Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Peter “Sleazy” Christopherson, lid van Throbbing Gristle en Coil, stierf onlangs. Zijn bands waren een duivels pact van performance art, popmuziek, mystiek en erotiek." />
Asset 14

Wanneer lawaai muziek wordt

Afgelopen jaar stierf Peter “Sleazy” Christopherson. Zijn bands Throbbing Gristle en Coil waren zeer invloedrijk voor de ontwikkeling van de elektronische muziek, maar wel lastig te categoriseren. Wie zich er in verdiept en zich er voor open stelt wordt echter dubbel en dwars beloond.

Op woensdag 24 november 2010 overleed muzikant Peter “Sleazy” Christopherson, 55 jaar, in zijn slaap in zijn woning in Thailand. Het was zes jaar nadat zijn bandgenoot en levenspartner John (Jhon/Jhonn) Balance in een dronken delirium van de trap viel en stierf. Met het enorme oeuvre van hun band Coil, gecombineerd met dat van Christophersons andere band Throbbing Gristle laat Sleazy een muzikaal testament na waarvan het belang niet kan worden overschat. Het werk is obscuur, obsceen en confronterend, maar de invloed op veel hedendaagse muziek is enorm. Throbbing Gristle en Coil creëerden een universum waarin avant-garde, performance art, popmuziek, mystiek en erotiek een duivels pact aangaan, maar zoals bij alle goede kunst is de betekenis van hun werk even veelzeggend en betekenisvol, als ongrijpbaar en ambigu. Het werk van beide groepen is sterk geworteld in beleving en ervaring. Het moet worden ondergaan, in plaats van worden begrepen en telkens als je denkt dat je het hebt, is het tussen je vingers door geglipt.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Throbbing Gristle: een aanval op alles dat burgerlijk is

Throbbing Gristle probeerde door provocatie en een haast fysieke aanval op de zintuigen het wereldbeeld van de luisteraar op losse schroeven te zetten. Frontman Genesis P-Orridge zei dat de band geïnteresseerd was in taboes: “Wat de grenzen zijn, wanneer geluid lawaai wordt en wanneer lawaai muziek wordt en wanneer entertainment pijn wordt, en wanneer pijn entertainment wordt. Al die contradicties in onze cultuur.” Hun ongetemde chaos, oorverdovend harde optredens, obscene en gewelddadige teksten, maar ook de verwijzingen naar nazisme, occultisme, mystiek en militarisme worden ingezet als een wapen om de luisteraar te overmeesteren; om door middel van geluid een catharsis te bewerkstelligen.

Onlangs schreef ik in Popular Music and Society een artikel over Throbbing Gristle en het gebruik van geweld, lawaai en ruis in hun werk. Ik stel hierin dat de band, die voortkwam uit performance-art-groep COUM Transmissions, net zo goed een performance-act als een rockband was. Tot op zekere hoogte imiteerden ze een echte band. Ze presenteerden zich als band, startten een eigen label (Industrial Records), maakten reclame en stonden op een podium. Daarmee waren ze één van de eersten die de massamedia en de popcultuur gebruikten om deze tegen zichzelf te keren, in navolging van bijvoorbeeld schrijver William Burroughs. Popmuziek en popmuziekcultuur vormden het vehikel dat nodig was om hun anti-esthetiek uit te dragen, de gezapige, Britse middenklasse wakker te schudden en de alledaagse realiteit aan het wankelen te brengen.

Throbbing Gristle is een ironische en hyperbolische weergave van de popmuziekcultuur. In die overdrijving ligt het geheim van hun invloed en populariteit: het is niet alleen maar provocatie om de provocatie, schoppen om het schoppen. Achter het exces ligt een taboe dat wordt bevraagd. Throbbing Gristle legde hiermee genadeloos het bloedeloze cynisme van de laatkapitalismtische massacultuur bloot. Als een lachspiegel waar je als luisteraar in al je lelijke naaktheid in te voorschijn komt. Iemand als Marilyn Manson heeft meer dan aandachtig naar deze technieken gekeken, om ze vervolgens op zijn beurt weer in massacultuur om te zetten.

Helaas is de loop der dingen altijd nog ironischer dan de kunst. Ten tijde van de opheffing van Throbbing Gristle in 1981 (pas in 2004 zou de groep weer bij elkaar komen, tot vlak voor Christophersons dood in 2010), was de term 'Industrial Music' in sommige kringen ingeburgerd. Tijdgenoten als de Einstürzende Neubauten, Whitehouse of Nurse With Wounds deelden een verwante esthetiek, een hang naar avant-gardisme en soortgelijke politieke overtuiging. Maar in de afgelopen twintig jaar werd 'Industrial' ook gewoon het zoveelste genre met bands als Nine Inch Nails en Ministry. Het ultieme voorbeeld van deze vercommercialisering is wel Rammstein, die, als slap aftreksel van de Sloveense band Laibach, net zoveel Disney als Industrial zijn.

Coil: een donkere afspiegeling van het onderbewuste

De bandleden van Throbbing Gristle zelf zaten echter niet stil. Van de acts die uit de as van het monster herrezen, is Coil het interessantst. Het oeuvre van de band is zo groot en veelomvattend dat het lastig is er grip op te krijgen. De eerste zestien jaar van hun bestaan stonden Sleazy en Balance niet op het podium en was Coil een studioproject. Vanaf de eerste twee platen Scatology (zoek zelf op wat het betekent) en The Anal Staircase (de titel spreekt voor zich) legde de band een fascinatie aan de dag met homo-erotische thematiek, gecombineerd met esoterische, oosterse opvatting over de dood en het hiernamaals. Dit klinkt zweverig, maar door de eigenzinnige en gelaagde manier waarop het muzikaal gepresenteerd wordt, is het toch eerder fascinerend.

Dit vroege werk is nog sterk geënt op de harde, percussieve, elektronische klanken van de Industrial, maar in de loop van de jaren negentig ontwikkelde Coil in zijprojecten en soundtracks een ander geluid: betoverende schoonheid en beklemmende paranoia liggen daarbij op een bizarre manier in elkaars verlengde. Voor een band die de naam heeft moeilijk, hard en experimenteel te zijn, is de muziek echter mooier en aangrijpender dan verwacht. Waar de commercie er vooral vandoor ging met de gewelddadig provocatieve kant van Industrial Culture (sex en violence sell, zie wederom Marilyn Manson), zette Coil een verdieping in van de naar binnen gekeerde, mystieke ervaring. Veel meer in de geest van George Bataille, transgressiefilosoof bij uitstek, dan de platte ranzigheid die Rammstein de wereld in smijt. Veel meer mystieke erotiek dan plakkerige porno.

In Coil kwam de mystieke, meditatieve kant van de oorspronkelijke Industrial tot volle wasdom, die bij Throbbing Gristle al was ontgonnen met ‘ambient’-soundscapes als ‘After Cease to Exist.’ Het zoekt grenzen op: erotische, sociale, psychologische grenzen. Er schuilt daarmee een gevaarlijke schoonheid in het werk van Coil die de luisteraar naar binnen zuigt en hem deelgenoot maakt van deze donkere wereld. Het is vreemd, maar ook herkenbaar: een afspiegeling van een donker onderbewustzijn; het abjecte; het Freudiaanse Id. Vanaf 1998 maakte nieuwe, digitale middelen het mogelijk om dit ook op een podium uit te dragen en de serie livealbums (Live One to Four, Selvaggina, Go Back into the Woods, ...And the Ambulance Died in His Arms) die daaruit voortkwamen behoren wat mij betreft tot het mooiste dat de band uitbracht.

Going up!

Met de dood van Peter “Sleazy” Christopherson is dit alles definitief ten einde. Vier maanden voor zijn dood, schreef Sleazy in een comment op een interview met hemzelf in The Quietus:

Remember we are all only temporary curators of our present bodies, which will all decay, sooner or later. In a hundred years or so ALL the humans currently alive will have died. I take great comfort in knowing, with certainty, that thing that makes us special, able to enrich our own lives and those of others, will not cease when our bodies do, but will be just starting a new (and hopefully even better) adventure...

If we don't get to meet in this Life, maybe in the next you can buy me a beer! ,-).

In 2005, een jaar na de ongelukkige val van John Balance, werd het gevoel dat hieruit spreekt al feilloos uitgedrukt op het laatste reguliere Coil-album: The Ape of Naples. Het slotnummer ‘Going Up’ is een betoverend en melancholisch werk, gebaseerd op de themesong van de Britse sitcom Are You Being Served, die wordt getransformeerd in een berustend meditatie over de dood: "Going Up! Going Up!"

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer