleden won Urgenda een rechtszaak tegen de Nederlandse staat vanwege diens nalatige klimaatbeleid. De rechtbank besloot destijds dat de staat te weinig deed om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Een primeur in de mondiale rechtspraak: nog nooit was een staat succesvol aangeklaagd omdat hij te weinig deed om klimaatschade te beperken. Reden voor feest dus, behalve bij de Nederlandse overheid. In plaats van haar verantwoordelijkheid te nemen, besloot ze namelijk om in hoger beroep te gaan tegen Urgenda en zijn mede-eisers. Deze week verwierp het hof het hoger beroep ten voordele van Urgenda.
De timing van het nieuws kon niet symbolischer zijn. Afgelopen maandag presenteerde klimaatpanel IPCC nog zijn nieuwste rapport aan de VN. Wat blijkt? Het wordt erg lastig om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad. De voornaamste reden hiervoor is dat de meeste landen veel te weinig hebben gedaan om hun uitstoot te beperken. Dit geldt ook voor de relatief meest vervuilende landen, waar Nederland onder valt.
Het hof stelde dat er reeds sprake is van schending van mensenrechten door de staat.
Ieder jaar worden de maatregelen die we moeten nemen nog groter en ingrijpender, maar in plaats van actie te ondernemen, stellen de belangrijke partijen zich passief op. De staat wil de vrije markt niet belemmeren en schopt de bal naar de bedrijven, die op hun beurt wachten op een beter investeringsklimaat. Kenmerkend is de uitspraak van Marjan van Loon, president-directeur van Shell, die zegt dat ze graag een duurzame toekomst voor zich ziet, zolang deze maar gepaard gaat met economische winst.
De uitspraak van het hof bracht een beetje hoop in het lange traject dat we moeten afleggen om desastreuze gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. De rechtbank oordeelde namelijk dat de staat nalatig is geweest en nog steeds niet genoeg doet om klimaatschade te voorkomen. De doelstellingen van 2030 voldoen niet: de staat moet nu ingrijpen. Opvallend was ook dat het hof stelde dat er reeds sprake is van schending van mensenrechten door de staat. De rechtbank eiste dus dat de staat ten minste een reductie van 25% ten opzichte van 1990 behaalt aan het einde van 2020.
De verdediging van de staat berustte voor een groot deel op het argument dat de uitspraak van drie jaar geleden inging tegen de scheiding der machten. Oftewel: bemoei je met je eigen zaken. Een belachelijk argument. De scheiding der machten heeft juist als achterliggend idee dat de overheid soms ter verantwoording moet worden geroepen. De verdediging van de staat impliceert dat de overheid boven de rechtsstaat zou staan. Deze verdediging is niet eens een poging om schandalig beleid goed te praten. Het is alleen een bot verwijt dat niemand de overheid mag bevelen beter voor haar burgers te zorgen, zelfs niet het burgerplatform Urgenda. Met weinig moeite weerlegde de rechtbank daarom dit argument door te benadrukken dat ze met haar bevel niet het terrein van de politiek betreedt. “De rechtbank moet rechtsbescherming bieden, ook in zaken tegen de overheid.”
Shell weet al sinds de jaren ’80 hoe gevaarlijk de uitstoot door fossiele brandstoffen is.
Zo simpel is het. Bedrijven en overheden bewijzen keer op keer dat ze te weinig stappen ondernemen om klimaatverandering tegen te gaan. Burgers zien steeds meer in dat ze zelf iets moeten doen om klimaatschade te beperken. En dan bedoel ik niet korter douchen. Ik heb het over directe acties tegen de grote vervuilers, zoals we de afgelopen tijd in het Hambacher bos zagen. Duizenden tot wel tienduizenden zijn de afgelopen maand naar het Duitse oerbos gegaan om zich te verzetten tegen energiereus RWE, die het bos wilde kappen om meer bruinkool te mijnen. Het massale verzet heeft ertoe geleid dat de rechtbank RWE verbood om dit jaar het bos te kappen.
Het is een groeiende trend: via de rechtsstaat verzetten burgers zich succesvol tegen nalatige bedrijven en overheden. Deze successen zijn zo hoopgevend, dat Milieudefensie het nu aandurft de fossiele gigant Shell aan te klagen. En daar is genoeg reden voor. Shell weet al sinds de jaren ’80 hoe gevaarlijk de uitstoot door fossiele brandstoffen is, maar doet koste wat kost om het probleem te bagatelliseren en vooruit te schuiven. Tegelijkertijd onthult Van Loon Shells werkelijke visie: het enige klimaat dat er voor haar toe doet is het investeringsklimaat. Shell kan er niet meer op rekenen dat het wegkomt met zijn wanstaltige beleid. Dit pikken we niet langer. Het tij begint te keren.
Beeld: The Verb // Laura Owsianka via Flickr
