Depressieve hersens zien er anders uit." /> Depressieve hersens zien er anders uit." />
tickets
Asset 14

Depressie

Depressie is wat anders dan een winterdip. Deze psychiatrische ziekte treft bijna een vijfde van de Europese bevolking. Er is echter nog weinig bekend over de exacte toedracht hiervan. Zo lijkt het dat de hersens van depressieve mensen iets kleiner zijn dan die van 'gezonde'. Helpen antidepressiva echt, of zijn ze slechts een tijdelijk hulpmiddel?

Het sneeuwt en het is december. Het lijkt romantisch, maar voor velen is het de bevroren druppel die de emmer doet dichtslibben. De dagen zijn kort, het donker duurt lang en het liefst zou je de hele dag in bed blijven liggen. Och, een paar sombere baaldagen heeft iedereen wel eens. Maar er zijn bijzonder veel mensen bij wie het zwarte gat zo allesomvattend en levensbepalend wordt dat ze uiteindelijk geen andere mogelijkheid zien dan er in te springen. Hoe kan iemand die alles heeft zich zo verloren voelen? Hoe kan het dat Hero eindigt als een loser?

De huidige wereld is met haar keuzestress, dertigersdilemma’s en quarter life crises niet de makkelijkste om in te leven. De pieken kunnen weliswaar bijzonder hoog zijn, de daarmee gepaard gaande dalen zijn evenredig diep. Hoewel een psychiatrische ziekte nog altijd enigszins taboe is (je hebt immers geen kanker of een andere verlammende ziekte, dus wat loop je dan te zeiken), liegen de cijfers er niet om. In Europa krijgt bijna een vijfde van de bevolking te maken met depressie. In Nederland gebruiken ongeveer een miljoen mensen antidepressiva. De World Health Organisation schat dat depressie in 2020 de tweede plek in zal nemen op de lijst van globale ziektelast, net onder hart- en vaatziekten. Bij vrouwen komt depressie overigens vaker voor dan bij mannen. (Ach, kerels hebben weer vaker te kampen met alcoholproblemen.)

Down of depri

Depressief zijn, het is veel ernstiger dan je puberaal een weekje down voelen, maar komt niet minder voor. Het is een diepgeworteld misnoegen dat zich door elke vezel van je lichaam weeft en alles besmeurt met een monotoon grijze plakstof. Als een spinnenweb dat je nooit meer loslaat. Zo nu en dan geeft het mee en beleef je een fijn moment, maar even zo snel word je genadeloos teruggeworpen in de wirwar van draden die je verstrengelen in het duister.

Om gediagnosticeerd te worden met een klinische depressie moet je ten minste twee maanden verschillende symptomen hebben gehad als lusteloosheid, veranderde eet- en slaapgewoontes, wanhopigheid, en een algeheel gevoel van ongeluk. Het kenmerkt een algemeen gebrek aan motivatie om dingen te ondernemen. Als remedie wordt van alles geprobeerd: van licht- tot psycho- tot electroconvulsietherapie (uiterst effectief natuurlijk: je krijgt shocks toegediend en door het geheugenverlies vergeet je prompt dat je depressief was). Antidepressiva zijn effectief bij het overgrote deel van de patiënten met een ernstige vorm van depressie, maar hebben ook veel bijwerkingen.

Stress

Stress, gemediëerd door het hormoon cortisol, speelt zeker een rol in depressie. Gezonde jonge hersens zijn in staat het cortisolniveau na een enorme stijging (bijvoorbeeld omdat er net een spook langs je zweeft of je je creditcardrekening openmaakt) binnen een uur of anderhalf weer op normale hoogte te krijgen. In depressieve patiënten blijft dit niveau nog urenlang erg hoog, mogelijk omdat er een fout zit in de communicatie tussen de bijnieren (die cortisol produceren) en de hersens (die de afgifte reguleren). Een chronisch verhoogd cortisolniveau zorgt ervoor dat neuronen minder goed functioneren en uiteindelijk zelfs afsterven. Ook ouderen zijn minder goed in staat de cortisolniveaus te controleren: vandaar dat depressie bij ouderen waarschijnlijk veel vaker voorkomt. Het lijkt erop dat een verhoogd stressniveau een depressie in de hand werkt. Dit zou een reden kunnen zijn dat mensen met een traumatisch verleden eerder depressies ontwikkelen: de trauma’s veroorzaken een verhoogd stressniveau.

Beeld: Gemma Pauwels

De weken gevuld met uitzichtloze dagen, zorgen en ondraaglijke mineur worden maanden en soms zelfs jaren. Dan kan de gevoelloze dood een stuk benijdenswaardiger lijken dan de chronische aardse strijd tegen het duister dat leven heet. En dan hang je. Op een gegeven moment is de ratio niet meer in staat de emotionele gebeurtenissen te remmen. De patiënt verliest het vertrouwen in de logica omdat deze hem in de steek laat bij het verhelpen van de ziekte. En zo wordt zelfmoord een overweging die niet slechts met goede argumenten weerlegd kan worden. Het is de enige logica die nog functioneert: als ik er niet meer ben, kan ik me ook niet meer zo voelen. Het niets wordt verkozen boven de leegte.

Er zijn post-mortem studies gedaan bij depressieve patiënten die zelfmoord gepleegd hadden. Hun hersens waren duidelijk anders dan ‘gezonde doden’. Minder hersencellen, minder neuronale verbindingen, een kleiner hersenvolume: depressieve hersens staan niet bijzonder sterk in het leven. Het is nog onduidelijk of dit neuronale verval de oorzaak of het gevolg van de depressie is, maar vast staat dat een dergelijk aangetast brein onherroepelijk (psychische) ellende met zich meebrengt.

Serotonine

Een van de belangrijkste neurotransmitters betrokken bij het humeur is serotonine. Depressieve mensen maken minder serotonine aan en slenteren continu onder de chemische geluksdrempel. Is dat magische gevoel van geluk, dat ons mensen het idee geeft dat we er best mogen wezen, dat onzekerheden opzijschuift en dat ons hoop geeft om te leven, dan zo simpel te bereiken? Ja. Desillusionerend hè. Drugs als XTC verhogen de hoeveelheid serotonine in je hersens, en antidepressiva als Prozac doen in minder hevige mate hetzelfde. Het farmacologische devies luidt: hoe meer serotonine, hoe gelukkiger.

Hoe kan het dat sommige mensen na een heftige gebeurtenis in het leven een depressie ontwikkelen, terwijl anderen na herhaaldelijke rampspoed vrolijk blijven? Deze kwetsbaarheid kan te maken hebben met iemands levensgeschiedenis en persoonlijkheid, maar heeft ook zeker een genetische component. Er is een gen bekend dat twee variaties kent; mensen met de kortere variant komen na een stressvolle gebeurtenis vaker in een depressie terecht dan mensen met de langere variant. Dit gen is betrokken bij de productie van serotonine. Oftewel, de korte gen-mensen maken van zichzelf al minder serotonine aan. Als ze in een dip terechtkomen beschikken ze niet over voldoende flexibiliteit om daar eigenhandig weer uit te krabbelen.

‘Kop op’ kan je dus beter niet tegen een gedeprimeerde zeggen met de intentie hem op te beuren en een zetje richting gelukzaligheid te geven. Hij zal gelijk hebben als hij je uitspraak met een wanhopige blik beantwoordt en verklaart dat zijn hoofd inderdaad leeg is. Geen serotonine meer. Weg geluk. Kop op.

Kan je zelf je serotonineniveaus wat boosten zonder naar pillen te hoeven grijpen? Realiseer de schijf van vijf van het gezonde leven: voldoende zonlicht, gereguleerd slapen en gezond eten en drinken. En als onverwachte klap op de vuurpijl: beweging! Bij sporten komen er namelijk endorfines vrij, lichaamseigen hormonen die verwant zijn aan morfine en je opbeuren. Drugs will do the job op de korte termijn, maar daarna ben je bij chronisch gebrek aan serotonine nog verder van huis. Wil je toch graag een verslaving? Kies dan voor hardlopen.

Winterblues

Hebben de seizoenen nou echt zo’n grote invloed op onze gemoedstoestand, of diagnosticeren we onszelf met een winterdepressie als excuus voor onze pepernootvreetbuien en onbedwingbare verslaving voor donzen dekbedden? Ongeveer 1 op de 10 mensen heeft daadwerkelijk last van een winterdepressie. Dit heeft waarschijnlijk te maken met een gebrek aan zonlicht en een verstoorde biologische klok.

Er zijn overigens verschillen tussen de winterblues en de seizoensloze depressie. De wintervorm gaat gepaard met vermoeidheid ondanks talloze uren slaap en een ontembare zin in zoetigheid. Het heeft veel weg van een winterslaap: je wil zoveel mogelijk slapen, niet je nest uit komen en vreet ondertussen je buik zo vol dat je er een maand op zou kunnen teren. Bij de gehele-jaar-door-depressie wordt de vermoeidheid echter veroorzaakt door het onvermogen te slapen, en is de eetlust eerder afwezig. Het verschil tussen een grommende bolle beer en een verschrompelde wanhopige zombie. Behoor je tot de laatste groep, ga dan naar een dokter/psycholoog. Behoor je tot de eerstgenoemden, dan is er licht aan het eind van de tunnel. En totdat de lente aan je deur klopt om je uit je nest te trekken: ga naar buiten, ga rennen, in de zon!*

*Bij gebrek aan zon is buitenlicht alleen ook al afdoende, dus zolang je het voor elkaar krijgt je grot overdag te verlaten zal het helpen.

Mail

Brankele Frank

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Trotse mixtape

Trotse mixtape

Als je buren aan de deur komen bonzen, is dat om de link naar deze playlist te vragen. Lees meer

Automatische concepten 32

Het glas had jouw vorm

Thijs Joores bespreekt in zijn gedichten een donkere kant van trots: over het Imposter Syndrome en thuiskomen bij je ouders waar je kindertekeningen nog op het toilet hangen. Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan