Casa Malaparte is een onneembare vesting, maar Anna van Gerve loodst ons binnen. " /> Casa Malaparte is een onneembare vesting, maar Anna van Gerve loodst ons binnen. " />
Asset 14

Architectuur vs. Natuur

Casa Malaparte is een huis op de uiterste punt van Capri. Het gebouw is een knooppunt van persoonlijke verhalen, filosofische opvattingen, tegenstellingen en emoties. Het wordt ook wel de Kasematte genoemd, wat zowel bunker als gekkenhuis betekent.

In 1937 reisde de Italiaanse schrijver en journalist Curzio Malaparte (1898-1957) naar Capri: het eiland waar de Sirenen met hun verleidelijke gezang schepen op de klippen lieten lopen, waar achttiende-eeuwse romantici in eenzaamheid zochten naar de krachten van de natuur, maar ook de plaats waar tachtig jaar geleden de leiders van het fascistisch regime in Italië graag bijeenkwamen. Voordat Malaparte Capri bezocht, had hij bijna twee jaar in ballingschap doorgebracht op het Zuid-Italiaanse eiland Lipari. Deze ballingschap was hem in 1933 door het fascistische bewind opgelegd, vanwege zijn openlijke kritiek op Hitler en Mussolini.

Het ontembare en het rationele

Misschien was hij impulsief, dronken door zijn herwonnen vrijheid. Misschien wist hij precies wat hij wilde. Feit is dat Malaparte een stuk grond kocht op de staart van Capri: de rotspunt Punto Massullo. Hier moest en zou hij een huis laten bouwen: Casa Malaparte. Ondanks de ligging in een beschermd natuurreservaat op het meest onbegaanbare deel van het eiland, ondanks de grote politieke onrust die Europa in zijn greep hield, de excentrieke schrijver wilde van geen wijken weten. Hij nam de rationalistische architect Libera en een lokale bouwmeester in de hand. Architectuurhistorici zijn het er nooit helemaal over eens geworden of de grootste verantwoordelijkheid voor het ontwerp van de villa aan de architect dan wel aan de schrijver moet worden toegeschreven.

Foto: lcmcgil

Zo’n zes jaar geleden zag ik voor het eerst een foto van het gebouw. Het leek een gevangenis op de meest verlaten plek van de wereld. Een man die zoiets liet bouwen - nota bene om er zelf in te gaan wonen, redeneerde ik, moest wel een klap van de mallemolen hebben gekregen.

De villa ligt als een rode bunker op de uiterste punt van een rots die ver de zee in reikt. Als het hard waait slaan de golven tegen de ramen. Vanaf de landzijde leidt een breed uitlopende trap naar een groot dakterras zonder balustrades. De schrijver gaf de voorkeur aan esthetische in plaats van functionele overwegingen. Een langwerpig wit zonnescherm van steen krult zich als een zeil over het terras.

Wat blijft fascineren is hoe natuur en architectuur, het ontembare en het rationele langs elkaar schuren, zelfs in elkaar grijpen en overlopen. De villa lijkt het ene moment van zijn rotspunt te vallen, maar het volgende moment alles om zich heen te trotseren. Deze verhouding van natuur en architectuur vormt een aanknopingspunt om dit eigenaardige gebouw te begrijpen. Het ruige landschap is allesbepalend voor deze villa, maar op zijn beurt beïnvloedt de villa evenzeer de rotsen, de zee, de lucht, het eiland.

Gebrek aan harmonie

Malaparte was een veelzijdige persoonlijkheid. Hij werd geboren in 1898 als Kurt Erich Suckert in Prato, Toscane. Zijn vader was Duits, zijn moeder Italiaans. Voor zijn ballingschap was hij redacteur van de krant La Stampa en schreef hij verschillende essays en verhalen. Later verschenen zijn bekende romans Kaputt (1944) en La Pelle (1949), waarin hij realistische beschrijvingen van de gruwelen van de oorlog afwisselde met surrealistische beelden. Daarnaast was hij oorlogscorrespondent, filmregisseur en theatermaker, zowel een publiek figuur als een eenling, fascist en later communist.

Tijdens zijn ballingschap op Lipari ontwikkelde Malaparte een romantisch-existentiële kijk op het leven. Doordat hij vast zat op het eiland, afgesneden van de rest van de wereld, begon hij na te denken over vrijheid en gevangenschap. Het menselijke bestaan was volgens hem niets meer dan een beklemming en een lijdensweg. Alleen via de poëzie en de kunst kon je hieraan ontsnappen en vrij zijn.

In een brief die hij tijdens zijn ballingschap schreef, vertelde hij dat er te veel zee en te veel lucht was voor zo’n klein eiland en zo’n rusteloze ziel. "Ik ben een foto," stelde hij, "een schilderij dat te klein is voor zo’n grote omlijsting." Volgens hem lag de oorzaak van deze scheve verhouding in het gebrek aan harmonie tussen de immense ruimte die het eiland omringde en het kleine mechaniek van het menselijke wezen. Als je hem zo hoort begrijp je ineens wat Casa Malaparte daar op dat eiland, op die rots doet. Misschien wilde hij op Capri laten zien hoe je een synthese tussen de mens en de natuur teweeg zou kunnen brengen.

In zijn roman La Pelle zit een scène die zich afspeelt in de villa. Malaparte heeft bezoek. "Heb je dit huis zelf ontworpen?" wordt hem gevraagd. "Nee," antwoordt de schrijver terwijl hij naar buiten wijst, "ik heb het landschap ontworpen." Hij cirkelde met zijn racefiets over het platform, op zijn eigen huis, hoog boven de zee, en lijkt ‘kijk dit ben ik, kijk dit is van mij’ te zeggen.

Foto uit Il Gazzettino Vesuviano

Casa matta

Malaparte wilde een huis laten bouwen dat enerzijds het modernste huis op Capri was en anderzijds een gebouw dat door en door met zijn persoon verbonden zou zijn. Het moest daarom een 'gevangenis' worden, een fort waar hij in isolement en vrijheid kon schrijven, een melancholisch, sober en ernstig gebouw.

Foto: Improvised Life

Nadat de villa voltooid was, heeft hij vaak over het huis als zelfportret geschreven. De tegenstrijdigheden van het huis vallen op hun plaats als je bedenkt dat Malaparte zelf nergens op was vast te pinnen. Het huis is zowel een gevangenis als een scheepsdek, zowel geïsoleerd als opdringerig, zowel rationeel als ongetemd. Zelfs de bijnaam die hij aan Casa Malaparte gaf, Kasematte, heeft meerdere betekenissen. In het Duits betekent het bunker, maar in het Italiaans verwijst het naar casa matta, gekkenhuis. De schrijver lijkt te zoeken naar veiligheid en controle, maar zich tegelijkertijd op de grens van het gevaarlijke te willen begeven.

Natuur als decor

Als het rustig weer is, kun je met een boot tot aan de klif varen, waarvandaan je nog een eind omhoog moet klimmen. Het rood van de gepleisterde muren loopt over in het rood van de bakstenen en staat in schril contrast met de omgeving. In de lente en in de zomer kleuren het water en de lucht helder blauw, in de herfst en in de winter worden de zee en de lucht grijzer.

Foto: Flavioromito

Foto: Francois Halard

Als het hard waait kun je alleen bij het huis komen via een zware wandeling van anderhalf uur. Je benadert Casa Malaparte dan van de achterkant, waar je naar boven naar het terras kunt. Ooit hoop ik er zelf te kunnen staan. Dan wil ik uit balans worden gebracht door het vertekenende perspectief van de trap. De trap die zo bekend werd door Le Mepris van Godard, toen Brigitte Bardot er gehuld in slechts een gele badjas vanaf schreed. Het mooiste zou zijn als ik op de eerste treden even wankel, dan overdreven diep ademhaal om vervolgens heldhaftig verder te lopen. Enige dramatiek is wel gepast bij zo’n gebouw. Helaas zijn de berichten van degenen die hebben geprobeerd het huis te bezoeken verre van hoopvol. Het gebouw is in particulier bezit en de eigenaren zijn niet gediend van grote bewonderaars.

Vooralsnog blader ik daarom met lichte melancholie door boeken gevuld met foto’s van het huis. Als ik naar de trap kijk, moet ik denken aan een amfitheater. Ik stel me voor dat ik een toeschouwer word wanneer ik op één van de treden ga zitten. Daarmee verandert de natuur in decor. Het is alsof de trap de natuur minder dreigend maakt, omdat je in staat bent om als een toeschouwer afstand te nemen. Zodra ik over het terras loop, ben ik geen buitenstaander meer, maar machthebber. Een kapitein aan dek. Hier heb ik overzicht, toren ik boven alles uit en kan niets mij nog raken.

Binnentuin

Zelfs als je plattegronden van het huis voor je hebt, als je alle beschrijvingen die je van het interieur kunt vinden zo nauwkeurig mogelijk leest en als je er foto’s bij zoekt, dan nog is het bijzonder lastig om precies te reconstrueren hoe het zou zijn als je binnen bent. Mijn gepuzzel liet ik gewillig stranden toen ik foto’s van de salon tegenkwam. Dit was genoeg, deze ruimte bevatte alles wat het gebouw in mijn verbeelding was geworden. In de salon staat niet veel meer dan een paar sobere banken. Op de grond liggen zandstenen tegels die je eerder buiten dan binnen zou verwachten. De grote rechthoekige ramen reiken van de grond tot aan het plafond en zijn voorzien van brede houten lijsten. Door deze lijsten wordt het uitzicht omgevormd tot een landschapsschilderij. De natuur is ingekaderd en daarmee als het ware tot bedaren gebracht. Het is alsof er in Casa Malaparte een machtsspel aan de gang is met de zee, de lucht en de rotsen.

Foto: Francois Halard

Ook in de inrichting van de ruimte wordt gespeeld met de tegenstelling tussen binnen en buiten. In het materiaalgebruik is een combinatie gemaakt van resten van klassieke zuilen, schijven van boomstammen, onbewerkte houten planken en glas. Langs de rand van de kamer staan plantenbakken waarin varens groeien. Tijdens de bouw is deze ruimte lange tijd onoverdekt gebleven. Malaparte en de aannemer noemden het destijds 'de binnentuin'. De natuur is gevangen in architectuur, de puzzel is compleet.

Foto: IS DESIGN

Casa Malaparte is een gebouw waar de verhouding tussen architectuur en natuur als een rode draad doorheen loopt. De grens tussen beide wordt echter nooit helder. Constant word je bewust gemaakt van het onvermogen van de mens tot totale beheersing. Door de trap als amfitheater, het terras als scheepsdek en de ramen als schilderijen, wordt een afstand tot de omgeving gecreëerd. Toch blijf je de dreiging van de natuur voelen. In de geïsoleerde villa voel je je even gevangen als vrij.

Dit is een gastbijdrage van Anna van Gerve (1986). Eerder schreef ze voor hard//hoofd het verhaal Water.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Waarom de term outsider art niet thuishoort in de inclusieve musea van nu

Waarom de term outsider art niet thuishoort in de inclusieve musea van nu

Outsider art is in zwang bij musea die pleiten voor diversiteit. Amber Bloos vraagt zich af of de term nu echt bijdraagt aan de erkenning van de kunstwerken van gemarginaliseerde mensen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait 5

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan