Asset 14

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Geef me een tekst en ik laat geen woord ontsnappen. Ik neem iedere letter in me op en laat geen leesteken onberoerd. Het zijn handige bijkomstigheden van het gevoel chronisch tekort te schieten.[1] Begrijpen waarom de zinnen zijn geschreven zoals ze zijn geschreven is niet genoeg. Als ik de betekenis niet uit een tekst weet te schrapen, niet begrijp wat onbeschreven is gebleven of de auteur niet beter heb leren kennen, blijf ik geïrriteerd achter. Mijn geluk kon dan ook niet op toen ik de overstap van psychologie naar antropologie maakte en mijn methodische werkdrift in aanraking kwam met een heel nieuw, onontgonnen gebied: het domein van de voetnoot.

In de voetnoot, zo leerde ik, ontvouwt zich niet alleen een snoepwinkel aan doorverwijzingen, inzichten en marginale theorieën, maar kom je ook details over de auteur te weten die de hoofdtekst niet prijsgeeft. Ontdaan van het adagium dat alleen de belangrijkste informatie mag worden opgeschreven, permitteert de auteur zich in de voetnoot wat te laten zien van zijn interesses, wensen of relaties. Zoals geldt voor een tekst, maar ook daarbuiten,[2] zijn de boeiendste inzichten daar te halen waar de maker ze net buiten het zicht houdt. In de voetnoten is buiten beeld geplaatst wat men toch wil laten zien – of laat men juist dat zien wat buiten beeld is.[3]

[1] Ik herinner me mijn eerste college statistiek. Onder het visueel geweld van formules, normaalverdelingen en standaarddeviaties drong zich slechts één enkele gedachte aan me op: hier ben ik niet slim genoeg voor, wanneer val ik door de mand? Het gevoel van verstandige mensen om nooit slim genoeg te zijn om teksten, colleges en tentamens te behappen, heet in de volksmond ook wel ‘oplichterssyndroom’ of Imposter syndrome. De zonnige zijde hiervan is - zo is mijn redenatie - dat ik pas aan mijzelf toegeef een tekst gelezen te hebben als ik deze letter voor letter, inclusief noten en bronnen, heb doorgewerkt.

[2] Ik heb de reputatie om, ook wanneer ik niet lees, op zoek te zijn naar voetnoten, zoals de noten die vrienden plaatsen bij hun gesproken zinnen of verbergen op hun gezichten. Vragen naar wat iemand niet zegt maar wel lijkt te bedoelen, leidt vaak tot mooie gesprekken maar, niet verwonderlijk, soms tot grote irritatie. Zoals bij een goede vriend die mij regelmatig toe bitst: ‘Als ik iets anders bedoelde dan wat ik zei, had ik dat wel gezegd’.

[3] Het inzicht dat het lezen van voetnoten niet alleen vermakelijk, maar zelfs van cruciaal belang kan zijn, openbaarde zich aan me tijdens een digitale boekenclub die ik met vrienden hield. We bespraken Hanya Yanagihara’s debuut The people in the trees – en ja, deze voetnoot bevat spoilers. In haar roman voert ze de in gevangenschap geschreven memoires van een biomedisch wetenschapper op, die een zeldzaam syndroom op een eiland in Oceanië heeft ontdekt. De memoires zijn door zijn goede vriend en collega in- en uitgeleid en doorspekt met voetnoten. Een vriendin van me sloeg de voetnoten tijdens het lezen over. Ze werd, zoals de kritiek vaker luidt, opstandig van het steeds de ogen naar de onderkant van de pagina moeten laten glijden. Ik moet deze tip opdragen aan deze vriendin. Ze toonde mij het belang van de voetnoot toen ik haar vertelde over de zelfdoding van een personage uit de roman, en haar mond openviel van verbazing.

Foto: Loren Snel

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

Column: Een Bert of een Ernie

Een Bert of een Ernie

Eva van den Boogaard is met vrienden op vakantie in de Ardèche. Liggend bij het zwembad stelt één van haar vrienden een vraag die in alle eenvoud doet nadenken over de groepsverhoudingen. Lees meer

Column: Volhouden stoppen volhouden 3

Volhouden stoppen volhouden

Iduna Paalman bezoekt haar zieke hond, en hoort haar 's nachts onrustig ademen. 'Ze jankt een beetje, dat doen honden als ze dromen. Of heeft ze pijn?' Lees meer

Complete overgave

Complete overgave

Marthe van Bronkhorst liet zich meevoeren door de Waddenzee - om zichzelf te herontdekken. De rustgevende bezigheid maakt haar al snel doodsbenauwd. Lees meer

Slentermijmeringen uit Brussel

Slentermijmeringen uit Brussel

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Brussel. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan