Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />
Asset 14

Wanneer lawaai muziek wordt

Afgelopen jaar stierf Peter “Sleazy” Christopherson. Zijn bands Throbbing Gristle en Coil waren zeer invloedrijk voor de ontwikkeling van de elektronische muziek, maar wel lastig te categoriseren. Wie zich er in verdiept en zich er voor open stelt wordt echter dubbel en dwars beloond.

Op woensdag 24 november 2010 overleed muzikant Peter “Sleazy” Christopherson, 55 jaar, in zijn slaap in zijn woning in Thailand. Het was zes jaar nadat zijn bandgenoot en levenspartner John (Jhon/Jhonn) Balance in een dronken delirium van de trap viel en stierf. Met het enorme oeuvre van hun band Coil, gecombineerd met dat van Christophersons andere band Throbbing Gristle laat Sleazy een muzikaal testament na waarvan het belang niet kan worden overschat. Het werk is obscuur, obsceen en confronterend, maar de invloed op veel hedendaagse muziek is enorm. Throbbing Gristle en Coil creëerden een universum waarin avant-garde, performance art, popmuziek, mystiek en erotiek een duivels pact aangaan, maar zoals bij alle goede kunst is de betekenis van hun werk even veelzeggend en betekenisvol, als ongrijpbaar en ambigu. Het werk van beide groepen is sterk geworteld in beleving en ervaring. Het moet worden ondergaan, in plaats van worden begrepen en telkens als je denkt dat je het hebt, is het tussen je vingers door geglipt.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Throbbing Gristle: een aanval op alles dat burgerlijk is

Throbbing Gristle probeerde door provocatie en een haast fysieke aanval op de zintuigen het wereldbeeld van de luisteraar op losse schroeven te zetten. Frontman Genesis P-Orridge zei dat de band geïnteresseerd was in taboes: “Wat de grenzen zijn, wanneer geluid lawaai wordt en wanneer lawaai muziek wordt en wanneer entertainment pijn wordt, en wanneer pijn entertainment wordt. Al die contradicties in onze cultuur.” Hun ongetemde chaos, oorverdovend harde optredens, obscene en gewelddadige teksten, maar ook de verwijzingen naar nazisme, occultisme, mystiek en militarisme worden ingezet als een wapen om de luisteraar te overmeesteren; om door middel van geluid een catharsis te bewerkstelligen.

Onlangs schreef ik in Popular Music and Society een artikel over Throbbing Gristle en het gebruik van geweld, lawaai en ruis in hun werk. Ik stel hierin dat de band, die voortkwam uit performance-art-groep COUM Transmissions, net zo goed een performance-act als een rockband was. Tot op zekere hoogte imiteerden ze een echte band. Ze presenteerden zich als band, startten een eigen label (Industrial Records), maakten reclame en stonden op een podium. Daarmee waren ze één van de eersten die de massamedia en de popcultuur gebruikten om deze tegen zichzelf te keren, in navolging van bijvoorbeeld schrijver William Burroughs. Popmuziek en popmuziekcultuur vormden het vehikel dat nodig was om hun anti-esthetiek uit te dragen, de gezapige, Britse middenklasse wakker te schudden en de alledaagse realiteit aan het wankelen te brengen.

Throbbing Gristle is een ironische en hyperbolische weergave van de popmuziekcultuur. In die overdrijving ligt het geheim van hun invloed en populariteit: het is niet alleen maar provocatie om de provocatie, schoppen om het schoppen. Achter het exces ligt een taboe dat wordt bevraagd. Throbbing Gristle legde hiermee genadeloos het bloedeloze cynisme van de laatkapitalismtische massacultuur bloot. Als een lachspiegel waar je als luisteraar in al je lelijke naaktheid in te voorschijn komt. Iemand als Marilyn Manson heeft meer dan aandachtig naar deze technieken gekeken, om ze vervolgens op zijn beurt weer in massacultuur om te zetten.

Helaas is de loop der dingen altijd nog ironischer dan de kunst. Ten tijde van de opheffing van Throbbing Gristle in 1981 (pas in 2004 zou de groep weer bij elkaar komen, tot vlak voor Christophersons dood in 2010), was de term 'Industrial Music' in sommige kringen ingeburgerd. Tijdgenoten als de Einstürzende Neubauten, Whitehouse of Nurse With Wounds deelden een verwante esthetiek, een hang naar avant-gardisme en soortgelijke politieke overtuiging. Maar in de afgelopen twintig jaar werd 'Industrial' ook gewoon het zoveelste genre met bands als Nine Inch Nails en Ministry. Het ultieme voorbeeld van deze vercommercialisering is wel Rammstein, die, als slap aftreksel van de Sloveense band Laibach, net zoveel Disney als Industrial zijn.

Coil: een donkere afspiegeling van het onderbewuste

De bandleden van Throbbing Gristle zelf zaten echter niet stil. Van de acts die uit de as van het monster herrezen, is Coil het interessantst. Het oeuvre van de band is zo groot en veelomvattend dat het lastig is er grip op te krijgen. De eerste zestien jaar van hun bestaan stonden Sleazy en Balance niet op het podium en was Coil een studioproject. Vanaf de eerste twee platen Scatology (zoek zelf op wat het betekent) en The Anal Staircase (de titel spreekt voor zich) legde de band een fascinatie aan de dag met homo-erotische thematiek, gecombineerd met esoterische, oosterse opvatting over de dood en het hiernamaals. Dit klinkt zweverig, maar door de eigenzinnige en gelaagde manier waarop het muzikaal gepresenteerd wordt, is het toch eerder fascinerend.

Dit vroege werk is nog sterk geënt op de harde, percussieve, elektronische klanken van de Industrial, maar in de loop van de jaren negentig ontwikkelde Coil in zijprojecten en soundtracks een ander geluid: betoverende schoonheid en beklemmende paranoia liggen daarbij op een bizarre manier in elkaars verlengde. Voor een band die de naam heeft moeilijk, hard en experimenteel te zijn, is de muziek echter mooier en aangrijpender dan verwacht. Waar de commercie er vooral vandoor ging met de gewelddadig provocatieve kant van Industrial Culture (sex en violence sell, zie wederom Marilyn Manson), zette Coil een verdieping in van de naar binnen gekeerde, mystieke ervaring. Veel meer in de geest van George Bataille, transgressiefilosoof bij uitstek, dan de platte ranzigheid die Rammstein de wereld in smijt. Veel meer mystieke erotiek dan plakkerige porno.

In Coil kwam de mystieke, meditatieve kant van de oorspronkelijke Industrial tot volle wasdom, die bij Throbbing Gristle al was ontgonnen met ‘ambient’-soundscapes als ‘After Cease to Exist.’ Het zoekt grenzen op: erotische, sociale, psychologische grenzen. Er schuilt daarmee een gevaarlijke schoonheid in het werk van Coil die de luisteraar naar binnen zuigt en hem deelgenoot maakt van deze donkere wereld. Het is vreemd, maar ook herkenbaar: een afspiegeling van een donker onderbewustzijn; het abjecte; het Freudiaanse Id. Vanaf 1998 maakte nieuwe, digitale middelen het mogelijk om dit ook op een podium uit te dragen en de serie livealbums (Live One to Four, Selvaggina, Go Back into the Woods, ...And the Ambulance Died in His Arms) die daaruit voortkwamen behoren wat mij betreft tot het mooiste dat de band uitbracht.

Going up!

Met de dood van Peter “Sleazy” Christopherson is dit alles definitief ten einde. Vier maanden voor zijn dood, schreef Sleazy in een comment op een interview met hemzelf in The Quietus:

Remember we are all only temporary curators of our present bodies, which will all decay, sooner or later. In a hundred years or so ALL the humans currently alive will have died. I take great comfort in knowing, with certainty, that thing that makes us special, able to enrich our own lives and those of others, will not cease when our bodies do, but will be just starting a new (and hopefully even better) adventure...

If we don't get to meet in this Life, maybe in the next you can buy me a beer! ,-).

In 2005, een jaar na de ongelukkige val van John Balance, werd het gevoel dat hieruit spreekt al feilloos uitgedrukt op het laatste reguliere Coil-album: The Ape of Naples. Het slotnummer ‘Going Up’ is een betoverend en melancholisch werk, gebaseerd op de themesong van de Britse sitcom Are You Being Served, die wordt getransformeerd in een berustend meditatie over de dood: "Going Up! Going Up!"

Mail

Melle Kromhout

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer