Asset 14

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Geef me een tekst en ik laat geen woord ontsnappen. Ik neem iedere letter in me op en laat geen leesteken onberoerd. Het zijn handige bijkomstigheden van het gevoel chronisch tekort te schieten.[1] Begrijpen waarom de zinnen zijn geschreven zoals ze zijn geschreven is niet genoeg. Als ik de betekenis niet uit een tekst weet te schrapen, niet begrijp wat onbeschreven is gebleven of de auteur niet beter heb leren kennen, blijf ik geïrriteerd achter. Mijn geluk kon dan ook niet op toen ik de overstap van psychologie naar antropologie maakte en mijn methodische werkdrift in aanraking kwam met een heel nieuw, onontgonnen gebied: het domein van de voetnoot.

In de voetnoot, zo leerde ik, ontvouwt zich niet alleen een snoepwinkel aan doorverwijzingen, inzichten en marginale theorieën, maar kom je ook details over de auteur te weten die de hoofdtekst niet prijsgeeft. Ontdaan van het adagium dat alleen de belangrijkste informatie mag worden opgeschreven, permitteert de auteur zich in de voetnoot wat te laten zien van zijn interesses, wensen of relaties. Zoals geldt voor een tekst, maar ook daarbuiten,[2] zijn de boeiendste inzichten daar te halen waar de maker ze net buiten het zicht houdt. In de voetnoten is buiten beeld geplaatst wat men toch wil laten zien – of laat men juist dat zien wat buiten beeld is.[3]

[1] Ik herinner me mijn eerste college statistiek. Onder het visueel geweld van formules, normaalverdelingen en standaarddeviaties drong zich slechts één enkele gedachte aan me op: hier ben ik niet slim genoeg voor, wanneer val ik door de mand? Het gevoel van verstandige mensen om nooit slim genoeg te zijn om teksten, colleges en tentamens te behappen, heet in de volksmond ook wel ‘oplichterssyndroom’ of Imposter syndrome. De zonnige zijde hiervan is - zo is mijn redenatie - dat ik pas aan mijzelf toegeef een tekst gelezen te hebben als ik deze letter voor letter, inclusief noten en bronnen, heb doorgewerkt.

[2] Ik heb de reputatie om, ook wanneer ik niet lees, op zoek te zijn naar voetnoten, zoals de noten die vrienden plaatsen bij hun gesproken zinnen of verbergen op hun gezichten. Vragen naar wat iemand niet zegt maar wel lijkt te bedoelen, leidt vaak tot mooie gesprekken maar, niet verwonderlijk, soms tot grote irritatie. Zoals bij een goede vriend die mij regelmatig toe bitst: ‘Als ik iets anders bedoelde dan wat ik zei, had ik dat wel gezegd’.

[3] Het inzicht dat het lezen van voetnoten niet alleen vermakelijk, maar zelfs van cruciaal belang kan zijn, openbaarde zich aan me tijdens een digitale boekenclub die ik met vrienden hield. We bespraken Hanya Yanagihara’s debuut The people in the trees – en ja, deze voetnoot bevat spoilers. In haar roman voert ze de in gevangenschap geschreven memoires van een biomedisch wetenschapper op, die een zeldzaam syndroom op een eiland in Oceanië heeft ontdekt. De memoires zijn door zijn goede vriend en collega in- en uitgeleid en doorspekt met voetnoten. Een vriendin van me sloeg de voetnoten tijdens het lezen over. Ze werd, zoals de kritiek vaker luidt, opstandig van het steeds de ogen naar de onderkant van de pagina moeten laten glijden. Ik moet deze tip opdragen aan deze vriendin. Ze toonde mij het belang van de voetnoot toen ik haar vertelde over de zelfdoding van een personage uit de roman, en haar mond openviel van verbazing.

Foto: Loren Snel

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

'Het kán dus wel.'

'Het kán dus wel'

Eva is dolblij voor (en stikjaloers op) haar smoorverliefde vriendin. Lees meer

Column

In een te specifieke vorm geslepen

Op ieder potje past een dekseltje, toch? Marthe van Bronkhorst vraagt zich af of ze daarvoor niet té veel eigenaardigheden heeft: "Als ik nog groter groei, dan moet een bosbrand mij snoeien. En wat voor allesverzengende liefde moet dat zijn waardoor het specifieke houtsnijwerkje dat je bent geworden af fikt, helemaal ombuigt, en opnieuw wortel schiet?" Lees meer

Column: Ik ben geen dreumes, ik ben Julie!

Ik ben geen dreumes, ik ben Julie!

Eva's nichtje van twee geeft tijdens een bezoek aan de speeltuin blijk van een opvallende afkeer van hokjesdenken. Lees meer

Breek het brutalisme

Breek het brutalisme

In een distrack over het brutalisme maakt Marthe van Bronkhorst duidelijk dat ze helemaal klaar is met de betonnen architectuurstijl: "Wat is de deal met al die bouw freaking putten, nog minder fundament voor kunst dan vier keer Rutte?" Lees meer

Column: Zullen we vrienden worden?

Zullen we vrienden worden?

Corona of geen corona, Eva blijft haar sociale cirkel onderhouden en zo nodig verversen met aanwas. Lees meer

Column: Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Tegen vrienden zeg ik nooit goed 'doei'

Over de dood van haar grootouders dacht Eva van den Boogaard vroeger wel na, maar over die van een goede vriend? Lees meer

Achtbaantester 1

Achtbaantester

Marthe van Bronkhorst hangt op de kop in een looping en weet één ding zeker: achtbanen worden alleen spannend als ze een goed verhaal hebben. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer

Framer geframed

Framer geframed

Marthe van Bronkhorst ziet haar angst onder ogen en besluit haar ervaring als psycholoog te verrijken door zelf de patiënt te worden. De belangrijkste les? Ook therapeuten weten niet alles. Lees meer

Dingen die niet kloppen, maar die ik wel geloof

Dingen die niet kloppen, maar die ik wel geloof

Hoe goedgelovig mag een mens eigenlijk zijn? Waar Eva van den Boogaard soms dwangmatig eerlijk is, blijkt haar neef F. regelmatig informatie aan haar te verstrekken die niet klopt. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer