Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan Debutanten aan zet, het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. De meeste deelnemers wonnen in het verleden de El Hizjra literatuurprijs of zijn finalist geweest. Geïnspireerd door het boek Nation of Strangers van Ece Temelkuran, schreven negen van hen verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken, die je deze week leest op Hard//hoofd.
Vandaag lees je het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering.
De eerste keer was op een koude dag.
Zes jaar was ik nu in Nederland. De taal, ooit een ondoordringbaar landschap van vreemde klanken en raadselachtige uitdrukkingen, begon vertrouwd te worden. Ik leerde de straten en stegen van Amsterdam kennen en bewoog mij vrij en zelfverzekerd tussen haar fietsen en grachten, maar Nederland was nog niet mijn ‘thuis.’
Daar kwam verandering in toen ik Hans leerde kennen.
Hans was mijn leidinggevende. Hij was een briljant onderzoeker, iemand die zonder aarzelen alle enzymen van de β-oxidatie van vetzuren kon opnoemen, maar die zich ’s avonds niet meer herinnerde wat hij die ochtend had ontbeten, of waar hij die ene persoon ook alweer had ontmoet. Hans schonk me een vriendschap met de kracht van een vaderlijke genegenheid. Hij toonde altijd oprechte belangstelling voor mijn werk en voor mijn verhalen. Wanneer experimenten keer op keer mislukten en ik de moed wilde opgeven, wist hij mij aan te moedigen om toch door te gaan en wanneer het leven mij hard raakte, was hij er altijd — om te luisteren en mij de kracht te geven om weer verder te gaan. Tijdens de gezellige etentjes en de mooie gesprekken ontdekte ik langzaam met hem de kleine, verborgen gewoonten waaruit een cultuur bestaat. Van hem leerde ik haring eten, fietsen en verjaardagen vieren in een kring. Ik leerde openhartiger spreken zonder mij te verschuilen achter voorzichtigheid en verschillen tussen mensen niet slechts te accepteren, maar te koesteren. In een land dat ooit vreemd had gevoeld, begonnen langzaam de eerste wortels te groeien.
Die dag had ik urenlang onbeweeglijk gezeten, mijn ogen vastgeplakt aan de microscoop, terwijl ik de deling van een bacteriecel volgde. Rond het middaguur verscheen het donkere haar van Hans in de deuropening van het lab.
‘Kom, we gaan lunchen in het bedrijfsrestaurant, je verdient een warme hap op deze koude dag.’
In het restaurant werd ik aangetrokken door een bijzondere geur. Ik bleef staan voor een grote pan waar damp uit opsteeg. Mosterdsoep… nooit geproefd.
‘Hans, is dat lekker... mosterdsoep?’
‘Ja zeker,’ zei Hans aanmoedigend.
Ik twijfelde maar mijn verkleumde, verstijfde lichaam smeekte om warmte, al was het maar in de vorm van een kom hete soep.
De smaak was vreemd op mijn tong. De romige vloeistof, met die lichte, prikkelende zuurheid die zo kenmerkend is voor mosterd, gaf de soep een heel eigen karakter. De eerste lepel proefde ik voorzichtig, de tweede nieuwsgierig, de derde goedkeurend en bij de vierde was mosterdsoep mijn lievelingssoep geworden.
Vanaf dat moment at ik de soep vaak als lunch met de grappen van Hans als topping. Iedere keer genoot ik opnieuw van de bijzondere smaak.
De tijd sloop onmerkbaar verder, maar zowel de soep als mijn vriendschap met Hans behielden dezelfde heerlijke smaak en slaagden erin een weldadige warmte en een aangename loomte door mijn lichaam te laten stromen.
Toen eiste de ambitie haar tol.
Ik kreeg de kans om te werken in een laboratorium dat tot de absolute top behoorde op het gebied van erfelijke ziekten. Ik verhuisde naar Engeland. Mijn nieuwe functie vulde mijn dagen en mijn herinneringen met nieuwe successen en nieuwe gezichten maar ook met eenzaamheid en onthechting. Ik probeerde mijn vriendschap met Hans te onderhouden. Aanvankelijk hielden we geregeld en hartelijk contact, maar gaandeweg begonnen tijd en afstand een kloof te creëren — een kloof die steeds wijder werd.
Het duurde lang voordat ik op een Engelse ijskoude werkdag weer aan de mosterdsoep dacht. Wat verlangde ik naar een kom! Ik besloot na mijn werk naar een restaurant te gaan waar deze soep op de kaart stond.
Vol verwachting bracht ik de eerste lepel naar mijn mond. Tot mijn verbazing proefde ik een vreemde smaak. Dit was beslist niet de mosterdsoep die ik kende. Ik schreef de teleurstellende smaak toe aan een weinig ervaren kok en besloot voor het weekend een tafel te reserveren in een Frans restaurant.
Het restaurant waar ik die zaterdagavond naartoe ging, droeg trots twee Michelinsterren op zijn gevel. De gastheer ontving mij hoffelijk, nam vriendelijk mijn jas aan en begeleidde mij naar een kleine tafel, versierd met een vaas vol rode bloemen, een smetteloos wit, strakgestreken tafelkleed en prachtig gerangschikt zilveren bestek. Hij vertelde uitvoerig over de specialiteiten van het huis. Ik luisterde met een beleefde glimlach. In werkelijkheid had ik het restaurant maar om één reden gekozen: de mosterdsoep, die heel goed beoordeeld werd.
De soep werd geserveerd in een mooi porseleinen bord. Ik bereidde me voor op een ware explosie van smaken en bracht de lepel met soep naar mijn mond.
Wat was dit?
De soep was heerlijk, maar de smaak was totaal anders. Mijn mond zakte in een zichtbare teleurstelling, zo duidelijk dat de gastheer naar mijn tafel kwam en bezorgd vroeg of alles naar wens was. Met een wat domme glimlach knikte ik, terwijl ik mijn teleurstelling probeerde te verbergen.
Jaren gingen voorbij.
Ik proefde mosterdsoep in honderden restaurants: eenvoudige eethuizen en luxezaken waarvoor je maanden van tevoren moest reserveren. Maar nooit vond ik die ene smaak terug. Ik probeerde de soep zelf te maken. Ik experimenteerde met talloze recepten maar telkens mislukte mijn poging om die innig geliefde smaak te evenaren.
Uiteindelijk gaf ik het op. Ik at andere soepen: scotch broth, kippen- en champignonsoep. Ik genoot ervan, maar diep in mij bleef ik verlangen naar die ene unieke smaak van weleer.
Tot die ene dag.
Misschien had die soep nooit werkelijk de unieke smaak gehad die mijn geheugen ervan had gemaakt
Ik moest een wetenschappelijk congres bijwonen in Nederland. Ik belde Hans. Ondanks de afstand bleef onze vriendschap voortleven dankzij de telefoongesprekken die we af en toe nog hadden. Ik had hem vaak beloofd nog eens langs te komen, maar mijn steeds drukkere leven had dat telkens verhinderd. Hans stelde voor om samen te lunchen in het bedrijfsrestaurant voordat we naar het congres gingen.
Ik was ontzettend blij om Hans weer te zien, het was net alsof ik een oude versie van mezelf ontmoette. De versie die de eerste wonderen van het leven leerde kennen.
Met onze dienbladen liepen we door het restaurant, plotseling stond ik weer voor een grote pan waaruit die zo vertrouwde geur opsteeg. Mosterdsoep!
Heel langzaam bracht ik de lepel naar mijn mond, alsof ik het moment van de hereniging zo lang mogelijk wilde rekken. Ik sloot mijn ogen om mij volledig aan de smaak over te geven.
Maar nauwelijks had ik geproefd of ik opende ze weer wijd. Het was de vertrouwde soep maar
het was niet dezelfde smaak.
De lepels die volgden waren een bevestiging, met iedere lepel die mijn mond bereikte, groeide mijn teleurstelling. Waar was die bijzondere smaak gebleven?
Ik dacht terug aan alle keren dat ik mosterdsoep elders had gegeten en de smaak werkelijk lekker had gevonden, maar waarna de herinnering aan de oude smaak en geur de smaak en geur van het heden had overschaduwd. Misschien had die soep nooit werkelijk de unieke smaak gehad die mijn geheugen ervan had gemaakt. Een smaak die zich in mij heeft genesteld met alle herinneringen van een mooie tijd.
Hans glimlachte terwijl hij naar mijn soep wees.
‘Sommige dingen zijn niet veranderd. Je houdt nog steeds van mosterdsoep.’
Ik keek naar hem. Zijn haren waren grijs geworden. Zijn gezicht gerimpelder.
Ik slikte de brok in mijn keel weg en zei met een droevige glimlach:
‘Er gaat niets boven mosterdsoep.’
Op zondag 15 november presenteerden de deelnemers hun werk in de Oba Osdorp.
Leila Mrabet is dichteres en schrijfster. Ze was finaliste van de El Hizjra literatuurprijs 2022 en 2024. Ze is medeoprichter van Crossing Horizons, een platform dat culturele vervreemding aanpakt en samenwerking bevordert tussen Arabische intellectuelen in de diaspora en de bredere samenleving. Zie ook crossinghorizons.nl. Naast haar literaire werk publiceerde Leila verschillende wetenschappelijke artikelen. Ze werkt als adviseur processen en compliance bij Amsterdam UMC. In haar literaire werk verkent ze thema's als taal, identiteit, herinnering en migratie. Ze geeft een stem aan ervaringen die lang onuitgesproken bleven en put daarbij uit haar verbondenheid met de Arabische taal, die sinds haar jeugd een belangrijke bron van identiteit vormt.
Zoë de Beus is een illustrator en ontwerper die altijd zoekt naar een randje absurdisme, met een liefde voor druktechnieken en handgemaakte publicaties(zines), die kunst beschikbaar maken voor iedereen.


















