Asset 14

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Geef me een tekst en ik laat geen woord ontsnappen. Ik neem iedere letter in me op en laat geen leesteken onberoerd. Het zijn handige bijkomstigheden van het gevoel chronisch tekort te schieten.[1] Begrijpen waarom de zinnen zijn geschreven zoals ze zijn geschreven is niet genoeg. Als ik de betekenis niet uit een tekst weet te schrapen, niet begrijp wat onbeschreven is gebleven of de auteur niet beter heb leren kennen, blijf ik geïrriteerd achter. Mijn geluk kon dan ook niet op toen ik de overstap van psychologie naar antropologie maakte en mijn methodische werkdrift in aanraking kwam met een heel nieuw, onontgonnen gebied: het domein van de voetnoot.

In de voetnoot, zo leerde ik, ontvouwt zich niet alleen een snoepwinkel aan doorverwijzingen, inzichten en marginale theorieën, maar kom je ook details over de auteur te weten die de hoofdtekst niet prijsgeeft. Ontdaan van het adagium dat alleen de belangrijkste informatie mag worden opgeschreven, permitteert de auteur zich in de voetnoot wat te laten zien van zijn interesses, wensen of relaties. Zoals geldt voor een tekst, maar ook daarbuiten,[2] zijn de boeiendste inzichten daar te halen waar de maker ze net buiten het zicht houdt. In de voetnoten is buiten beeld geplaatst wat men toch wil laten zien – of laat men juist dat zien wat buiten beeld is.[3]

[1] Ik herinner me mijn eerste college statistiek. Onder het visueel geweld van formules, normaalverdelingen en standaarddeviaties drong zich slechts één enkele gedachte aan me op: hier ben ik niet slim genoeg voor, wanneer val ik door de mand? Het gevoel van verstandige mensen om nooit slim genoeg te zijn om teksten, colleges en tentamens te behappen, heet in de volksmond ook wel ‘oplichterssyndroom’ of Imposter syndrome. De zonnige zijde hiervan is - zo is mijn redenatie - dat ik pas aan mijzelf toegeef een tekst gelezen te hebben als ik deze letter voor letter, inclusief noten en bronnen, heb doorgewerkt.

[2] Ik heb de reputatie om, ook wanneer ik niet lees, op zoek te zijn naar voetnoten, zoals de noten die vrienden plaatsen bij hun gesproken zinnen of verbergen op hun gezichten. Vragen naar wat iemand niet zegt maar wel lijkt te bedoelen, leidt vaak tot mooie gesprekken maar, niet verwonderlijk, soms tot grote irritatie. Zoals bij een goede vriend die mij regelmatig toe bitst: ‘Als ik iets anders bedoelde dan wat ik zei, had ik dat wel gezegd’.

[3] Het inzicht dat het lezen van voetnoten niet alleen vermakelijk, maar zelfs van cruciaal belang kan zijn, openbaarde zich aan me tijdens een digitale boekenclub die ik met vrienden hield. We bespraken Hanya Yanagihara’s debuut The people in the trees – en ja, deze voetnoot bevat spoilers. In haar roman voert ze de in gevangenschap geschreven memoires van een biomedisch wetenschapper op, die een zeldzaam syndroom op een eiland in Oceanië heeft ontdekt. De memoires zijn door zijn goede vriend en collega in- en uitgeleid en doorspekt met voetnoten. Een vriendin van me sloeg de voetnoten tijdens het lezen over. Ze werd, zoals de kritiek vaker luidt, opstandig van het steeds de ogen naar de onderkant van de pagina moeten laten glijden. Ik moet deze tip opdragen aan deze vriendin. Ze toonde mij het belang van de voetnoot toen ik haar vertelde over de zelfdoding van een personage uit de roman, en haar mond openviel van verbazing.

Foto: Loren Snel

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Zonder mijn moeder

Zonder mijn moeder

Het wel of niet aanschaffen van een kunstwerk voert Eva van den Boogaard terug naar tijden waarin ze nog niet alle beslissingen zelf nam. Lees meer

Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Schuldig

Schuldig

Marthe van Bronkhorst maakt een innerlijke reis om haar overleden grootvader te gedenken, die met andere bedoelingen naar Indonesië reisde dan zij lange tijd dacht. Lees meer

 Vergeet de zomer maar (niet)

Vergeet de zomer maar (niet)

Nu fysiek reizen wereldwijd onmogelijk is, rest de verbeelding: fotograaf Cleo Goossens neemt ons mee naar de zonnige uithoeken van onze fantasie. Lees meer

Column: Rommelklanken

Rommelklanken

Het vele videobellen van de afgelopen tijd doet Eva van den Boogaard de waarde inzien van zogenaamde 'rommelklanken'. Lees meer

Tip: Laat alles vallen 1

Laat alles vallen

Annelies van Wijk onderzoekt haar fascinatie voor alledaagse objecten die onverwacht te pletter vallen. Een tip om zelf ook eens als een brokstuk te gronde te gaan, wie weet welke schoonheid er nog oprijst uit de scherven. Lees meer

Column: Zolang je maar geen zware machines bedient

Zolang je maar geen zware machines bedient

Als kind vond Iduna Paalman opvatting dat slapen voor grote mensen was en zij het dus niet nodig had. Nog steeds probeert ze af te komen van haar vooroordeel dat alleen mensen die niet genoeg van het leven houden, van slapen houden. Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers