Asset 14

De lullige revolutie op tv

Vanaf 13 januari zendt HBO het tweede seizoen van Girls uit. De eerste serie werd bewonderd om de vele onvoorspelbare en ongemakkelijke grappen uit het leven van enkele bevoorrechtte twintigers. Volgens Daan Windhorst maakt Girls onderdeel uit van een nieuwe stroming op televisie: de serie als spiegel van onze ijdelheid en onkunde.

We leven in een gouden tijdperk voor televisie. Nog nooit waren er zoveel hoogwaardige televisieseries tegelijkertijd te zien. Niet alleen kan televisiedrama zich door de komst van digitale opnametechnieken inmiddels technisch meten met cinema, vooral de ambitie in het medium is enorm. Dexter, Breaking Bad, The Thick of It, Game of Thrones, Community, Doctor Who, Borgen: het is inmiddels een clichéobservatie, maar de televisieserie is de roman van onze tijd. Het verschil met de roman? Televisiedrama is een jonge kunstvorm.

Het voordeel daarvan? Dat er met enige regelmaat radicaal nieuwe genres op televisie verschijnen. Echt nieuwe tv.

The wound

In de negende aflevering van de HBO-serie Girls krijgt hoofdpersoon Hannah (Lena Dunham, die de serie ook schrijft en regisseert) ruzie met haar huisgenote, Marnie (Allison Williams). Beide meisjes zijn in de twintig, de setting is hun appartement in New York en de scène is één van de vreemdste ruziescènes die ik ooit op televisie heb gezien.

"You’re like a big ugly fucking wound," verwijt Marnie Hannah.

"You’re the wound!", roept Hannah terug.

"No you’re the wound!"

Zo gaat dat nog een tijdje welles-niettes heen en weer. Vanaf het begin is onduidelijk waar het precies om gaat, maar je voelt de indirect uitgesproken verwijten, de opgekropte frustratie die onder elk woord ligt. Marnie verwijt Hannah dat de twee het enkel over Hannahs problemen hebben. Hannah verwijt Marnie vervolgens precies hetzelfde. Ze lopen achter elkaar aan door het appartement, gooien met tandenborstels en gillen dingen naar elkaar zoals "I am the one that has the right to be mad here".

De dialoog is kinderachtig en kleinzerig. Op een schaal van cool tot lullig slaat de meter hoog uit naar lulligheid. Beide personages laten zichzelf kennen, zijn onuitstaanbaar egocentrisch, passief-agressief en onredelijk. Ze lijken allebei op zoek naar een geldige reden om boos te zijn op de ander, om vooral om niet te hoeven reflecteren op hun eigen gedrag. Ze vragen zich af wie het recht heeft om boos te zijn. 

Huisvrouwen poepen niet

De scène is vreemd, maar niet omdat de situatie mij vreemd is. Sterker nog: het is één van de herkenbaarste scènes die ik vorig jaar op TV zag. Mijn ergste puberruzies waren precies zo: lullig en egocentrisch. Ik ben er niet trots op. Maar ja.

De scène is vreemd omdat hij in niets lijkt op wat we gewend zijn op televisie zien. Vergelijk de ongemakkelijke personages van Lena Dunham – stotterend, onredelijk, onzeker – met de eloquente of mysterieuze personages in Dexter of The West Wing.

Ruzies gaan in series vaak over één specifiek voorval en de standpunten die worden uitgewisseld zijn, als ze niet redelijk zijn, in ieder geval te begrijpen. Ook al zijn echte ruzies helemaal niet zo.

Dat is geen nieuwe observatie: televisieseries volgen in het algemeen niet de logica van het echte leven, maar een eigen televisielogica. Jack Bauer struikelt nooit over zijn woorden, de Desperate Housewives poepen niet. Seks vindt plaats onder de lakens en ijdelheid wordt afgestraft. Televisie stileert, laat één specifieke kant van het leven zien.

Daarmee bedoel ik niet dat iedere televisieserie de wereld per se idealiseert. De personages in The West Wing zijn absoluut complex, maar de meest menselijke eigenschappen, de onredelijkheid, de ijdelheid, de chronische zelfoverschatting, worden grotendeels buiten beeld gelaten. Girls lijkt daarentegen een studie naar juist die eigenschappen.

Hannah is zowel Kramer als Seinfeld

Girls had waarschijnlijk niet kunnen bestaan zonder de stappen die Ricky Gervais tien jaar eerder zette op dit gebied. In een periode waarin personages in comedyseries vaak larger than life waren – Kramer, Joey, Eddy en Patsy – zette hij in The Office personages neer waarvan vooral die menselijkheid werd uitvergroot. De kanten waar we ons voor schamen, kanten zoals egoïsme, ijdelheid en zelfoverschatting. Gecombineerd met de subtiele speelstijl – Gervais imiteerde de documentaire– is The Office misschien wel het archetype van lulligheid.

En al die lulligheid heeft Lena Dunham opgekocht en overgespoten. Zoals Ricky Gervais toont zij zich een scherpe, nietsontziende observator van het lullige gedrag van de mens in het algemeen en, vermoedelijk, zichzelf in het bijzonder. Toch is Girls anders dan The Office. Omdat The Office duidelijk een comedyserie is, kunnen we van een veilige afstandje lachen om deze personages; wij zijn niet zo. Dit? Dit zijn sukkels.

Girls isja, wat is Girls? Op het ene moment rent iemand aan de crack, zonder broek, door de straten van Brooklyn, op het andere moment valt Hannah totaal onredelijk uit naar haar ouders en ontstaat er – eventjes – een ontroerend portret van de psyche van dit kwetsbare meisje. Praktisch om de zin schakelt Girls van een vileine comedy naar een feel good chick flick naar een Woody Allen-achtige satire van de kunstwereld in New York. En weer terug.

Die ambiguïteit is lastig. De serie zit vol personages die zichzelf voor schut zetten, pijnlijk doorzichtig handelen en belachelijke uitspraken doen ("I think I may be the voice of my generation. Or at least a voice of a generation"). Tegelijkertijd zorgt de serie ervoor dat we ons emotioneel verbinden aan deze personages. We zien de gênante momenten, maar ook de angst en onzekerheid waar deze uit voortkomt. We lachen om ze en we begrijpen ze. Hannah is zowel Kramer als Seinfeld.

Zo worden we geconfronteerd met een ongemakkelijk wereldbeeld: een wereld waarin oncharmante menselijke eigenschappen niet zijn voorbehouden aan slechteriken of sukkels. Dat iemand bij vlagen ijdel en onredelijk is, maakt iemand niet kwaadaardig of dom, slechts menselijk.

Totale paniek

De enige andere serie op televisie waar je dit soort ambiguïteit tegenkomt, is de FX-serie Louie. Daarin speelt comedian Louis C.K. een variant op zichzelf, een New Yorkse komiek die zich door een absurd, onbegrijpelijk universum heen probeert te worstelen, begeleid door melancholische jazzmuziek.

Ook het personage Louis is een sukkel, iemand die regelmatig in het allerslechtste daglicht wordt gezet. Hij is een onverantwoorde vader en een slechte vriend. Hij is lui en chagrijnig. En tegelijkertijd is het niet makkelijk over hem te oordelen. Omdat we zijn paniek meevoelen. We begrijpen het.

We begrijpen Louie met name, hoe tegenstrijdig dat ook klinkt, omdat de serie zich niet in onze wereld afspeelt. De absurditeit van Louis’ New York is door hem oneindig uitvergroot: zijn geparkeerde auto wordt overreden door een bulldozer, een dakloze man wordt voor Louis’ ogen onthoofd en zijn moeder wordt steeds door een andere actrice gespeeld.

Dat is voor Amerikaanse televisie een dappere keuze, en tegelijkertijd is identificatie met Louis daardoor gemakkelijker dan met de meisjes uit Girls. Omdat Louis’ wereld zo bizar is, is het niet moeilijk om zijn paniek te delen. Hij is de enige normale persoon in een wereld à la Monty Python. Girls is misschien moeilijker: hun wereld is de onze en toch zijn Dunhams personages constant in totale paniek. Ook zij voelen zich de enige normale persoon in een fucked up universum.

Afgelopen Halloween bezocht Lena Dunham naar eigen zeggen een feestje verkleed als Louis C.K. Maar ook buiten Halloween om zijn de overeenkomsten tussen de twee goed te zien. Beiden brengen een nieuwe eerlijkheid naar de Amerikaanse televisie en doen bewust geen morele uitspraak over hun personages: Hannah en Louis zijn niet inherent goed of slecht, ze modderen maar wat aan. De series gaan niet over sukkels en helden, maar over bange mensen die zichzelf staande proberen houden in een wereld die ze niet begrijpen. Daarmee maken ze niet alleen geweldige televisie, maar brengen ze ook een nieuwe emotionele complexiteit naar het medium.

Lang leve de lulligheid.

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Coronaproof magie

Coronaproof magie

Deze week worden onze redacteurs blij van een online cursus over magie, salsadansen en support voor sekswerkers. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers