Asset 14

Het woord 'vervreemding'

Mosterdsoep 2

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan Debutanten aan zet, het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. De meeste deelnemers wonnen in het verleden de El Hizjra literatuurprijs of zijn finalist geweest. Geïnspireerd door het boek Nation of Strangers van Ece Temelkuran, schreven negen van hen verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken, die je deze week leest op Hard//hoofd.

Vandaag lees je het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.'

Op een zaterdagmiddag tijdens een schrijflab in Amsterdam krijg ik de opdracht om over vervreemding te gaan schrijven. Het woord was voor mij een raadsel, ik had nooit van het woord gehoord. In de appgroep hadden ze de opdracht al een tijdje terug rondgestuurd, maar helaas had ik het niet gelezen. De andere deelnemers waren dus al voorbereid. Ik was heel rustig totdat ik de opdracht las. Ik moest het een paar keer lezen. Vooral het woord vervreemding was vreemd. Meteen ging ik zoeken wat de betekenis van het woord was in mijn eigen taal, het Spaans. Op een bekende vertaalwebsite was de eerste betekenis die naar boven kwam: aliënatie, wat ik heel interessant vond. Ik dacht meteen aan mijn jaren op de universiteit waar ik over Karl Marx had gelezen en hoe het kapitalisme ons vervreemdt. Hoe wij hierdoor het gevoel krijgen losgekoppeld te zijn van de wereld en controle over ons leven verliezen. Ik ging verder met mijn onderzoek. Die website is niet helemaal te vertrouwen, dacht ik. Vaak zoek ik er woorden om te vertalen en dan klopt het lang niet altijd. Woorden kunnen meer dan één betekenis hebben. Bovendien, de opdracht die ik had gekregen en het woord aliënatie leken in betekenis enigszins uit elkaar te liggen. De opdracht ging over ontmoeting met onbekenden, de beleving van een buitenstaander en het bewegen door een vreemd gebied. Ik ging in een digitaal Nederlands woordenboek verder zoeken en kijken wat de betekenis van het woord was. Hiermee werd het nog ingewikkelder! Er stond een lange rij van betekenissen. Naast de filosofische definitie van Karl Marx stonden nog er nog elf andere definities. Ik was in de war. Welke van die definities bedoelden ze met de opdracht?

Er werd een halfuur gegeven om onze tekst te verbeteren of af te ronden, ik moest nog beginnen. Daarna zou iedereen haar of zijn stuk voorlezen of dat van iemand anders. De andere deelnemers waren duidelijk lekker bezig. Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord. Als ik de betekenis van Karl Marx zou volgen, had ik meer dan een halfuurtje nodig om te bedenken wat ik moest schrijven. Onderweg naar de bijeenkomst was ik begonnen aan een gedicht. Ik had op mijn telefoon al een aantal zinnen geschreven, met de titel ‘Wie is de ander?’ Ik wist echter niet zeker of het te maken had met de opdracht.

Na dat halfuur kwamen we bij elkaar. Ik was de enige die een gedicht had geschreven. De rest had verhalen geschreven. Iedereen stemde ermee in dat ik begon met voorlezen. Ik deed mee. Ik las voor met mijn Nederlands-Spaanse accent: ‘Wie is de ander?...’ Gelukkig lag mijn thema niet zo ver af van de opdracht en ik kreeg leuke complimenten op mijn tekst. Met volle aandacht luisterde ik naar de verhalen van de anderen. Toch kon ik nog steeds niet plaatsen wat vervreemding was.

Ik nam mijn verwarring mee naar huis

In mijn zoektocht naar betekenis ging ik vragen of in alle verhalen het idee van vervreemding aanwezig was geweest. Dat bleek zo te zijn. Ik kon het nog steeds niet zien. Ik bleef vastlopen op die ene betekenis: aliënatie. Dit maakte alles ingewikkelder dan het klaarblijkelijk was.

Ik nam mijn verwarring mee naar huis. Tot nu toe wist ik hoe het woord eruitzag, de klankvorm, in de linguïstiek ‘de significant’ genoemd. Ik moest nog goed begrijpen wat de verschillende ‘signifié’ van de woorden waren, dus de betekenis of het concept van het woord. Maar ik wilde nog iets extra’s, ik wilde het woord voelen, ervaren, een herinnering eraan creëren.

Tijdens mijn Spaanse lessen besloot ik aan mijn studenten te vragen wat voor hen de betekenis van het woord was. Oefening van de uitspraak was wel nodig. Ik merkte toen ik het woord voor het eerst zei dat iedereen een paar seconden nodig had om te begrijpen wat ik bedoelde. Mijn zoektocht naar de betekenis schoot nog niet op.

Op een feestje bracht ik het onderwerp te berde. Een vriend die aan de universiteit lesgeeft over sociologie en geschiedenis zei meteen: ‘Karl Marx heeft daarover geschreven.’ Ik zei ‘ja, precies, maar dat is niet hoe het woord in de opdracht wordt gebruikt.’ Een vriendin van mij die therapeut is, zei dat het woord in de psychologie beschrijft hoe iemand zich losgekoppeld voelt van zijn of haar lichaam en zichzelf niet meer herkent. Zij had dit gevoel gehad toen zij zwanger werd. Ze keek in de spiegel en herkende zichzelf niet meer, ervoer een gevoel van afstand. Mijn dochter was het daar ook mee eens. Ze had toegevoegd dat je dat gevoel ook kan hebben in een groep mensen, in je huis of in je land.
Ik woon al een aantal jaren in dit land en woorden die ik niet ken komen nog steeds langs. Steeds minder vaak maar ik word af en toe verrast. Ondertussen beleef ik er plezier aan, maar toen ik Nederlands begon te leren, voelde ik een afstand. De klankvorm was een puzzel waar ik geen gevoel bij had. Ik struikel vaak over de dubbele ‘aa’ en de dubbele ‘oo’. Sommige woorden zijn tot nu toe nog onuitspreekbaar. Ik moest ook de nieuwe vorm van het woord aan een onderwerp verbinden. Van ‘tafel’ naar mesa’ (het Spaanse woord) was het niet moeilijk, maar ‘gezellig’ was niet zo makkelijk om te vertalen in het Spaans. Er zijn zo veel gevoelens gekoppeld aan ‘gezellig’ dat je een aantal woorden nodig hebt in het Spaans om het te beschrijven.

Mijn lichaam begint minder afstand te voelen met het woord ‘vervreemding’. Mijn stem kan het woord nu makkelijker reproduceren en ik kan het woord met meer zekerheid gebruiken. Bij de constructieve creatieve paradox heeft de afstand tot de betekenis van dit woord mij juist dichter bij haar gebracht. Het woord herinnert mij er weer aan dat ik nog steeds mijn identiteit in het Nederlands aan het ontwikkelen ben. Ik blijf het woord evengoed wel oefenen omdat ik me bij haar nog steeds niet echt thuis voel.

Op zondag 15 november presenteerden de deelnemers hun werk in de Oba Osdorp.

Mail

Lidice Michelle Melara Minero is Salvadoraans-Nederlands. Ze studeerde sociologie en politicologie en geeft momenteel Spaanse les. Vanuit haar persoonlijke achtergrond en academische opleiding is ze betrokken bij het project Surviving Memory in Postwar El Salvador. Haar onderzoek en publicaties richten zich op het rechtse discours, de revolutie, het gewapende conflict, geweld en herinnering in El Salvador. Ook in haar beeldende kunst en poëzie onderzoekt ze deze onderwerpen, samen met thema’s als afwezigheid, verlies en veerkracht.

Zoë de Beus is een illustrator en ontwerper die altijd zoekt naar een randje absurdisme, met een liefde voor druktechnieken en handgemaakte publicaties(zines), die kunst beschikbaar maken voor iedereen.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Bubbel

Bubbel

‘Ik probeer te begrijpen waarom ik de hele tijd overal onderdoor glip, ook onder de term lesbie, het is een woord waarvan ik de ingang niet vind.’ Tijdens een schrijfresidentie in Parijs verkent Leonore Spee de spanning tussen identiteit, verlangen en lichamelijkheid. Het wordt een zoektocht naar het overbruggen van afstand – tussen mensen en steden, liefdes en labels, gedachten en ervaringen, en hoofd en lijf. Lees meer

Vlindereffect

Vlindereffect

Een wapenfabriek is van nature een harde, troosteloze plek, maar zo kleurrijk als in dit verhaal, heb je het nog nooit gezien. Drie dystopische levens komen samen rondom een fabriek, waardoor de donkerte van de oorlogsindustrie feilloos bloot komt te liggen. Fester Vogels geeft ons drie perspectieven op een vlijmscherpe ontwikkeling, kritisch en tegelijkertijd zó beeldend dat het aan je scherm wil ontsnappen. Lees meer

De gisting

De gisting

Mara van Herpen vertelt het poëtische en surrealistische verhaal van Toni. Hen werkt in een broodfabriek en begint daardoor te gisten en te schimmelen en verandert in… Ja, in wat eigenlijk? Lees meer

Soms mis ik mijn handen

Soms mis ik mijn handen

‘Soms mis ik de magnetron / soep uit blik / ingevroren aardappels in partjes.’ Middels essay en poëzie illustreert Martijn van Bruggen met stekende precisie het verband tussen voedsel en klasse en wat het betekent je aan te moeten passen naar hiërarchisch geladen verwachtingen. Lees meer

Auto Draft 23

we verbleven in ledikanten / in het huis met zeventig kinderen

'Dat ik gil in een vreemde taal / elke moedertaal breekt zonder bekenden.' Wat voor sporen laat het na als je je moedertaal verliest? Waar blijft de taal en hoe verhoudt je je tot je eigen identiteit na gedwongen migratie? In dit gedicht vangt Bożena Kacica de rouw en de vervreemding die volgden. Lees meer

Meneer Ouka en de streep

Meneer Ouka en de streep

'‘Het gaat over uw kabouter,’ zegt meneer Ouka.' En dat doet het: in dit verhaal verheft Makki Aimar een niet-lachende tuinkabouter tot het glinsterende middelpunt van zijn verhaal. Waar ieder ander een tuinkabouter niet eens zou zien staan, lijkt het voor de hoofdpersoon in dit verhaal een metafoor voor zingeving te worden. Met dit verhaal won Makki Aimar de schrijfwedstrijd 'Door de ogen van Palomar', georganiseerd door uitgeverij Cossee en Hard//hoofd. Lees meer

 1

pantser / piertotum locomotor

In deze twee gedichten van Roan Kasanmonadi kijken we naar een aflevering van Kamp Van Koningsbrugge, leren we onszelf op te rollen als pissebedden, en vliegen de zwaarden, harnassen en kikkers je om de oren. Lees meer

 1

Zinkstukken

Dealen met fysieke ongemakken, de dood, en afgelegen, kale landschappen spelen vaak een centrale rol in de boeken van Jilt Jorritsma - zelfs zijn proefschrift ging over zinkende steden. Het is daarom niet verrassend dat Jilt Jorritsma gegrepen werd door de Biesbosch en haar spookachtige arbeidshistorie toen literair productiehuis Tilt en Cultuurfonds Noord-Brabant hem vroegen het achtste Brabants Boek Present te schrijven. De verhalen die hij ontdekte en opschreef zijn des te grilliger - vandaag lichten we alvast een tipje van de sluier. Lees meer

Dingen die ik nooit gedaan heb

Dingen die ik nooit gedaan heb

Op een warme avond in een koele loods loopt een jonge vrouw een bekende professor tegen het lijf. Met de geur van opgedroogd zweet en de aanblik van een duur kapsel neemt Faye Schumacher ons mee in een ontmoeting tussen Vanessa en Meneer de Professor. Lees meer

Zolang je me maar niet in pumps begraaft

Zolang je me maar niet in pumps begraaft

'Een uitvaart is toch meer voor de nabestaanden.' Steef probeert zichzelf een houding te geven wanneer ze hoort dat haar vervreemde zus is overleden. Nadine Ronde neemt je mee in de eerste stadia van het rouwproces dat begint met een ongemakkelijk potje airhockey, een Super Mario PEZ-dispenser en gesprekken over de prijsstijging van komijnekaas. Lees meer

Meisjes

Meisjes

Op een dag krijgt een jonge vrouw de vraag om voor een standbeeld te zorgen. Samen met haar botte schaar vertrekt ze naar het bos. In dit verhaal onderzoekt Mei-yun Boswinkel de spanning tussen het strakke keurslijf van de middelbare school en het verlangen naar een ongedwongen ruimte. Lees meer

Vruchtvlees

Ontuig

Een ik verkent nieuwsgierig diens pulserende vleeslichaam, trekt zich terug in de kieren van hun zijn en vergroeit tot een thuis. Moni Zwitserloot onderzoekt met behulp van bodyhorror-ervaringen en relaties die buiten het menselijke liggen. Lees meer

CLICKBAIT

CLICKBAIT

Een vrouw filmt zichzelf 24/7 en laat haar acties bepalen door wat anonieme usernames vertellen. In de fysieke wereld heeft ze bijna niets, online heeft ze duizenden fans die haar aanbidden. Hoe kun je macht vinden in kwetsbaarheid? Ankie Klut onderzoekt de grens tussen het verlangen om gezien te worden en de behoefte om jezelf te verbergen achter een digitaal masker. Lees meer