Asset 14

Accepteer de menselijke gebrekkigheid

Hard//talk: Accepteer de menselijke gebrekkigheid 1

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De vraag naar psychologische hulp in de ggz is groot en de wachtlijsten zijn lang. Een deel van dit lijden is echter te voorkomen: we moeten leren omgaan met het lijden dat inherent is aan het leven, aldus Wolter de Boer. Het is niet erg om je soms slecht te voelen, en filosofie kan ons dat leren.

De afgelopen tijd is er veel aandacht geweest voor de psychiatrie, in het bijzonder voor welk lijden in de psychiatrie thuishoort, en welk lijden niet. Vorige week woensdag debatteerden hoogleraren Damiaan Denys en Jim van Os in De Balie over ‘de toekomst van de psychiatrie’. Toen de presentator van de avond vroeg wat de twee heren als een concrete interventie zagen om de druk op de ggz te verlichten, stelde Denys voor om filosofie onderdeel te maken van het verplichte onderwijsprogramma. Van Os onderschreef dat, maar zou het dan liever ‘mentale weerbaarheidstraining’ noemen. Aan het idee van ‘mentale weerbaarheid’ kleven echter een aantal problemen, en het verschil tussen mentale weerbaarheid en filosofie als basis voor een lesprogramma laat zien hoe we tegen lijden aankijken.

In het debat maakten de professoren de tussentijdse balans op van een discussie die al sinds september woedt. Denys sprak zich toen in NRC uit tegen onze cultuur die dicteert dat we mooi, gelukkig en succesvol moeten zijn. Hij stelde dat veel mensen die aanspraak doen op de ggz op zoek zijn naar zingeving en niet echt ziek zijn, en dat de behandeling van deze groep mensen ten koste gaat van de behandeling van ‘echt zieke’ mensen. Van Os reageerde daarop met een brief, en stelde dat met Denys’ verkondigingen psychisch lijden wordt weggezet als gezeur, en zo het hardnekkige stigma dat eraan kleeft alleen maar plakkeriger wordt.

In het debat werd er steeds gesproken over ‘de zes procent’ en ‘de veertien procent’ alsof het gesprek de Occupybeweging betrof. Van de twintig procent van de Nederlandse bevolking bij wie sprake is van een psychiatrische stoornis, heeft zes procent ernstige klachten. De overige veertien procent zou mildere problemen hebben. De nationale middelen zijn echter niet toereikend om alle mensen die tot de twintig procent behoren te helpen, vandaar de lange wachtlijsten in de ggz. Kinderen al vroeg leren omgaan met de nare kanten van het leven, zou kunnen voorkomen dat ze later aanspraak maken op de ggz, opperden Denys en Van Os.

Hoe je zo’n lesprogramma noemt en inricht is bepalend voor welk idee je kinderen meegeeft over lijden. Bij mentale weerbaarheidstraining rijst al snel de vraag: wat gaat door voor een weerbare psyche? Is iemand die mentaal weerbaar is iemand die goed om kan gaan met stress, iemand die verbaal assertief is of iemand die tegenslagen in het leven een plekje weet te geven? Je komt zo tot prijzenswaardige en minder prijzenswaardige eigenschappen, die samen een uniform mensbeeld vormen dat je vervolgens aan kinderen over probeert te brengen. Zo’n training kan zelfs de indruk wekken dat je je altijd tegen nare gebeurtenissen moet verzetten (‘verweer je!’), en het leert nog niet dat sommige gebeurtenissen zo vervelend zijn dat het gewoon niet lukt om je ertegen te verzetten.

Zo leren kinderen dat gebrekkigheid een onderdeel is van de menselijke conditie.

Wanneer we er daarentegen voor kiezen om filosofie als verplicht vak toe te voegen aan het lesprogramma, kan een docent kinderen leren om zelf na te denken over het leven, en over de goede en de nare dingen die daarbij horen. Ieder kind mag daar vervolgens zelf haar of zijn lessen en conclusies uit trekken. Zo leren kinderen dat gebrekkigheid een onderdeel is van de menselijke conditie. Kinderen besluiten zelf wat ‘mentaal weerbaar’ zijn betekent (en of ze dat willen zijn).

Hoewel ik niet geloof dat de klachten van ‘de veertien procent’ als sneeuw voor de zon verdwijnen op het moment dat filosofie een verplicht nummer in het lesprogramma wordt, geloof ik wel dat het zinnig is om bewustzijn te creëren rondom de fundamentele menselijke gebrekkigheid, zodat kinderen en volwassen inzien dat het niet erg is om je soms slecht te voelen. Dat bewustzijn moeten we creëren op een manier die mensen of hun gemoed niet direct probeert in te kaderen. Als dát dan mentale weerbaarheid heet, is dat wat mij betreft ook goed.

Beeld: The Girl With Cold Hands via Flickr

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer