Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />
Asset 14

Wanneer lawaai muziek wordt

Afgelopen jaar stierf Peter “Sleazy” Christopherson. Zijn bands Throbbing Gristle en Coil waren zeer invloedrijk voor de ontwikkeling van de elektronische muziek, maar wel lastig te categoriseren. Wie zich er in verdiept en zich er voor open stelt wordt echter dubbel en dwars beloond.

Op woensdag 24 november 2010 overleed muzikant Peter “Sleazy” Christopherson, 55 jaar, in zijn slaap in zijn woning in Thailand. Het was zes jaar nadat zijn bandgenoot en levenspartner John (Jhon/Jhonn) Balance in een dronken delirium van de trap viel en stierf. Met het enorme oeuvre van hun band Coil, gecombineerd met dat van Christophersons andere band Throbbing Gristle laat Sleazy een muzikaal testament na waarvan het belang niet kan worden overschat. Het werk is obscuur, obsceen en confronterend, maar de invloed op veel hedendaagse muziek is enorm. Throbbing Gristle en Coil creëerden een universum waarin avant-garde, performance art, popmuziek, mystiek en erotiek een duivels pact aangaan, maar zoals bij alle goede kunst is de betekenis van hun werk even veelzeggend en betekenisvol, als ongrijpbaar en ambigu. Het werk van beide groepen is sterk geworteld in beleving en ervaring. Het moet worden ondergaan, in plaats van worden begrepen en telkens als je denkt dat je het hebt, is het tussen je vingers door geglipt.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Throbbing Gristle: een aanval op alles dat burgerlijk is

Throbbing Gristle probeerde door provocatie en een haast fysieke aanval op de zintuigen het wereldbeeld van de luisteraar op losse schroeven te zetten. Frontman Genesis P-Orridge zei dat de band geïnteresseerd was in taboes: “Wat de grenzen zijn, wanneer geluid lawaai wordt en wanneer lawaai muziek wordt en wanneer entertainment pijn wordt, en wanneer pijn entertainment wordt. Al die contradicties in onze cultuur.” Hun ongetemde chaos, oorverdovend harde optredens, obscene en gewelddadige teksten, maar ook de verwijzingen naar nazisme, occultisme, mystiek en militarisme worden ingezet als een wapen om de luisteraar te overmeesteren; om door middel van geluid een catharsis te bewerkstelligen.

Onlangs schreef ik in Popular Music and Society een artikel over Throbbing Gristle en het gebruik van geweld, lawaai en ruis in hun werk. Ik stel hierin dat de band, die voortkwam uit performance-art-groep COUM Transmissions, net zo goed een performance-act als een rockband was. Tot op zekere hoogte imiteerden ze een echte band. Ze presenteerden zich als band, startten een eigen label (Industrial Records), maakten reclame en stonden op een podium. Daarmee waren ze één van de eersten die de massamedia en de popcultuur gebruikten om deze tegen zichzelf te keren, in navolging van bijvoorbeeld schrijver William Burroughs. Popmuziek en popmuziekcultuur vormden het vehikel dat nodig was om hun anti-esthetiek uit te dragen, de gezapige, Britse middenklasse wakker te schudden en de alledaagse realiteit aan het wankelen te brengen.

Throbbing Gristle is een ironische en hyperbolische weergave van de popmuziekcultuur. In die overdrijving ligt het geheim van hun invloed en populariteit: het is niet alleen maar provocatie om de provocatie, schoppen om het schoppen. Achter het exces ligt een taboe dat wordt bevraagd. Throbbing Gristle legde hiermee genadeloos het bloedeloze cynisme van de laatkapitalismtische massacultuur bloot. Als een lachspiegel waar je als luisteraar in al je lelijke naaktheid in te voorschijn komt. Iemand als Marilyn Manson heeft meer dan aandachtig naar deze technieken gekeken, om ze vervolgens op zijn beurt weer in massacultuur om te zetten.

Helaas is de loop der dingen altijd nog ironischer dan de kunst. Ten tijde van de opheffing van Throbbing Gristle in 1981 (pas in 2004 zou de groep weer bij elkaar komen, tot vlak voor Christophersons dood in 2010), was de term 'Industrial Music' in sommige kringen ingeburgerd. Tijdgenoten als de Einstürzende Neubauten, Whitehouse of Nurse With Wounds deelden een verwante esthetiek, een hang naar avant-gardisme en soortgelijke politieke overtuiging. Maar in de afgelopen twintig jaar werd 'Industrial' ook gewoon het zoveelste genre met bands als Nine Inch Nails en Ministry. Het ultieme voorbeeld van deze vercommercialisering is wel Rammstein, die, als slap aftreksel van de Sloveense band Laibach, net zoveel Disney als Industrial zijn.

Coil: een donkere afspiegeling van het onderbewuste

De bandleden van Throbbing Gristle zelf zaten echter niet stil. Van de acts die uit de as van het monster herrezen, is Coil het interessantst. Het oeuvre van de band is zo groot en veelomvattend dat het lastig is er grip op te krijgen. De eerste zestien jaar van hun bestaan stonden Sleazy en Balance niet op het podium en was Coil een studioproject. Vanaf de eerste twee platen Scatology (zoek zelf op wat het betekent) en The Anal Staircase (de titel spreekt voor zich) legde de band een fascinatie aan de dag met homo-erotische thematiek, gecombineerd met esoterische, oosterse opvatting over de dood en het hiernamaals. Dit klinkt zweverig, maar door de eigenzinnige en gelaagde manier waarop het muzikaal gepresenteerd wordt, is het toch eerder fascinerend.

Dit vroege werk is nog sterk geënt op de harde, percussieve, elektronische klanken van de Industrial, maar in de loop van de jaren negentig ontwikkelde Coil in zijprojecten en soundtracks een ander geluid: betoverende schoonheid en beklemmende paranoia liggen daarbij op een bizarre manier in elkaars verlengde. Voor een band die de naam heeft moeilijk, hard en experimenteel te zijn, is de muziek echter mooier en aangrijpender dan verwacht. Waar de commercie er vooral vandoor ging met de gewelddadig provocatieve kant van Industrial Culture (sex en violence sell, zie wederom Marilyn Manson), zette Coil een verdieping in van de naar binnen gekeerde, mystieke ervaring. Veel meer in de geest van George Bataille, transgressiefilosoof bij uitstek, dan de platte ranzigheid die Rammstein de wereld in smijt. Veel meer mystieke erotiek dan plakkerige porno.

In Coil kwam de mystieke, meditatieve kant van de oorspronkelijke Industrial tot volle wasdom, die bij Throbbing Gristle al was ontgonnen met ‘ambient’-soundscapes als ‘After Cease to Exist.’ Het zoekt grenzen op: erotische, sociale, psychologische grenzen. Er schuilt daarmee een gevaarlijke schoonheid in het werk van Coil die de luisteraar naar binnen zuigt en hem deelgenoot maakt van deze donkere wereld. Het is vreemd, maar ook herkenbaar: een afspiegeling van een donker onderbewustzijn; het abjecte; het Freudiaanse Id. Vanaf 1998 maakte nieuwe, digitale middelen het mogelijk om dit ook op een podium uit te dragen en de serie livealbums (Live One to Four, Selvaggina, Go Back into the Woods, ...And the Ambulance Died in His Arms) die daaruit voortkwamen behoren wat mij betreft tot het mooiste dat de band uitbracht.

Going up!

Met de dood van Peter “Sleazy” Christopherson is dit alles definitief ten einde. Vier maanden voor zijn dood, schreef Sleazy in een comment op een interview met hemzelf in The Quietus:

Remember we are all only temporary curators of our present bodies, which will all decay, sooner or later. In a hundred years or so ALL the humans currently alive will have died. I take great comfort in knowing, with certainty, that thing that makes us special, able to enrich our own lives and those of others, will not cease when our bodies do, but will be just starting a new (and hopefully even better) adventure...

If we don't get to meet in this Life, maybe in the next you can buy me a beer! ,-).

In 2005, een jaar na de ongelukkige val van John Balance, werd het gevoel dat hieruit spreekt al feilloos uitgedrukt op het laatste reguliere Coil-album: The Ape of Naples. Het slotnummer ‘Going Up’ is een betoverend en melancholisch werk, gebaseerd op de themesong van de Britse sitcom Are You Being Served, die wordt getransformeerd in een berustend meditatie over de dood: "Going Up! Going Up!"

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer