Asset 14

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Geef me een tekst en ik laat geen woord ontsnappen. Ik neem iedere letter in me op en laat geen leesteken onberoerd. Het zijn handige bijkomstigheden van het gevoel chronisch tekort te schieten.[1] Begrijpen waarom de zinnen zijn geschreven zoals ze zijn geschreven is niet genoeg. Als ik de betekenis niet uit een tekst weet te schrapen, niet begrijp wat onbeschreven is gebleven of de auteur niet beter heb leren kennen, blijf ik geïrriteerd achter. Mijn geluk kon dan ook niet op toen ik de overstap van psychologie naar antropologie maakte en mijn methodische werkdrift in aanraking kwam met een heel nieuw, onontgonnen gebied: het domein van de voetnoot.

In de voetnoot, zo leerde ik, ontvouwt zich niet alleen een snoepwinkel aan doorverwijzingen, inzichten en marginale theorieën, maar kom je ook details over de auteur te weten die de hoofdtekst niet prijsgeeft. Ontdaan van het adagium dat alleen de belangrijkste informatie mag worden opgeschreven, permitteert de auteur zich in de voetnoot wat te laten zien van zijn interesses, wensen of relaties. Zoals geldt voor een tekst, maar ook daarbuiten,[2] zijn de boeiendste inzichten daar te halen waar de maker ze net buiten het zicht houdt. In de voetnoten is buiten beeld geplaatst wat men toch wil laten zien – of laat men juist dat zien wat buiten beeld is.[3]

[1] Ik herinner me mijn eerste college statistiek. Onder het visueel geweld van formules, normaalverdelingen en standaarddeviaties drong zich slechts één enkele gedachte aan me op: hier ben ik niet slim genoeg voor, wanneer val ik door de mand? Het gevoel van verstandige mensen om nooit slim genoeg te zijn om teksten, colleges en tentamens te behappen, heet in de volksmond ook wel ‘oplichterssyndroom’ of Imposter syndrome. De zonnige zijde hiervan is - zo is mijn redenatie - dat ik pas aan mijzelf toegeef een tekst gelezen te hebben als ik deze letter voor letter, inclusief noten en bronnen, heb doorgewerkt.

[2] Ik heb de reputatie om, ook wanneer ik niet lees, op zoek te zijn naar voetnoten, zoals de noten die vrienden plaatsen bij hun gesproken zinnen of verbergen op hun gezichten. Vragen naar wat iemand niet zegt maar wel lijkt te bedoelen, leidt vaak tot mooie gesprekken maar, niet verwonderlijk, soms tot grote irritatie. Zoals bij een goede vriend die mij regelmatig toe bitst: ‘Als ik iets anders bedoelde dan wat ik zei, had ik dat wel gezegd’.

[3] Het inzicht dat het lezen van voetnoten niet alleen vermakelijk, maar zelfs van cruciaal belang kan zijn, openbaarde zich aan me tijdens een digitale boekenclub die ik met vrienden hield. We bespraken Hanya Yanagihara’s debuut The people in the trees – en ja, deze voetnoot bevat spoilers. In haar roman voert ze de in gevangenschap geschreven memoires van een biomedisch wetenschapper op, die een zeldzaam syndroom op een eiland in Oceanië heeft ontdekt. De memoires zijn door zijn goede vriend en collega in- en uitgeleid en doorspekt met voetnoten. Een vriendin van me sloeg de voetnoten tijdens het lezen over. Ze werd, zoals de kritiek vaker luidt, opstandig van het steeds de ogen naar de onderkant van de pagina moeten laten glijden. Ik moet deze tip opdragen aan deze vriendin. Ze toonde mij het belang van de voetnoot toen ik haar vertelde over de zelfdoding van een personage uit de roman, en haar mond openviel van verbazing.

Foto: Loren Snel

Mail

Wolter de Boer is gefascineerd door de vele, ondoorgrondelijke aspecten van de menselijke geest. Hij studeert Klinische Psychologie en Medische Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam en is in het bijzonder geïnteresseerd in de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: Over geld

Over geld

Eva vergelijkt de manier waarop ze toen en nu tegen geld aankijkt en hoe het verschil in inkomen binnen haar vriendengroep de verhoudingen heeft veranderd. Lees meer

Stukje

Stukje

Marthe van Bronkhorst gelooft het niet: Al die schrijfadviezen van grote namen die beweren hun muze gevonden te hebben. Een oude Griekse visie op inspiratie was dat je zelf niet de inspiratie op moest zoeken, maar dat de muze jóú moest vinden. Ach, wat je maar vooruit brengt. En anders ga je gewoon net zolang boodschappen doen totdat je een ''stukje'' gevonden hebt? Lees meer

Tompouce 1

Tompouce

Eva vraagt zich af waarom de documentatie van haar jeugd ineens leuk moet zijn nu haar moeder alle oude videobanden heeft laten digitaliseren. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen, maar een kiezer wel

Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen, maar een kiezer wel

Marthe van Bronkhorst verdiept zich ter voorbereiding van de verkiezingen in de Archieven der Vergeten Partijen. Ook dit jaar zijn er maar liefst 37 verkiesbare partijen. Wie zijn hen voorgegaan, en zat er dan echt niet een bij die de tand des tijds had moeten overleven? Lees meer

Column: Dingen die we niet gehoord hebben

Dingen die we niet gehoord hebben

Een gehoorbeschadiging is wat Eva van den Boogaard met haar opa gemeen heeft. Verder weet ze niet veel over hem en zijn oorlogsverleden, behalve dat het opgelopen trauma ook zijn nageslacht raakte. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Zonder mijn moeder

Zonder mijn moeder

Het wel of niet aanschaffen van een kunstwerk voert Eva van den Boogaard terug naar tijden waarin ze nog niet alle beslissingen zelf nam. Lees meer

Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Schuldig

Schuldig

Marthe van Bronkhorst maakt een innerlijke reis om haar overleden grootvader te gedenken, die met andere bedoelingen naar Indonesië reisde dan zij lange tijd dacht. Lees meer

 Vergeet de zomer maar (niet)

Vergeet de zomer maar (niet)

Nu fysiek reizen wereldwijd onmogelijk is, rest de verbeelding: fotograaf Cleo Goossens neemt ons mee naar de zonnige uithoeken van onze fantasie. Lees meer

Column: Rommelklanken

Rommelklanken

Het vele videobellen van de afgelopen tijd doet Eva van den Boogaard de waarde inzien van zogenaamde 'rommelklanken'. Lees meer

Tip: Laat alles vallen 1

Laat alles vallen

Annelies van Wijk onderzoekt haar fascinatie voor alledaagse objecten die onverwacht te pletter vallen. Een tip om zelf ook eens als een brokstuk te gronde te gaan, wie weet welke schoonheid er nog oprijst uit de scherven. Lees meer