Casa Malaparte is een onneembare vesting, maar Anna van Gerve loodst ons binnen. " /> Casa Malaparte is een onneembare vesting, maar Anna van Gerve loodst ons binnen. " />
Asset 14

Architectuur vs. Natuur

Casa Malaparte is een huis op de uiterste punt van Capri. Het gebouw is een knooppunt van persoonlijke verhalen, filosofische opvattingen, tegenstellingen en emoties. Het wordt ook wel de Kasematte genoemd, wat zowel bunker als gekkenhuis betekent.

In 1937 reisde de Italiaanse schrijver en journalist Curzio Malaparte (1898-1957) naar Capri: het eiland waar de Sirenen met hun verleidelijke gezang schepen op de klippen lieten lopen, waar achttiende-eeuwse romantici in eenzaamheid zochten naar de krachten van de natuur, maar ook de plaats waar tachtig jaar geleden de leiders van het fascistisch regime in Italië graag bijeenkwamen. Voordat Malaparte Capri bezocht, had hij bijna twee jaar in ballingschap doorgebracht op het Zuid-Italiaanse eiland Lipari. Deze ballingschap was hem in 1933 door het fascistische bewind opgelegd, vanwege zijn openlijke kritiek op Hitler en Mussolini.

Het ontembare en het rationele

Misschien was hij impulsief, dronken door zijn herwonnen vrijheid. Misschien wist hij precies wat hij wilde. Feit is dat Malaparte een stuk grond kocht op de staart van Capri: de rotspunt Punto Massullo. Hier moest en zou hij een huis laten bouwen: Casa Malaparte. Ondanks de ligging in een beschermd natuurreservaat op het meest onbegaanbare deel van het eiland, ondanks de grote politieke onrust die Europa in zijn greep hield, de excentrieke schrijver wilde van geen wijken weten. Hij nam de rationalistische architect Libera en een lokale bouwmeester in de hand. Architectuurhistorici zijn het er nooit helemaal over eens geworden of de grootste verantwoordelijkheid voor het ontwerp van de villa aan de architect dan wel aan de schrijver moet worden toegeschreven.

Foto: lcmcgil

Zo’n zes jaar geleden zag ik voor het eerst een foto van het gebouw. Het leek een gevangenis op de meest verlaten plek van de wereld. Een man die zoiets liet bouwen - nota bene om er zelf in te gaan wonen, redeneerde ik, moest wel een klap van de mallemolen hebben gekregen.

De villa ligt als een rode bunker op de uiterste punt van een rots die ver de zee in reikt. Als het hard waait slaan de golven tegen de ramen. Vanaf de landzijde leidt een breed uitlopende trap naar een groot dakterras zonder balustrades. De schrijver gaf de voorkeur aan esthetische in plaats van functionele overwegingen. Een langwerpig wit zonnescherm van steen krult zich als een zeil over het terras.

Wat blijft fascineren is hoe natuur en architectuur, het ontembare en het rationele langs elkaar schuren, zelfs in elkaar grijpen en overlopen. De villa lijkt het ene moment van zijn rotspunt te vallen, maar het volgende moment alles om zich heen te trotseren. Deze verhouding van natuur en architectuur vormt een aanknopingspunt om dit eigenaardige gebouw te begrijpen. Het ruige landschap is allesbepalend voor deze villa, maar op zijn beurt beïnvloedt de villa evenzeer de rotsen, de zee, de lucht, het eiland.

Gebrek aan harmonie

Malaparte was een veelzijdige persoonlijkheid. Hij werd geboren in 1898 als Kurt Erich Suckert in Prato, Toscane. Zijn vader was Duits, zijn moeder Italiaans. Voor zijn ballingschap was hij redacteur van de krant La Stampa en schreef hij verschillende essays en verhalen. Later verschenen zijn bekende romans Kaputt (1944) en La Pelle (1949), waarin hij realistische beschrijvingen van de gruwelen van de oorlog afwisselde met surrealistische beelden. Daarnaast was hij oorlogscorrespondent, filmregisseur en theatermaker, zowel een publiek figuur als een eenling, fascist en later communist.

Tijdens zijn ballingschap op Lipari ontwikkelde Malaparte een romantisch-existentiële kijk op het leven. Doordat hij vast zat op het eiland, afgesneden van de rest van de wereld, begon hij na te denken over vrijheid en gevangenschap. Het menselijke bestaan was volgens hem niets meer dan een beklemming en een lijdensweg. Alleen via de poëzie en de kunst kon je hieraan ontsnappen en vrij zijn.

In een brief die hij tijdens zijn ballingschap schreef, vertelde hij dat er te veel zee en te veel lucht was voor zo’n klein eiland en zo’n rusteloze ziel. "Ik ben een foto," stelde hij, "een schilderij dat te klein is voor zo’n grote omlijsting." Volgens hem lag de oorzaak van deze scheve verhouding in het gebrek aan harmonie tussen de immense ruimte die het eiland omringde en het kleine mechaniek van het menselijke wezen. Als je hem zo hoort begrijp je ineens wat Casa Malaparte daar op dat eiland, op die rots doet. Misschien wilde hij op Capri laten zien hoe je een synthese tussen de mens en de natuur teweeg zou kunnen brengen.

In zijn roman La Pelle zit een scène die zich afspeelt in de villa. Malaparte heeft bezoek. "Heb je dit huis zelf ontworpen?" wordt hem gevraagd. "Nee," antwoordt de schrijver terwijl hij naar buiten wijst, "ik heb het landschap ontworpen." Hij cirkelde met zijn racefiets over het platform, op zijn eigen huis, hoog boven de zee, en lijkt ‘kijk dit ben ik, kijk dit is van mij’ te zeggen.

Foto uit Il Gazzettino Vesuviano

Casa matta

Malaparte wilde een huis laten bouwen dat enerzijds het modernste huis op Capri was en anderzijds een gebouw dat door en door met zijn persoon verbonden zou zijn. Het moest daarom een 'gevangenis' worden, een fort waar hij in isolement en vrijheid kon schrijven, een melancholisch, sober en ernstig gebouw.

Foto: Improvised Life

Nadat de villa voltooid was, heeft hij vaak over het huis als zelfportret geschreven. De tegenstrijdigheden van het huis vallen op hun plaats als je bedenkt dat Malaparte zelf nergens op was vast te pinnen. Het huis is zowel een gevangenis als een scheepsdek, zowel geïsoleerd als opdringerig, zowel rationeel als ongetemd. Zelfs de bijnaam die hij aan Casa Malaparte gaf, Kasematte, heeft meerdere betekenissen. In het Duits betekent het bunker, maar in het Italiaans verwijst het naar casa matta, gekkenhuis. De schrijver lijkt te zoeken naar veiligheid en controle, maar zich tegelijkertijd op de grens van het gevaarlijke te willen begeven.

Natuur als decor

Als het rustig weer is, kun je met een boot tot aan de klif varen, waarvandaan je nog een eind omhoog moet klimmen. Het rood van de gepleisterde muren loopt over in het rood van de bakstenen en staat in schril contrast met de omgeving. In de lente en in de zomer kleuren het water en de lucht helder blauw, in de herfst en in de winter worden de zee en de lucht grijzer.

Foto: Flavioromito

Foto: Francois Halard

Als het hard waait kun je alleen bij het huis komen via een zware wandeling van anderhalf uur. Je benadert Casa Malaparte dan van de achterkant, waar je naar boven naar het terras kunt. Ooit hoop ik er zelf te kunnen staan. Dan wil ik uit balans worden gebracht door het vertekenende perspectief van de trap. De trap die zo bekend werd door Le Mepris van Godard, toen Brigitte Bardot er gehuld in slechts een gele badjas vanaf schreed. Het mooiste zou zijn als ik op de eerste treden even wankel, dan overdreven diep ademhaal om vervolgens heldhaftig verder te lopen. Enige dramatiek is wel gepast bij zo’n gebouw. Helaas zijn de berichten van degenen die hebben geprobeerd het huis te bezoeken verre van hoopvol. Het gebouw is in particulier bezit en de eigenaren zijn niet gediend van grote bewonderaars.

Vooralsnog blader ik daarom met lichte melancholie door boeken gevuld met foto’s van het huis. Als ik naar de trap kijk, moet ik denken aan een amfitheater. Ik stel me voor dat ik een toeschouwer word wanneer ik op één van de treden ga zitten. Daarmee verandert de natuur in decor. Het is alsof de trap de natuur minder dreigend maakt, omdat je in staat bent om als een toeschouwer afstand te nemen. Zodra ik over het terras loop, ben ik geen buitenstaander meer, maar machthebber. Een kapitein aan dek. Hier heb ik overzicht, toren ik boven alles uit en kan niets mij nog raken.

Binnentuin

Zelfs als je plattegronden van het huis voor je hebt, als je alle beschrijvingen die je van het interieur kunt vinden zo nauwkeurig mogelijk leest en als je er foto’s bij zoekt, dan nog is het bijzonder lastig om precies te reconstrueren hoe het zou zijn als je binnen bent. Mijn gepuzzel liet ik gewillig stranden toen ik foto’s van de salon tegenkwam. Dit was genoeg, deze ruimte bevatte alles wat het gebouw in mijn verbeelding was geworden. In de salon staat niet veel meer dan een paar sobere banken. Op de grond liggen zandstenen tegels die je eerder buiten dan binnen zou verwachten. De grote rechthoekige ramen reiken van de grond tot aan het plafond en zijn voorzien van brede houten lijsten. Door deze lijsten wordt het uitzicht omgevormd tot een landschapsschilderij. De natuur is ingekaderd en daarmee als het ware tot bedaren gebracht. Het is alsof er in Casa Malaparte een machtsspel aan de gang is met de zee, de lucht en de rotsen.

Foto: Francois Halard

Ook in de inrichting van de ruimte wordt gespeeld met de tegenstelling tussen binnen en buiten. In het materiaalgebruik is een combinatie gemaakt van resten van klassieke zuilen, schijven van boomstammen, onbewerkte houten planken en glas. Langs de rand van de kamer staan plantenbakken waarin varens groeien. Tijdens de bouw is deze ruimte lange tijd onoverdekt gebleven. Malaparte en de aannemer noemden het destijds 'de binnentuin'. De natuur is gevangen in architectuur, de puzzel is compleet.

Foto: IS DESIGN

Casa Malaparte is een gebouw waar de verhouding tussen architectuur en natuur als een rode draad doorheen loopt. De grens tussen beide wordt echter nooit helder. Constant word je bewust gemaakt van het onvermogen van de mens tot totale beheersing. Door de trap als amfitheater, het terras als scheepsdek en de ramen als schilderijen, wordt een afstand tot de omgeving gecreëerd. Toch blijf je de dreiging van de natuur voelen. In de geïsoleerde villa voel je je even gevangen als vrij.

Dit is een gastbijdrage van Anna van Gerve (1986). Eerder schreef ze voor hard//hoofd het verhaal Water.

Mail

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer