Johan Cruijff zei over de penalty dat je hem altijd moet maken en niet mag missen. Makkelijk gezegd, maar er bestaat het gevaar onder de spanning te bezwijken. Sportpsycholoog in spe Vincent Siderius schrijft daarom aan een penaltygids, waarin hij ingaat op de mentale aspecten van het nemen van een strafschop. Dit is het laatste deel, speciaal voor de keepers onder ons.
Het is een klein stukje, van de middenlijn naar de penaltystip. Een meter of veertig, meer kan het niet zijn. Je zet de eerste stap vooruit en verlaat daarmee de veilige haag die wordt gevormd door je teamgenoten. Aangekomen bij het doel trek je je handschoenen aan en ga je op de lijn staan. De loterij begint.
De tegenstander pakt de bal en legt hem neer op de stip. Het is waar: wachten tot je ziet in welke richting er wordt geschoten en vervolgens die hoek in duiken werkt niet. Daar gaat de bal te snel voor. Er moet dus worden gegokt: links, rechts, of blijven staan. Elk stukje informatie dat de keeper op dit moment tot zich kan nemen grijpt hij aan. Staat de kuif van de speler naar links: grotere kans dat hij links gaat schieten. Kijkt hij nog even naar rechts het publiek in: misschien schiet hij toch rechts. Hij neemt zijn aanloop, hij schiet, en je pakt de bal in slechts twintig procent van de gevallen.
Amateurkeepers kijken vaak naar de ogen van de tegenstander, maar ogen kunnen bedriegen.
Het verschil tussen gokken en kiezen is vaardigheid. De loterij begint pas als je denkt dat het pakken van een penalty compleet onafhankelijk van jouw kunnen is. Soms gokken keepers, soms kiezen keepers. Maar dat kiezen is niet altijd gebaseerd op informatie die iets zegt over de richting van de bal. De haardracht van een speler verraadt natuurlijk niet waar de bal terecht gaat komen. Maar wat dan wel? Amateurkeepers kijken vaak naar de ogen van de tegenstander, maar ogen kunnen bedriegen. Naar links kijken en naar rechts schieten is geen al te grote kunst. Professionele keepers scannen daarom het lichaam van de tegenstander van boven naar beneden, en kijken uiteindelijk vooral naar zijn benen. Uit het moment dat er contact is tussen de bal en de voet kan het meest informatie gehaald worden, het standbeen liegt nooit. Als ongetrainde keeper is het alleen schier onmogelijk om deze tactiek toe te passen, omdat het contactmoment tussen bal en voet slechts enkele milliseconden duurt.
Compleet onmogelijk is het niet. Een aantal jaar geleden werd Cristiano Ronaldo door een batterij aan wetenschappers getest op zo ongeveer alles dat ze toentertijd konden bedenken (wist je dat hij 4 procent minder vet heeft dan een gemiddeld topmodel?). Een van de onderdelen was om te kijken of hij een voorzet kon omzetten tot een doelpunt als halverwege de vlucht van de bal alle lampen in de test-hangar uitgingen. In totale duisternis wist Ronaldo zich richting de bal te bewegen en hem onberispelijk binnen te schieten. De wetenschappers waren onder de indruk, maar nog niet tevreden. Wat als ze het licht uitdeden op het moment dat de bal geraakt wordt door degene die de voorzet geeft? De enige informatie die Ronaldo op dat moment heeft is de lichaamshouding en de beweging naar de bal toe — net als de keeper bij een strafschop. Op de infraroodcamera was te zien dat hij ook hier geen enkel probleem had om de bal tegen het net te werken. Het kan dus!
Cristiano Ronaldo wist precies waar de bal terecht ging komen omdat hij zelf al onnoemelijk vaak een bal heeft getrapt, en hij dus precies weet welke lichaamshouding en welke beweging er horen bij een bepaalde snelheid en richting van de bal. Deze informatie zit opgeslagen in zijn brein en hij projecteert die onbewust op de speler die de voorzet gaat geven. Door deze informatie ‘voelt’ hij waar de bal terecht zal komen. Uitleggen waarom hij precies naar die plek loopt op dat moment is een onbegonnen zaak, noem het intuïtie. Dit is geen aangeboren intuïtie, maar aangeleerde intuïtie. Als keeper moet je dus gaan trainen op penalty’s. Het nemen van penalty’s welteverstaan. Hierdoor creëer je gevoel voor de manier waarop je lichaam zich verhoudt tot de richting en de snelheid van de bal. Uiteindelijk kan je daardoor van de tegenstander ‘aflezen’ waar hij de bal gaat schieten als je een penalty tegen krijgt.
De tegenstander pakt de bal en legt hem neer op de stip. Je weet waar je op moet letten. Hij begint zijn aanloop en je scant zijn lichaam van boven naar beneden. Je maakt je lichaam klaar om te springen en zijn voet raakt de bal. Nu moet je kiezen, maar je weet het niet. Je gokt links, want dat voelt het beste aan, je zou niet kunnen uitleggen waarom, noem het intuïtie. De bal komt op je af, je duikt, en je pakt de penalty in aanzienlijk meer dan twintig procent van de gevallen.
Vincent Siderius is prestatiepsycholoog en helpt sporters door te kijken wat ze nodig hebben om op het juiste moment al hun vaardigheden ten volste te benutten.
Nastia Cistakova is een illustrator. Ze is boos op de wereld dus probeert ze met een hoge dosis humor, absurditeit en brutale uitspraken mensen wat langer stil te laten staan bij diverse onderwerpen. Haar hart gaat sneller kloppen van t-shirtteksten, mensen in scootmobielen, knalblauw en de ‘shhh-oorlog’ in de stiltecoupé.
