Geluk is niet leuk, staat op het bordje te lezen dat Eline Kuppens vol overtuiging in de Terschellingse duinen plant. Het is een verhelderende boodschap om voor je kiezen te krijgen op Oerol dit jaar. Want het lijkt wel alsof een festival als Oerol vooral leuk is. Het getuigt dan ook van lef als theatermakers niet leuk willen zijn.
Nog geen drie weken geleden, voor ik naar Oerol afreisde, schreef ik een TIP waarin ik dit jaarlijkse Terschellinger theaterfestijn met ziel en zaligheid verdedigde. Ondanks de intellectueel verantwoorde, biologische rosé drinkende Randstadbewoners die tien dagen lang het eiland overnemen. Ondanks die 'goh, wat bijzonder' zeggende en Birkenstock dragende types, waar ik er zonder twijfel één van ben, zijn er prachtige dingen te zien, horen en ruiken. Een wolk, een pier of een varken: tijdens Oerol versmelten realiteit en theater soms op wonderlijke wijze. Vervolgens zette ik optimistisch voet aan wal en fietste vol goede moed, met wind mee en wind tegen, het eiland op en neer. Maar ondanks de prachtige voorstellingen die ik ook dit jaar weer zag, ondanks het geluid van de zee en de geur van het bos, stemde Oerol mij dit jaar toch ook pessimistisch.
Want het leek soms wel alsof ik afwisselend op de Libelle Zomerweek, een popfestival en een seniorenwandelvereniging stond in plaats van op een eigenzinnig theaterfestival. Niet alleen de geverfde kapsels, dronken jongeren en afritsbroeken zorgden hiervoor, maar vooral ook het gemak waarmee men de voorstellingen afstrompelde.
En ik was niet de enige. Ook Wouter Hillaert, recensent van de Vlaamse krant De Standaard maakt zich zorgen. In de Oerol krant van donderdag 17 juni kondigde hij een verbod af op het woordje 'leuk'. Na afloop, of zelfs al tijdens een voorstelling hoor je niets anders dan ge-leuk, terwijl theater meer zou moeten zijn dan leuk. Want als theatervoorstellingen niet meer zijn dan een leuke attractie verliezen we het in de strijd om subsidie, schreef hij bezorgd. 'Leuk is per definitie alles waarvoor een publiek bereid is te betalen. Daar heb je geen subsidies voor nodig, repliceert de VVD simpelweg.'. Maar zoals hij ook schreef: sommige voorstellingen waren ook niet zoveel meer dan slechts leuk. Is dat zorgelijk? Misschien, maar het is wellicht een te simpele conclusie. Nog zorgelijker vind ik dat het publiek niet verder leek te willen kijken dan leuk. De respons van het publiek bestond vaak uit niet meer dan 'Oh wat leuk' of 'Aah wat gek!'. En dan worden voorstellingen wel erg makkelijk gereduceerd tot 'leuk', 'grappig' of 'gek', ook als de makers meer willen vertellen.
Onder de naam OPMAAT liet de werkplaats van Oerol dit jaar een programma van tien korte voorstellingen zien, als opmaat voor een volledige voorstelling volgend jaar. Dat leverde prille en experimentele maar vooral ook bijzonder goede presentaties. Want hoewel hun ideeën niet zo hapklaar waren als de meeste festivalvoorstellingen, dwongen ze het publiek verder te kijken dan 'leuk'. Het zorgde voor ongemakkelijk gelach en geschuif toen Eline Kuppens en Nico Boon in een prachtig eindbeeld hun kleren uitgooiden. Hun voorstelling Mens 1,2 , 'een tableaux vivant in verschillende scènes', is als een puzzel die je toch wil proberen op te lossen. Ook het werk van Peerke Malschaert en Barbara Knapper laat zich niet makkelijk vangen. Samen met muzikant Aart Strootman maakten Knapper&Malschaert een fascinerende voorstelling. Zonder veel pretenties maar met niet minder overtuigingskracht gaven zij hun kijk op de mens in zijn omgeving. In Mag ik nog wat langer blijven? deinsden ze niet terug voor abstractie, en dat getuigt van lef.
Theaterfestivals lijken hun voorstellingen steeds meer als leuke, hapklare stukjes te presenteren. Niet te zwaar, niet te lang, laten we het vooral leuk hebben en neem er vooral een drankje bij. Op De Parade ging het publiek al eerder liever voor poffertjes en de zweefmolen dan voor theater en die trend lijkt nu ook Terschelling te hebben bereikt. Maar wat klink ik nu ineens verbitterd. Dat is niet nodig, want er zijn komende zomer veel mooie dingen te zien. Mijn tip: laat je verrassen door de jonge en talentvolle makers die Nederland en België kent, die het lef hebben om niet leuk te zijn. Bewaar het muziekpodium, de attracties en de bar voor het allerlaatst, die zijn immers op ieder festival al te vinden.
Het ITS Festival, voor jonge en/of studerende theatermakers en dansers is net afgelopen, maar komende tijd zijn er onder andere op de volgende festivals interessante voorstellingen te zien van jonge makers:
De Parade staat vanaf 2 juli in Den Haag, en reist daarna nog naar Utrecht en Amsterdam.
www.deparade.nl
Over het IJ Festival is een festival voor (locatie)theater van 1 t/m 11 juli op en rond de NDSM-werf in Amsterdam.
www.overhetij.nl
Karavaan is een reizend festival door Noord-Holland, van 3 t/m 25 juli.
www.karavaan.nl
Festival Boulevardheeft een uitgebreide programmering van theater, dans en muziek, van 6 t/m 15 augustus in Den Bosch.
www.festivalboulevard.nl
Noorderzon is een interdisciplinair festival in Groningen, voor muziek, performance, dans, mime en theater. Van 19 t/m 29 augustus.
www.noorderzon.nl
Zeeland Nazomerfestival brengt van 24 augustus t/m 4 september theater op vele plekken in Zeeland.
www.theaterzeelandia.nl
