Asset 14

De lullige revolutie op tv

Vanaf 13 januari zendt HBO het tweede seizoen van Girls uit. De eerste serie werd bewonderd om de vele onvoorspelbare en ongemakkelijke grappen uit het leven van enkele bevoorrechtte twintigers. Volgens Daan Windhorst maakt Girls onderdeel uit van een nieuwe stroming op televisie: de serie als spiegel van onze ijdelheid en onkunde.

We leven in een gouden tijdperk voor televisie. Nog nooit waren er zoveel hoogwaardige televisieseries tegelijkertijd te zien. Niet alleen kan televisiedrama zich door de komst van digitale opnametechnieken inmiddels technisch meten met cinema, vooral de ambitie in het medium is enorm. Dexter, Breaking Bad, The Thick of It, Game of Thrones, Community, Doctor Who, Borgen: het is inmiddels een clichéobservatie, maar de televisieserie is de roman van onze tijd. Het verschil met de roman? Televisiedrama is een jonge kunstvorm.

Het voordeel daarvan? Dat er met enige regelmaat radicaal nieuwe genres op televisie verschijnen. Echt nieuwe tv.

The wound

In de negende aflevering van de HBO-serie Girls krijgt hoofdpersoon Hannah (Lena Dunham, die de serie ook schrijft en regisseert) ruzie met haar huisgenote, Marnie (Allison Williams). Beide meisjes zijn in de twintig, de setting is hun appartement in New York en de scène is één van de vreemdste ruziescènes die ik ooit op televisie heb gezien.

"You’re like a big ugly fucking wound," verwijt Marnie Hannah.

"You’re the wound!", roept Hannah terug.

"No you’re the wound!"

Zo gaat dat nog een tijdje welles-niettes heen en weer. Vanaf het begin is onduidelijk waar het precies om gaat, maar je voelt de indirect uitgesproken verwijten, de opgekropte frustratie die onder elk woord ligt. Marnie verwijt Hannah dat de twee het enkel over Hannahs problemen hebben. Hannah verwijt Marnie vervolgens precies hetzelfde. Ze lopen achter elkaar aan door het appartement, gooien met tandenborstels en gillen dingen naar elkaar zoals "I am the one that has the right to be mad here".

De dialoog is kinderachtig en kleinzerig. Op een schaal van cool tot lullig slaat de meter hoog uit naar lulligheid. Beide personages laten zichzelf kennen, zijn onuitstaanbaar egocentrisch, passief-agressief en onredelijk. Ze lijken allebei op zoek naar een geldige reden om boos te zijn op de ander, om vooral om niet te hoeven reflecteren op hun eigen gedrag. Ze vragen zich af wie het recht heeft om boos te zijn. 

Huisvrouwen poepen niet

De scène is vreemd, maar niet omdat de situatie mij vreemd is. Sterker nog: het is één van de herkenbaarste scènes die ik vorig jaar op TV zag. Mijn ergste puberruzies waren precies zo: lullig en egocentrisch. Ik ben er niet trots op. Maar ja.

De scène is vreemd omdat hij in niets lijkt op wat we gewend zijn op televisie zien. Vergelijk de ongemakkelijke personages van Lena Dunham – stotterend, onredelijk, onzeker – met de eloquente of mysterieuze personages in Dexter of The West Wing.

Ruzies gaan in series vaak over één specifiek voorval en de standpunten die worden uitgewisseld zijn, als ze niet redelijk zijn, in ieder geval te begrijpen. Ook al zijn echte ruzies helemaal niet zo.

Dat is geen nieuwe observatie: televisieseries volgen in het algemeen niet de logica van het echte leven, maar een eigen televisielogica. Jack Bauer struikelt nooit over zijn woorden, de Desperate Housewives poepen niet. Seks vindt plaats onder de lakens en ijdelheid wordt afgestraft. Televisie stileert, laat één specifieke kant van het leven zien.

Daarmee bedoel ik niet dat iedere televisieserie de wereld per se idealiseert. De personages in The West Wing zijn absoluut complex, maar de meest menselijke eigenschappen, de onredelijkheid, de ijdelheid, de chronische zelfoverschatting, worden grotendeels buiten beeld gelaten. Girls lijkt daarentegen een studie naar juist die eigenschappen.

Hannah is zowel Kramer als Seinfeld

Girls had waarschijnlijk niet kunnen bestaan zonder de stappen die Ricky Gervais tien jaar eerder zette op dit gebied. In een periode waarin personages in comedyseries vaak larger than life waren – Kramer, Joey, Eddy en Patsy – zette hij in The Office personages neer waarvan vooral die menselijkheid werd uitvergroot. De kanten waar we ons voor schamen, kanten zoals egoïsme, ijdelheid en zelfoverschatting. Gecombineerd met de subtiele speelstijl – Gervais imiteerde de documentaire– is The Office misschien wel het archetype van lulligheid.

En al die lulligheid heeft Lena Dunham opgekocht en overgespoten. Zoals Ricky Gervais toont zij zich een scherpe, nietsontziende observator van het lullige gedrag van de mens in het algemeen en, vermoedelijk, zichzelf in het bijzonder. Toch is Girls anders dan The Office. Omdat The Office duidelijk een comedyserie is, kunnen we van een veilige afstandje lachen om deze personages; wij zijn niet zo. Dit? Dit zijn sukkels.

Girls isja, wat is Girls? Op het ene moment rent iemand aan de crack, zonder broek, door de straten van Brooklyn, op het andere moment valt Hannah totaal onredelijk uit naar haar ouders en ontstaat er – eventjes – een ontroerend portret van de psyche van dit kwetsbare meisje. Praktisch om de zin schakelt Girls van een vileine comedy naar een feel good chick flick naar een Woody Allen-achtige satire van de kunstwereld in New York. En weer terug.

Die ambiguïteit is lastig. De serie zit vol personages die zichzelf voor schut zetten, pijnlijk doorzichtig handelen en belachelijke uitspraken doen ("I think I may be the voice of my generation. Or at least a voice of a generation"). Tegelijkertijd zorgt de serie ervoor dat we ons emotioneel verbinden aan deze personages. We zien de gênante momenten, maar ook de angst en onzekerheid waar deze uit voortkomt. We lachen om ze en we begrijpen ze. Hannah is zowel Kramer als Seinfeld.

Zo worden we geconfronteerd met een ongemakkelijk wereldbeeld: een wereld waarin oncharmante menselijke eigenschappen niet zijn voorbehouden aan slechteriken of sukkels. Dat iemand bij vlagen ijdel en onredelijk is, maakt iemand niet kwaadaardig of dom, slechts menselijk.

Totale paniek

De enige andere serie op televisie waar je dit soort ambiguïteit tegenkomt, is de FX-serie Louie. Daarin speelt comedian Louis C.K. een variant op zichzelf, een New Yorkse komiek die zich door een absurd, onbegrijpelijk universum heen probeert te worstelen, begeleid door melancholische jazzmuziek.

Ook het personage Louis is een sukkel, iemand die regelmatig in het allerslechtste daglicht wordt gezet. Hij is een onverantwoorde vader en een slechte vriend. Hij is lui en chagrijnig. En tegelijkertijd is het niet makkelijk over hem te oordelen. Omdat we zijn paniek meevoelen. We begrijpen het.

We begrijpen Louie met name, hoe tegenstrijdig dat ook klinkt, omdat de serie zich niet in onze wereld afspeelt. De absurditeit van Louis’ New York is door hem oneindig uitvergroot: zijn geparkeerde auto wordt overreden door een bulldozer, een dakloze man wordt voor Louis’ ogen onthoofd en zijn moeder wordt steeds door een andere actrice gespeeld.

Dat is voor Amerikaanse televisie een dappere keuze, en tegelijkertijd is identificatie met Louis daardoor gemakkelijker dan met de meisjes uit Girls. Omdat Louis’ wereld zo bizar is, is het niet moeilijk om zijn paniek te delen. Hij is de enige normale persoon in een wereld à la Monty Python. Girls is misschien moeilijker: hun wereld is de onze en toch zijn Dunhams personages constant in totale paniek. Ook zij voelen zich de enige normale persoon in een fucked up universum.

Afgelopen Halloween bezocht Lena Dunham naar eigen zeggen een feestje verkleed als Louis C.K. Maar ook buiten Halloween om zijn de overeenkomsten tussen de twee goed te zien. Beiden brengen een nieuwe eerlijkheid naar de Amerikaanse televisie en doen bewust geen morele uitspraak over hun personages: Hannah en Louis zijn niet inherent goed of slecht, ze modderen maar wat aan. De series gaan niet over sukkels en helden, maar over bange mensen die zichzelf staande proberen houden in een wereld die ze niet begrijpen. Daarmee maken ze niet alleen geweldige televisie, maar brengen ze ook een nieuwe emotionele complexiteit naar het medium.

Lang leve de lulligheid.

Daan Windhorst schrijft films, toneelstukken en proza. Hij schreef onder meer voor de VPRO, het Zuidelijk Toneel en het satirisch theaterprogramma de Orde van de Dag.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!