Asset 14

Wat het is met kanker

De afgelopen maanden was Emy afwezig. Eind juni bleek zij ineens baarmoederhalskanker te hebben en sindsdien bevindt ze zich in een wereld van doktoren en uitslagen. Dit zijn haar bevindingen.

1.
Wat het is met kanker is dat het woord alleen al je de stuipen op het lijf jaagt. Daarom zal je zelden aan kanker denken, totdat je het hebt. Zodra je het hebt, ga je het woord herhalen in je hoofd, eindeloos, totdat het echt wordt. Het wordt nooit echt echt.

Op de meest willekeurige plaatsen en momenten merk je dat je denkt ‘ik heb kanker’. In de supermarkt, op een festival, tijdens een vergadering. ‘Ik heb kanker.’ Je hebt een lichte angst dat je het er per ongeluk uitflapt. Het zit erin dat je het er daadwerkelijk uitflapt als iemand vraagt, iemand die nog van niets weet: ‘En hoe gaat het met jou?’

2.
Wat het is met kanker is dat je het mensen moet vertellen. Zij gaan je bellen en kaartjes sturen en vragen ‘kan ik iets doen?’. Je fantaseert dat je hun gekke dingen vraagt. Bid voor me, wil je vragen aan de atheïsten. Breng me ijsjes, wil je zeggen tegen degenen die ver weg wonen. Koop een puppy voor me en laat hem voor me uit. Ga naar de wc voor me, zwem voor me. Of weet je wat echt zou helpen? Als jij voor mij naar al die dokters ging. Natuurlijk vraag je nooit gekke dingen. Het is allemaal al gek genoeg.

3.
Wat het is met kanker is dat je alle telefoontjes en hulpaanbiedingen en bebloemde beterschapskaarten zult waarderen, al heb je daardoor nooit een kankerloze seconde.
Misschien waardeer je zelfs de kaart die je vertelt dat dit een kans is voor spirituele groei. Want erger dan kanker hebben is kanker hebben en dat niemand dat wat kan schelen.

4.
Wat het is met kanker is dat je waarschijnlijk al mensen kent die het hebben gehad voordat je het zelf krijgt. Dit bereidt je er absoluut niet op voor.

5.
Wat het is met kanker is dat je het echt niet verwacht te krijgen voor je vijftigste.
(Na je vijftigste verwacht je het vast nog steeds niet. Maar ik kan niet zeggen hoe vijftig-plussers denken, ik ben 29.)

6.
Wat het is met kanker is dat je het zeker niet verwacht te krijgen als je niet rookt.

7.
Wat het is met kanker krijgen terwijl je niet rookt en nooit hebt gerookt is dat je wilt beginnen met roken.

8.
Maar wat het is met kanker is dat zo lang je nog een kans hebt, je eerder zal gaan onderhandelen met welke omnipotente macht er ook moge zijn. Je zal aardiger zijn, meer bewegen, meer worteltjes eten. Je zal zelfs de dure yuppie-superfoods eten waar je niet in gelooft. Geef jou maar die quinoasalade met gojibessen.

9.
Wat het is met kanker is dat je moet begrijpen dat het geen straf is voor iets wat je hebt gegeten of niet hebt gegeten, iets wat je hebt of niet hebt gedaan. Zelfs roken.

10.
Wat het is met kanker is dat ook al begrijp je dat het geen straf is voor iets wat je hebt of niet hebt gedaan, je toch een reden wilt horen, een oorzaak, en vooral wat jouw eigen rol was, omdat je er nog van uit gaat dat jij de meester bent over jouw lichaam.

11.
Wat het is met kanker is dat als de doktoren je een potentiële oorzaak kunnen geven, de kans klein is dat je je daardoor beter voelt. In mijn geval was het waarschijnlijk seks. Geen gekke, onbeschermde, excessieve seks, nee, simpelweg een keer seks hebben gehad. Het was, wellicht, het humaan papillomavirus. Een virus dat de meeste mensen ooit krijgen, maar dat de meeste lichamen zelf weer kunnen opruimen. Wat me terugbrengt naar: wat heb ik gedaan?

12.
Wat het is met kanker is dat de doktoren meestal niet weten wat de oorzaak is. Ze weten niet waarom sommige lichamen het humaan papillomavirus niet opruimen. Ze weten ook niet of mijn specifieke baarmoederhalskanker überhaupt door dit virus is veroorzaakt, of waarom relatief jonge vrouwen deze variant vaker krijgen.

13.
Wat het is met kanker is dat aangezien we zo veel niet weten, we ertoe neigen degenen die het hebben te beschuldigen van slecht en ongezond en stresserig gedrag. (Totdat we het zelf krijgen.) Zoals Susan Sontag uitlegt in Illness as Metaphor (1977) geven we anderen al de schuld van hun ziektes sinds er ziektes zijn. In de 16e eeuw geloofden mensen dat 'the happy man would not get plague.'

14.
Wat het is met kanker, zegt Sontag, is dat het gezien wordt als 'basically, a psychological event, and people are encouraged to believe that they get sick because they (unconsciously) want to, and that they can cure themselves by the mobilization of will; that they can choose not to die of the disease.' Sontag schreef Illness as Metaphor terwijl ze borstkanker had. Ze overleefde, maar stierf vele jaren later aan leukemie.

15.
Wat het is met kanker is dat als het al een gevoel voor humor heeft, het een heel zwarte humor is.

16.
Wat het is met kanker is dat zodra je weet dat je het hebt, je het gevoel hebt dat je van binnenuit wordt opgegeten. 'Cancer is a demonic pregnancy,' schreef Sontag, om de metaforen die anderen gebruiken voor kanker te bespotten.

truthsaboutcancer_valeriegeelen

Illustratie: Valerie Geelen.

17.
Wat het is met kanker is dat je metaforen goed kunt gebruiken. Sontag zelf kon er ook niet zonder ('Illness is the night-side of life…'). 'Demonic pregnancy' is een pijnlijk accurate metafoor in het geval van baarmoederhalskanker.

18.
Wat het is met van binnenuit opgegeten worden is dat het geen pijn hoeft te doen, niet in het begin tenminste, niet altijd, niet totdat de doktoren beginnen met hun pogingen je te genezen. Maar wat het is met kanker is dat er zonder de doktoren uiteindelijk niets meer van je over zou blijven.

19.
Wat het is met kanker is dat je ten minste één persoon moet vinden die bereid is door alles heen je hand vast te houden.

20.
Wat het is met kanker is dat je de behoefte kunt hebben er grappen over te maken, het liefst met de persoon die je hand vasthoudt. Met de persoon die mijn hand vasthield, grapte ik over de mooie jonge blonde gyneacologe-in-opleiding die aankondigde dat ze mijn borsten ging betasten. Samen grapten we over de nationaliteiten van de baby’s die we zouden kunnen adopteren, welke etnische mix we zouden uitkiezen. Wat het is met doktoren die dreigen je baarmoeder weg te halen is dat je politiek correct zijn niet meer zo belangrijk vindt.

21.
Wat het is met grappen maken over kanker is dat het ongemakkelijk is voor de meeste mensen zonder kanker.

22.
Wat het is met kanker is dat zolang je nog een kans maakt, je er grappen over kunt maken.

23.
Wat het is met kanker is dat je niet in een verhaal zit, ook al denk je dat soms misschien. Je zit niet in Love Story, Turks Fruit, Komt een vrouw bij de dokter of The Fault in Our Stars. Je zit ook niet in een tragische Hollywoodfilm met Richard Gere. Je zit in je eigen chaotische, niet-naar-een-bevredigende-climax-toewerkende leven. Dit betekent dat je een betere kans hebt dan als je wel in een verhaal zat, aangezien kankerpatiënten in fictie doorgaans de vriendinnetjes zijn die moeten sterven opdat de protagonisten hun treurige, diepe, levensveranderende ervaring kunnen hebben.

24.
Wat het is met kanker is dat je er niet aan hoeft te sterven.

25.
Maar wat het is met kanker is dat je onvermijdelijk aan sterven moet denken.

26.
Wat het is met kanker is dat als je het eens hebt gehad, hoe kun je dan ooit nog je lichaam vertrouwen?

27.
Wat het is met kanker is dat als je er niet aan sterft, het nooit echt eindigt. Je blijft jarenlang doktoren bezoeken, misschien zo lang je leeft. Je hebt hen nodig om tussen jou en je lichaam te bemiddelen. Zij scannen je verraderlijke lichaam en vertellen je wanneer het zich misdraagt.

28.
Wat het is met kanker is dat inzoverre er een verhaal is, het beste verhaal het eindeloze is, met alle doktoren en grappen en het in toom gehouden lichaam.

29.
Maar wat het is met kanker is dat je dat verhaal zelden hoort.

Dit stuk verscheen eerder onder de titel '29 Truths about cancer' op The Awl.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer