tickets
Asset 14

De ontsnapping

Johan Cruijff zei over de penalty dat je hem altijd moet maken en niet mag missen. Makkelijk gezegd, maar er bestaat het gevaar onder de spanning te bezwijken. Sportpsycholoog in spe Vincent Siderius schrijft daarom aan een penaltygids, waarin hij ingaat op de mentale aspecten van het nemen van een strafschop. Opdat we allemaal leren presteren onder enorme druk. Dit is deel IV.

‘Doe maar snel, dan ben je er vanaf.’ Iedereen heeft deze zin vast wel eens gehoord. Iemand anders zegt hem liefdevol tegen je, of hij gonst als een gedachte door je hoofd. ‘Er vanaf zijn’ suggereert dat een onplezierige activiteit, of het gevoel dat met deze activiteit gepaard gaat, snel achter de rug gelaten kan worden. Maar je kunt het ook opvatten als een uitnodiging om iets af te raffelen, zodat je snel weer terug kan naar je cocon.

Het geeft een onbehaaglijk gevoel, dat moment vlak voor een penalty. Je moet scoren, en mag niet missen. Dat is logisch. Soms straalt het van de voetballer die hem gaat nemen af, soms ziet hij er uiterlijk onveranderlijk uit. Matige voetballers kunnen de koelste kikkers zijn en zonder probleem met het vervelende gevoel omgaan, en de beste spelers van de wereld kunnen liever kniezend bij moeder de vrouw in de armen liggen dan daar op dat moment te staan. Onmiskenbaar een van de beste voetballers op aarde was Zinedine Zidane, nu trainer van Real Madrid. Op het Europees Kampioenschap van 2004 mocht hij in de laatste minuut tegen Engeland een penalty nemen, waarbij een doelpunt een gegarandeerde zege zou betekenen. Letterlijk tien seconden voordat hij aanlegt leegt hij zijn gehele maaginhoud op het veld; hij besefte het gewicht van de actie. Het nare gevoel werd hier tastbaar.

Letterlijk tien seconden voordat hij aanlegt leegt hij zijn gehele maaginhoud op het veld; hij besefte het gewicht van de actie

Wanneer nare gevoelens opkomen breekt het systeem dat hier constructief mee om kan gaan soms. In plaats van naar een oplossing te zoeken en de taak naar behoren uit te voeren proberen we te ontsnappen, oftewel: er snel vanaf te zijn. Voetballers die geneigd zijn penalty’s snel te nemen scoren daardoor beduidend minder vaak dan spelers die er hun tijd voor nemen. Zo ook Liverpool-legende Steven Gerrard. Hij zei over zijn gemiste penalty in de kwartfinale van het Wereld Kampioenschap van 2006: ‘Why do I have to wait for the bloody whistle? Those extra couple of seconds seemed like an eternity, and they definitely put me off.’

Snel de penalty achter de rug hebben is een redelijke rechttoe-rechtaan-manier van ontsnappen aan de situatie. Er bestaat ook een ‘elegantere’ manier van ontsnappen: gewoon niet naar de situatie kijken, dan bestaat-ie lekker niet, alsof je kiekeboe speelt met een baby. Spelers bereiden zich in dat geval voor op hun aanloop door met hun rug naar de keeper toe afstand te nemen van de bal, in plaats van de gangbare – en veel logischere – paar stappen naar achteren te zetten zodat ze ‘het gevaar’ te allen tijde zien. Zulk gedrag wordt een ‘vermijdingsmotivatie’ genoemd, en het treedt vaak op bij situaties waarin men negatieve uitkomsten probeert te vermijden – in tegenstelling tot situaties waarin iemand een positief resultaat nastreeft.

Er zit een wezenlijk verschil tussen ‘deze penalty mag ik niet missen’ en ‘deze penalty moet ik scoren’. Het beoogde resultaat is in beide gevallen gelijk, maar in de psyche van de nemer zit een wereld van verschil. Het klassieke ‘denk niet aan een roze olifant’-voorbeeld illustreert dit mooi. Als ik die woorden tegen jou zeg, waar denk je dan aan? Juist, een roze olifant. Omdat je je geen mentale voorstelling kan maken van het woord ‘niet’ valt het weg in de zin. Wat overblijft is: ‘denk aan een roze olifant’. Dit principe kan op tal van momenten binnen – maar ook buiten – de sport worden toegepast: ‘ik mag niet vallen in de volgende bocht’, ‘ik moet niet tegen die andere fietser opbotsen’, en natuurlijk, ‘ik mag deze penalty niet missen’. Deze gedachtes zijn vaak aanwezig vlak voor het doelbewuste moment, hierdoor ga je ze zelfs visualiseren. Je lichaam reageert daar op door zich in staat van paraatheid te brengen van de gevisualiseerde gedachte: je valt, je botst, en je mist de penalty.

Ik heb expres geen context gegeven bij de eerste zin van dit stuk (‘doe maar snel, dan ben je er vanaf’), zodat de eerste associatie die bij je opkwam niet door mij werd beïnvloed. Waar dacht je aan? En waarom daaraan? Gaf deze activiteit je een onaangenaam gevoel? Wanneer je nog een keer in eenzelfde situatie terechtkomt, probeer dan niet te ontsnappen. Ga de confrontatie aan, in plaats van de situatie te vermijden. Het nare gevoel is er, dat ga je niet veranderen. Dus omarm het, gebruik het. Kijk het gevaar aan in plaats van zijn blik te ontwijken. Zo laat je je actie slagen, in plaats van je actie niet te laten falen.

Mail

Vincent Siderius is prestatiepsycholoog en helpt sporters door te kijken wat ze nodig hebben om op het juiste moment al hun vaardigheden ten volste te benutten.

Nastia Cistakova is een illustrator. Ze is boos op de wereld dus probeert ze met een hoge dosis humor, absurditeit en brutale uitspraken mensen wat langer stil te laten staan bij diverse onderwerpen. Haar hart gaat sneller kloppen van t-shirtteksten, mensen in scootmobielen, knalblauw en de ‘shhh-oorlog’ in de stiltecoupé.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Alles vijf sterren: Om het een beetje dragelijk te houden

Om het een beetje dragelijk te houden

Deze week worden we blij van een timer, filmpjes van spelende kinderen en een Reddit-forum met alle antwoorden. Lees meer

Edward Hopper - Chop Suey

Verdrietvoyeur

Van een veilige afstand laat Babet ons meekijken naar een vrouw in een jas en laat ze ons gissen naar wie deze vrouw is of zou kunnen zijn. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan