Asset 14

Wat het is met kanker

De afgelopen maanden was Emy afwezig. Eind juni bleek zij ineens baarmoederhalskanker te hebben en sindsdien bevindt ze zich in een wereld van doktoren en uitslagen. Dit zijn haar bevindingen.

1.
Wat het is met kanker is dat het woord alleen al je de stuipen op het lijf jaagt. Daarom zal je zelden aan kanker denken, totdat je het hebt. Zodra je het hebt, ga je het woord herhalen in je hoofd, eindeloos, totdat het echt wordt. Het wordt nooit echt echt.

Op de meest willekeurige plaatsen en momenten merk je dat je denkt ‘ik heb kanker’. In de supermarkt, op een festival, tijdens een vergadering. ‘Ik heb kanker.’ Je hebt een lichte angst dat je het er per ongeluk uitflapt. Het zit erin dat je het er daadwerkelijk uitflapt als iemand vraagt, iemand die nog van niets weet: ‘En hoe gaat het met jou?’

2.
Wat het is met kanker is dat je het mensen moet vertellen. Zij gaan je bellen en kaartjes sturen en vragen ‘kan ik iets doen?’. Je fantaseert dat je hun gekke dingen vraagt. Bid voor me, wil je vragen aan de atheïsten. Breng me ijsjes, wil je zeggen tegen degenen die ver weg wonen. Koop een puppy voor me en laat hem voor me uit. Ga naar de wc voor me, zwem voor me. Of weet je wat echt zou helpen? Als jij voor mij naar al die dokters ging. Natuurlijk vraag je nooit gekke dingen. Het is allemaal al gek genoeg.

3.
Wat het is met kanker is dat je alle telefoontjes en hulpaanbiedingen en bebloemde beterschapskaarten zult waarderen, al heb je daardoor nooit een kankerloze seconde.
Misschien waardeer je zelfs de kaart die je vertelt dat dit een kans is voor spirituele groei. Want erger dan kanker hebben is kanker hebben en dat niemand dat wat kan schelen.

4.
Wat het is met kanker is dat je waarschijnlijk al mensen kent die het hebben gehad voordat je het zelf krijgt. Dit bereidt je er absoluut niet op voor.

5.
Wat het is met kanker is dat je het echt niet verwacht te krijgen voor je vijftigste.
(Na je vijftigste verwacht je het vast nog steeds niet. Maar ik kan niet zeggen hoe vijftig-plussers denken, ik ben 29.)

6.
Wat het is met kanker is dat je het zeker niet verwacht te krijgen als je niet rookt.

7.
Wat het is met kanker krijgen terwijl je niet rookt en nooit hebt gerookt is dat je wilt beginnen met roken.

8.
Maar wat het is met kanker is dat zo lang je nog een kans hebt, je eerder zal gaan onderhandelen met welke omnipotente macht er ook moge zijn. Je zal aardiger zijn, meer bewegen, meer worteltjes eten. Je zal zelfs de dure yuppie-superfoods eten waar je niet in gelooft. Geef jou maar die quinoasalade met gojibessen.

9.
Wat het is met kanker is dat je moet begrijpen dat het geen straf is voor iets wat je hebt gegeten of niet hebt gegeten, iets wat je hebt of niet hebt gedaan. Zelfs roken.

10.
Wat het is met kanker is dat ook al begrijp je dat het geen straf is voor iets wat je hebt of niet hebt gedaan, je toch een reden wilt horen, een oorzaak, en vooral wat jouw eigen rol was, omdat je er nog van uit gaat dat jij de meester bent over jouw lichaam.

11.
Wat het is met kanker is dat als de doktoren je een potentiële oorzaak kunnen geven, de kans klein is dat je je daardoor beter voelt. In mijn geval was het waarschijnlijk seks. Geen gekke, onbeschermde, excessieve seks, nee, simpelweg een keer seks hebben gehad. Het was, wellicht, het humaan papillomavirus. Een virus dat de meeste mensen ooit krijgen, maar dat de meeste lichamen zelf weer kunnen opruimen. Wat me terugbrengt naar: wat heb ik gedaan?

12.
Wat het is met kanker is dat de doktoren meestal niet weten wat de oorzaak is. Ze weten niet waarom sommige lichamen het humaan papillomavirus niet opruimen. Ze weten ook niet of mijn specifieke baarmoederhalskanker überhaupt door dit virus is veroorzaakt, of waarom relatief jonge vrouwen deze variant vaker krijgen.

13.
Wat het is met kanker is dat aangezien we zo veel niet weten, we ertoe neigen degenen die het hebben te beschuldigen van slecht en ongezond en stresserig gedrag. (Totdat we het zelf krijgen.) Zoals Susan Sontag uitlegt in Illness as Metaphor (1977) geven we anderen al de schuld van hun ziektes sinds er ziektes zijn. In de 16e eeuw geloofden mensen dat 'the happy man would not get plague.'

14.
Wat het is met kanker, zegt Sontag, is dat het gezien wordt als 'basically, a psychological event, and people are encouraged to believe that they get sick because they (unconsciously) want to, and that they can cure themselves by the mobilization of will; that they can choose not to die of the disease.' Sontag schreef Illness as Metaphor terwijl ze borstkanker had. Ze overleefde, maar stierf vele jaren later aan leukemie.

15.
Wat het is met kanker is dat als het al een gevoel voor humor heeft, het een heel zwarte humor is.

16.
Wat het is met kanker is dat zodra je weet dat je het hebt, je het gevoel hebt dat je van binnenuit wordt opgegeten. 'Cancer is a demonic pregnancy,' schreef Sontag, om de metaforen die anderen gebruiken voor kanker te bespotten.

truthsaboutcancer_valeriegeelen

Illustratie: Valerie Geelen.

17.
Wat het is met kanker is dat je metaforen goed kunt gebruiken. Sontag zelf kon er ook niet zonder ('Illness is the night-side of life…'). 'Demonic pregnancy' is een pijnlijk accurate metafoor in het geval van baarmoederhalskanker.

18.
Wat het is met van binnenuit opgegeten worden is dat het geen pijn hoeft te doen, niet in het begin tenminste, niet altijd, niet totdat de doktoren beginnen met hun pogingen je te genezen. Maar wat het is met kanker is dat er zonder de doktoren uiteindelijk niets meer van je over zou blijven.

19.
Wat het is met kanker is dat je ten minste één persoon moet vinden die bereid is door alles heen je hand vast te houden.

20.
Wat het is met kanker is dat je de behoefte kunt hebben er grappen over te maken, het liefst met de persoon die je hand vasthoudt. Met de persoon die mijn hand vasthield, grapte ik over de mooie jonge blonde gyneacologe-in-opleiding die aankondigde dat ze mijn borsten ging betasten. Samen grapten we over de nationaliteiten van de baby’s die we zouden kunnen adopteren, welke etnische mix we zouden uitkiezen. Wat het is met doktoren die dreigen je baarmoeder weg te halen is dat je politiek correct zijn niet meer zo belangrijk vindt.

21.
Wat het is met grappen maken over kanker is dat het ongemakkelijk is voor de meeste mensen zonder kanker.

22.
Wat het is met kanker is dat zolang je nog een kans maakt, je er grappen over kunt maken.

23.
Wat het is met kanker is dat je niet in een verhaal zit, ook al denk je dat soms misschien. Je zit niet in Love Story, Turks Fruit, Komt een vrouw bij de dokter of The Fault in Our Stars. Je zit ook niet in een tragische Hollywoodfilm met Richard Gere. Je zit in je eigen chaotische, niet-naar-een-bevredigende-climax-toewerkende leven. Dit betekent dat je een betere kans hebt dan als je wel in een verhaal zat, aangezien kankerpatiënten in fictie doorgaans de vriendinnetjes zijn die moeten sterven opdat de protagonisten hun treurige, diepe, levensveranderende ervaring kunnen hebben.

24.
Wat het is met kanker is dat je er niet aan hoeft te sterven.

25.
Maar wat het is met kanker is dat je onvermijdelijk aan sterven moet denken.

26.
Wat het is met kanker is dat als je het eens hebt gehad, hoe kun je dan ooit nog je lichaam vertrouwen?

27.
Wat het is met kanker is dat als je er niet aan sterft, het nooit echt eindigt. Je blijft jarenlang doktoren bezoeken, misschien zo lang je leeft. Je hebt hen nodig om tussen jou en je lichaam te bemiddelen. Zij scannen je verraderlijke lichaam en vertellen je wanneer het zich misdraagt.

28.
Wat het is met kanker is dat inzoverre er een verhaal is, het beste verhaal het eindeloze is, met alle doktoren en grappen en het in toom gehouden lichaam.

29.
Maar wat het is met kanker is dat je dat verhaal zelden hoort.

Dit stuk verscheen eerder onder de titel '29 Truths about cancer' op The Awl.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer