nieuwsbrief
Asset 14

De ontsnapping

Johan Cruijff zei over de penalty dat je hem altijd moet maken en niet mag missen. Makkelijk gezegd, maar er bestaat het gevaar onder de spanning te bezwijken. Sportpsycholoog in spe Vincent Siderius schrijft daarom aan een penaltygids, waarin hij ingaat op de mentale aspecten van het nemen van een strafschop. Opdat we allemaal leren presteren onder enorme druk. Dit is deel IV.

Mail

‘Doe maar snel, dan ben je er vanaf.’ Iedereen heeft deze zin vast wel eens gehoord. Iemand anders zegt hem liefdevol tegen je, of hij gonst als een gedachte door je hoofd. ‘Er vanaf zijn’ suggereert dat een onplezierige activiteit, of het gevoel dat met deze activiteit gepaard gaat, snel achter de rug gelaten kan worden. Maar je kunt het ook opvatten als een uitnodiging om iets af te raffelen, zodat je snel weer terug kan naar je cocon.

Het geeft een onbehaaglijk gevoel, dat moment vlak voor een penalty. Je moet scoren, en mag niet missen. Dat is logisch. Soms straalt het van de voetballer die hem gaat nemen af, soms ziet hij er uiterlijk onveranderlijk uit. Matige voetballers kunnen de koelste kikkers zijn en zonder probleem met het vervelende gevoel omgaan, en de beste spelers van de wereld kunnen liever kniezend bij moeder de vrouw in de armen liggen dan daar op dat moment te staan. Onmiskenbaar een van de beste voetballers op aarde was Zinedine Zidane, nu trainer van Real Madrid. Op het Europees Kampioenschap van 2004 mocht hij in de laatste minuut tegen Engeland een penalty nemen, waarbij een doelpunt een gegarandeerde zege zou betekenen. Letterlijk tien seconden voordat hij aanlegt leegt hij zijn gehele maaginhoud op het veld; hij besefte het gewicht van de actie. Het nare gevoel werd hier tastbaar.

Letterlijk tien seconden voordat hij aanlegt leegt hij zijn gehele maaginhoud op het veld; hij besefte het gewicht van de actie

Wanneer nare gevoelens opkomen breekt het systeem dat hier constructief mee om kan gaan soms. In plaats van naar een oplossing te zoeken en de taak naar behoren uit te voeren proberen we te ontsnappen, oftewel: er snel vanaf te zijn. Voetballers die geneigd zijn penalty’s snel te nemen scoren daardoor beduidend minder vaak dan spelers die er hun tijd voor nemen. Zo ook Liverpool-legende Steven Gerrard. Hij zei over zijn gemiste penalty in de kwartfinale van het Wereld Kampioenschap van 2006: ‘Why do I have to wait for the bloody whistle? Those extra couple of seconds seemed like an eternity, and they definitely put me off.’

Snel de penalty achter de rug hebben is een redelijke rechttoe-rechtaan-manier van ontsnappen aan de situatie. Er bestaat ook een ‘elegantere’ manier van ontsnappen: gewoon niet naar de situatie kijken, dan bestaat-ie lekker niet, alsof je kiekeboe speelt met een baby. Spelers bereiden zich in dat geval voor op hun aanloop door met hun rug naar de keeper toe afstand te nemen van de bal, in plaats van de gangbare – en veel logischere – paar stappen naar achteren te zetten zodat ze ‘het gevaar’ te allen tijde zien. Zulk gedrag wordt een ‘vermijdingsmotivatie’ genoemd, en het treedt vaak op bij situaties waarin men negatieve uitkomsten probeert te vermijden – in tegenstelling tot situaties waarin iemand een positief resultaat nastreeft.

Er zit een wezenlijk verschil tussen ‘deze penalty mag ik niet missen’ en ‘deze penalty moet ik scoren’. Het beoogde resultaat is in beide gevallen gelijk, maar in de psyche van de nemer zit een wereld van verschil. Het klassieke ‘denk niet aan een roze olifant’-voorbeeld illustreert dit mooi. Als ik die woorden tegen jou zeg, waar denk je dan aan? Juist, een roze olifant. Omdat je je geen mentale voorstelling kan maken van het woord ‘niet’ valt het weg in de zin. Wat overblijft is: ‘denk aan een roze olifant’. Dit principe kan op tal van momenten binnen – maar ook buiten – de sport worden toegepast: ‘ik mag niet vallen in de volgende bocht’, ‘ik moet niet tegen die andere fietser opbotsen’, en natuurlijk, ‘ik mag deze penalty niet missen’. Deze gedachtes zijn vaak aanwezig vlak voor het doelbewuste moment, hierdoor ga je ze zelfs visualiseren. Je lichaam reageert daar op door zich in staat van paraatheid te brengen van de gevisualiseerde gedachte: je valt, je botst, en je mist de penalty.

Ik heb expres geen context gegeven bij de eerste zin van dit stuk (‘doe maar snel, dan ben je er vanaf’), zodat de eerste associatie die bij je opkwam niet door mij werd beïnvloed. Waar dacht je aan? En waarom daaraan? Gaf deze activiteit je een onaangenaam gevoel? Wanneer je nog een keer in eenzelfde situatie terechtkomt, probeer dan niet te ontsnappen. Ga de confrontatie aan, in plaats van de situatie te vermijden. Het nare gevoel is er, dat ga je niet veranderen. Dus omarm het, gebruik het. Kijk het gevaar aan in plaats van zijn blik te ontwijken. Zo laat je je actie slagen, in plaats van je actie niet te laten falen.

Vincent Siderius is prestatiepsycholoog en helpt sporters door te kijken wat ze nodig hebben om op het juiste moment al hun vaardigheden ten volste te benutten.

Nastia Cistakova is een illustrator. Ze is boos op de wereld dus probeert ze met een hoge dosis humor, absurditeit en brutale uitspraken mensen wat langer stil te laten staan bij diverse onderwerpen. Haar hart gaat sneller kloppen van t-shirtteksten, mensen in scootmobielen, knalblauw en de ‘shhh-oorlog’ in de stiltecoupé.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Meer bloed 2

Meer bloed

'Zoveel bloed, en toch zo onzichtbaar. Waarom telkens de hoop dat het niemand op zal vallen? ‘Ik ben ongesteld’ – wanneer leerden we dat dat beschamende woorden zijn?' Lees meer

Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons