Asset 14

Accepteer de menselijke gebrekkigheid

Hard//talk: Accepteer de menselijke gebrekkigheid 1

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De vraag naar psychologische hulp in de ggz is groot en de wachtlijsten zijn lang. Een deel van dit lijden is echter te voorkomen: we moeten leren omgaan met het lijden dat inherent is aan het leven, aldus Wolter de Boer. Het is niet erg om je soms slecht te voelen, en filosofie kan ons dat leren.

De afgelopen tijd is er veel aandacht geweest voor de psychiatrie, in het bijzonder voor welk lijden in de psychiatrie thuishoort, en welk lijden niet. Vorige week woensdag debatteerden hoogleraren Damiaan Denys en Jim van Os in De Balie over ‘de toekomst van de psychiatrie’. Toen de presentator van de avond vroeg wat de twee heren als een concrete interventie zagen om de druk op de ggz te verlichten, stelde Denys voor om filosofie onderdeel te maken van het verplichte onderwijsprogramma. Van Os onderschreef dat, maar zou het dan liever ‘mentale weerbaarheidstraining’ noemen. Aan het idee van ‘mentale weerbaarheid’ kleven echter een aantal problemen, en het verschil tussen mentale weerbaarheid en filosofie als basis voor een lesprogramma laat zien hoe we tegen lijden aankijken.

In het debat maakten de professoren de tussentijdse balans op van een discussie die al sinds september woedt. Denys sprak zich toen in NRC uit tegen onze cultuur die dicteert dat we mooi, gelukkig en succesvol moeten zijn. Hij stelde dat veel mensen die aanspraak doen op de ggz op zoek zijn naar zingeving en niet echt ziek zijn, en dat de behandeling van deze groep mensen ten koste gaat van de behandeling van ‘echt zieke’ mensen. Van Os reageerde daarop met een brief, en stelde dat met Denys’ verkondigingen psychisch lijden wordt weggezet als gezeur, en zo het hardnekkige stigma dat eraan kleeft alleen maar plakkeriger wordt.

In het debat werd er steeds gesproken over ‘de zes procent’ en ‘de veertien procent’ alsof het gesprek de Occupybeweging betrof. Van de twintig procent van de Nederlandse bevolking bij wie sprake is van een psychiatrische stoornis, heeft zes procent ernstige klachten. De overige veertien procent zou mildere problemen hebben. De nationale middelen zijn echter niet toereikend om alle mensen die tot de twintig procent behoren te helpen, vandaar de lange wachtlijsten in de ggz. Kinderen al vroeg leren omgaan met de nare kanten van het leven, zou kunnen voorkomen dat ze later aanspraak maken op de ggz, opperden Denys en Van Os.

Hoe je zo’n lesprogramma noemt en inricht is bepalend voor welk idee je kinderen meegeeft over lijden. Bij mentale weerbaarheidstraining rijst al snel de vraag: wat gaat door voor een weerbare psyche? Is iemand die mentaal weerbaar is iemand die goed om kan gaan met stress, iemand die verbaal assertief is of iemand die tegenslagen in het leven een plekje weet te geven? Je komt zo tot prijzenswaardige en minder prijzenswaardige eigenschappen, die samen een uniform mensbeeld vormen dat je vervolgens aan kinderen over probeert te brengen. Zo’n training kan zelfs de indruk wekken dat je je altijd tegen nare gebeurtenissen moet verzetten (‘verweer je!’), en het leert nog niet dat sommige gebeurtenissen zo vervelend zijn dat het gewoon niet lukt om je ertegen te verzetten.

Zo leren kinderen dat gebrekkigheid een onderdeel is van de menselijke conditie.

Wanneer we er daarentegen voor kiezen om filosofie als verplicht vak toe te voegen aan het lesprogramma, kan een docent kinderen leren om zelf na te denken over het leven, en over de goede en de nare dingen die daarbij horen. Ieder kind mag daar vervolgens zelf haar of zijn lessen en conclusies uit trekken. Zo leren kinderen dat gebrekkigheid een onderdeel is van de menselijke conditie. Kinderen besluiten zelf wat ‘mentaal weerbaar’ zijn betekent (en of ze dat willen zijn).

Hoewel ik niet geloof dat de klachten van ‘de veertien procent’ als sneeuw voor de zon verdwijnen op het moment dat filosofie een verplicht nummer in het lesprogramma wordt, geloof ik wel dat het zinnig is om bewustzijn te creëren rondom de fundamentele menselijke gebrekkigheid, zodat kinderen en volwassen inzien dat het niet erg is om je soms slecht te voelen. Dat bewustzijn moeten we creëren op een manier die mensen of hun gemoed niet direct probeert in te kaderen. Als dát dan mentale weerbaarheid heet, is dat wat mij betreft ook goed.

Beeld: The Girl With Cold Hands via Flickr

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan