Asset 14

Een waarheid als een kuiken

Een Wikiquote-citaat van Susan Sontag zet Barbara aan het denken over wat waarheid is.

Je raakt me kwijt,
Je raakt me kwijt,
Het is de waarheid

Marco Borsato

Het is niet enkel omdat Marco het woord zo vervaarlijk kan fluisteren dat waarheid zo’n beangstigende materie is. Het idee dat er een objectieve norm bestaat, houdt ook het risico in dat je er wel eens ver van zou kunnen afdwalen. Een minder griezelige take on things is dat de waarheid geen objectief gegeven is, maar dat iedereen zijn eigen werkelijkheid construeert, verhalen maakt met de elementen die op een gegeven moment opportuun zijn. En in het beste geval kan je dat verhaal zo overtuigend vertellen dat je het zelf ook gelooft.

Heb jij al iets gelezen van Susan Sontag?

Mijn huisgenoot slaat zijn blik op van de laatste pagina van Regarding the Pain of Others en klapt lichtjes triomfantelijk het boek dicht. Je kan de mensheid opdelen in twee groepen: zij die werkelijk iets van Susan Sontag hebben gelezen en zij die dat pretenderen. Hij behoort nu definitief tot de eerste groep en ik blijf achter in de tweede.

Of wacht, er is vast nog een derde groep: zij die hun intellectuele eigenwaarde niet laten afhangen van het al dan niet gelezen hebben van deze of gene cultauteur. Maar ik ben nog niet klaar om tot de derde groep te behoren.

Euh, ja… fragmenten.

Alvorens hij verder kan vragen, wring ik een geconcentreerde frons op mijn gezicht die moet aantonen dat ik nog veel werk heb en begin ik verwoed op mijn toetsenbord te slaan. Ik duw mijn computer een slagje naar links en google ‘Susan Sontag’. De eerste pagina die ik aanklik is een Wikiquote-pagina met passages uit Sontags werk. Hier heb ik mijn fragmenten. Ik copy-paste een citaat op een virtuele Post-it op mijn bureaublad: The truth is always something that is told, not something that is known. If there were no speaking or writing, there would be no truth about anything. There would only be what is.

Omdat een schuldgevoel me stilaan bekruipt, bestel ik voor ik ga slapen nog snel een kopie van On Photography online. Een tweedehands versie weliswaar.

The truth is always something that is told. Soms hoor je, midden in je zorgvuldig opgebouwde pleidooi, een ijl gepiep: de slijmerige realiteit die zich uit zijn dun omhulsel losmaakt, als een nat kuiken uit zijn ei. Het is dan kwestie van luider te praten, het kuiken te overtroeven: Susan zegt dat je niet bestaat, kuiken dat symbool staat voor de objectieve waarheid, dus houd gewoon je snavel.

Illustratie: Niek Pronk.

Ik herinner me met schroom de laatste keer dat ik het piepend kuiken probeerde te overstemmen met gebrul. Dat gebeurde op een dag dat ik me heel bewust openstelde voor een gesprek met een wildvreemde op de tram. Ik kwam net terug van vakantie en ik was van plan om de open geest van de wereldreiziger die ik tijdens mijn trip gecultiveerd had, te behouden in het dagelijks leven. Een reis is een nog vruchtbaardere voedingsbodem voor goede voornemens dan de overgang van oud en nieuw.

Ik stond zo open dat ik hartstochtelijk geloofde dat mijn gesprekspartner inderdaad geen geld kon afhalen in de joodse bank omdat het die welbepaalde joodse feestdag was waarop de orthodoxe joden hutten bouwen op hun daken en balkons. Het kuiken piepte en piepte, maar ik duwde ‘m met mijn voet weg, onder het zitje van de tram, om beter te kunnen luisteren naar het verhaal van de echtgenote met de hartritmestoornis. Ik vertrouwde de man als een oude vriend van de familie, haalde voor hem 100 euro af en wenste hem het beste voor zijn zieke vrouw. Daarna sprak ik het kuiken vermanend toe: of het zich volgende keer alsjeblieft wou gedragen bij zo’n ontroerend vertoon van menselijke compassie? En die postcheque volgde vast snel, en anders kon ik de man nog altijd bellen. Ik had immers zijn Israëlisch mobiel nummer.

Not something that is known. Je kan de waarheid niet kennen. We zijn er lichamelijk zelfs niet toe in staat. Onze zintuigen zijn niet uitgerust voor objectiviteit. Zo kan een vrouw in violet-rood licht door eenieder die passeert naar verlangen worden vormgegeven. Omdat rood en violet - de twee extremen van het optisch spectrum - de moeilijkst waar te nemen kleuren zijn, worden prostituees in hun raamkozijnen uitgelicht door paarse en rode TL-lampen. Het menselijke oog ontwaart enkel contouren en de lingerie van de geëtaleerde lichamen en de geest vult zelf de rest in.

Nog makkelijker om realiteit te modelleren, wordt het als één van je zintuigen is uitgeschakeld. Ik kijk door het raam naar twee vrienden die zijn komen eten, terwijl ik binnen sta af te wassen. Ze staan te roken op de stoep en buigen dubbel van het lachen terwijl ze in de koude de rook van hun sigaretten in wolken uitblazen. Deze stille scène draagt de perfectie in zich omdat ze niet door de feitelijkheid van hun werkelijk gesproken woorden kan worden doorbroken. Ik kijk en lach terwijl ik hen woorden in de mond leg, die ik zo synchroon mogelijk probeer te laten lopen met de beweging van hun lippen. De warmte van het afwaswater aan mijn handen verspreidt zich tot in mijn borst. Op de vensterbank staat het kuiken te rillen en de longen uit zijn lijf te krassen maar ik hoor geen geluid en beeld me in dat hij zingt als een nachtegaal.

If there were no speaking or writing… Ik houd van het idee dat de realiteit als hard en kil gegeven niet altijd bestaansrecht heeft. Dat verklaart ook waarom David Sedaris één van mijn favoriete auteurs is. In zijn verhalen schrijft hij over de waarheid als een gevaarlijk goedje dat voor gebruik best even wordt gefilterd door liefdevolle mildheid. Uit zijn verhaal The End of an Affair komt deze zin, die volgens mij de basis zou moeten zijn van elke poging tot langdurig menselijk contact: Real love amounts to withholding the truth even when you’re offered the perfect opportunity to hurt somebody’s feelings.

Sedaris zegt over zijn eigen relatie met Hugh, de man met wie hij al tien jaar samen is: Call me unimaginative but I still can’t think of anyone else I’d rather be with. On our worst days, I figure things will work themselves out. Otherwise, I really don’t give our problems much thought. Neither of us would ever publicly display affection; we’re just not that type. We can’t profess love without talking through hand puppets, and we’d never conciously sit down to discuss our relationship. These, to me, are good things. They were fine with Hugh as well, untill he saw that damned movie and was reminded that he has other options.

Wanneer Hugh en hij de cinema uitstappen, na het zien van The End of the Affair, stoppen ze nog even voor een koffie. Hugh heeft de hele film lang zitten snotteren, terwijl Sedaris helemaal niet onder de indruk was van het romantische drama. Hij vraagt Hugh wat hij dan zo fantastisch vindt aan de relatie van de twee protagonisten. Is het iets dat mist in hun relatie? We both love bacon and country music, what more could you possibly want?

Wanneer Hugh hem rustig aankijkt en besluit niet op de vraag in te gaan, concludeert Sedaris dankbaar dat het ware gezicht van de liefde niet het redden is van een geliefde uit een brandend gebouw tijdens een bombardement in een Londen in oorlogstijd, maar het beantwoorden van zijn vraag met stilzwijgen in plaats van de waarheid. Ze zitten naast elkaar, drinken hun koffie, staren uit het raam naar de voorbijgangers en aaien om beurten iets geels, dat tussen hen ligt en dat van ver op een dood kuikentje lijkt.

Barbara Serulus (1984) werkt bij een managementbureau voor (podium)kunstenaars en schrijft over eten op Alle Dagen Honger.

Mail

Niek Pronk is muzikant en illustrator. Wonend en werkend in Utrecht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien het in een mondiaal verband'

'De derde generatie kijkt met een bredere blik naar dekolonisatie, zien die in een mondiaal verband'

Curator en onderzoeker Maria Rey-Lamslag is een graag geziene gast in de cultuursector. Jason Keizer gaat met haar in gesprek over haar Indische roots, over hoe het koloniale verleden doorklinkt in haar werk en over haar 'Indotiteit'. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Uitzonderingen

Uitzonderingen daargelaten

Deze week worden onze redacteurs blij van een maas in de wet, meermaals dezelfde film kijken en de kunst van Isabelle Wenzel. Lees meer

Ruimtes

Een vertrouwd lichaam om in samen te zijn

Een jaar geleden moest Charlotte de Beus opnieuw leren praten, lezen en schrijven. In deze drie gedichten onderzoekt ze met poëtische scherpte haar herstel en het lichaam als “een onbetrouwbare woning voor dakloze gedachtes.” Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Naar buiten toe zijn we allemaal familie, zo gaat dat in de Molukse gemeenschap'

'Ontdekken wie je voorouders zijn geeft kracht en vertrouwen.' Zainal Umarella heeft diep verdriet gekend, maar zijn toekomstbeeld is er een van hoop dat hij aan zijn kinderen wil meegeven. Lees meer

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten

Een voorpublicatie uit de afstudeerbundel van Elianne van Elderen 'Geef geen namen aan koeien die je van plan bent te slachten'. Over opgroeien als buitenstaander in een dorp, een vluchtmisdrijf op een veulen, over drie vrienden en iemand die probeert om onvoorzichtig te worden. Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

Column: Over geld

Over geld

Eva vergelijkt de manier waarop ze toen en nu tegen geld aankijkt en hoe het verschil in inkomen binnen haar vriendengroep de verhoudingen heeft veranderd. Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Slaapkamerraam, wereld

Slaapkamerraam, wereld

Buiten is het nacht. Maar wat gebeurt er als je je ogen sluit? Dan kan het buiten net zo goed een zomerse dag in New York zijn. Of een sneeuwlandschap uit je jeugd. De mogelijkheden zijn eindeloos. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

'Het 'Indische zwijgen’ werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

'Het 'Indische zwijgen' werd een collectief fenomeen omdat er niet geluisterd werd'

Myrthe Groot en Romée Mulder deden samen onderzoek naar hun familiegeschiedenissen. En ze begonnen een modelabel dat nauw met die persoonlijke zoektocht samenhangt: Guave. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Schreeuwen naar de televisie

Schreeuwen naar de televisie

Deze week worden onze redacteurs blij van het voetenwerk van Het nationale Ballet, de schoenen van Chantal Janzen en aandacht voor Palestijnse filmmaaksters. Lees meer

Hadden we dat altijd maar geweten

Hadden we dat altijd maar geweten

Emma Laura Schouten zit niet op de stoel van de schrijver, maar aan de andere kant van de tafel. Als manuscript-begeleider krijgt ze vaak de vraag of een tekst potentie heeft om Het Boek te worden. Maar heb je eigenlijk wel iets aan die vraag, en wat is het antwoord? Lees meer

Kleinkinderen van Indië: een introductie

Kleinkinderen van Indië - een introductie

Tussen 2018 en 2020 interviewden schrijvers Jason Keizer en Sarah van Binsbergen en fotograaf Amber Toorop Nederlanders met Indische roots. Lees hier hun introductie op een bijzondere interviewreeks. Lees meer